وَقَالَ أَبُو كَامِلٍ فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ مُتْعَةِ الْحَجِّ، فَقَالَ أَهَلَّ الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ وَأَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَأَهْلَلْنَا، فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلُوا إِهْلاَلَكُمْ بِالْحَجِّ عُمْرَةً إِلاَّ مَنْ قَلَّدَ الْهَدْىَ ". فَطُفْنَا بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَأَتَيْنَا النِّسَاءَ، وَلَبِسْنَا الثِّيَابَ وَقَالَ " مَنْ قَلَّدَ الْهَدْىَ فَإِنَّهُ لاَ يَحِلُّ لَهُ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ ". ثُمَّ أَمَرَنَا عَشِيَّةَ التَّرْوِيَةِ أَنْ نُهِلَّ بِالْحَجِّ، فَإِذَا فَرَغْنَا مِنَ الْمَنَاسِكِ جِئْنَا فَطُفْنَا بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَدْ تَمَّ حَجُّنَا، وَعَلَيْنَا الْهَدْىُ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ} إِلَى أَمْصَارِكُمْ. الشَّاةُ تَجْزِي، فَجَمَعُوا نُسُكَيْنِ فِي عَامٍ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ، فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى أَنْزَلَهُ فِي كِتَابِهِ وَسَنَّهُ نَبِيُّهُ صلى الله عليه وسلم وَأَبَاحَهُ لِلنَّاسِ غَيْرَ أَهْلِ مَكَّةَ، قَالَ اللَّهُ {ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ} وَأَشْهُرُ الْحَجِّ الَّتِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى شَوَّالٌ وَذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحَجَّةِ، فَمَنْ تَمَتَّعَ فِي هَذِهِ الأَشْهُرِ فَعَلَيْهِ دَمٌ أَوْ صَوْمٌ، وَالرَّفَثُ الْجِمَاعُ، وَالْفُسُوقُ الْمَعَاصِي، وَالْجِدَالُ الْمِرَاءُ.
Абу Комил Фузайл ибн Ҳусайн Басрий деди: Абу Маъшар бизга айтди: Усмон ибн Ғиёс бизга айтди, Икримадан, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумадан: Ундан ҳаж мутъаси (таматту) ҳақида сўралди. У: ‹Муҳожирлар, Ансорлар ва Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжалари Видолашув ҳажида талбия айтди, биз ҳам талбия айтдик. Маккага келганимизда, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Ҳаж билан (қилган) иҳромингизни умра қилиб олинг, фақат ҳадяга (белги) тақган кишидан бошқа(си)› дедилар. Биз Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилдик, аёлларга яқинлик қилдик ва (оддий) кийимларни кийдик. У зот: ‹Ким ҳадяга (белги) тақган бўлса, ҳадя ўз ўрнига етмагунча унга (иҳромдан чиқиш) ҳалол бўлмайди› дедилар. Сўнг у зот бизни Тарвия кечи ҳаж билан талбия айтишга буюрди. Маносикларни (ҳаж амалларини) бажариб бўлгач, келиб Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилдик, ҳажимиз тамом бўлди, ва бизнинг зиммамизда — Аллаҳ таоло айтганидек — ҳадя (бор): ‹‹Ҳадядан осон топилгани (сўйилади). Ким топмаса, ҳажда уч кун, қайтганингизда етти кун рўза (тутсин)›› — ўз шаҳар(юрт)ларингизга (қайтганингизда). Бир қўй (ҳадя ўрнига) кифоя қилади. Улар бир йилда икки маносик (ибодат)ни — ҳаж билан умрани — жамлади, зеро Аллаҳ таоло уни Ўз Китобида нозил қилди, Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам уни суннат қилди ва уни Макка аҳлидан бошқа одамларга мубаҳ (жойиз) қилди. Аллаҳ: ‹‹Бу — аҳли Масжидул-Ҳаромда ҳозир (яшовчи) бўлмаган киши учундир›› деган. Аллаҳ таоло зикр қилган ҳаж ойлари — Шаввол, Зул-Қаъда ва Зул-Ҳижжа. Ким бу ойларда таматту қилса, унинг зиммасида дам (қон — қурбонлик) ёки рўза бор. ‹Рафас› — жимў (яқинлик), ‹фусуқ› — гуноҳлар, ‹жидол› — жанжал (баҳслашиш)› деди.