حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ قَالَ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ ـ وَكَانُوا خَمْسِينَ رَجُلاً ـ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ " إِنْ رَأَيْتُمُونَا تَخْطَفُنَا الطَّيْرُ، فَلاَ تَبْرَحُوا مَكَانَكُمْ هَذَا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ، وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا هَزَمْنَا الْقَوْمَ وَأَوْطَأْنَاهُمْ فَلاَ تَبْرَحُوا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ " فَهَزَمُوهُمْ. قَالَ فَأَنَا وَاللَّهِ رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ قَدْ بَدَتْ خَلاَخِلُهُنَّ وَأَسْوُقُهُنَّ رَافِعَاتٍ ثِيَابَهُنَّ، فَقَالَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُبَيْرٍ الْغَنِيمَةَ ـ أَىْ قَوْمِ ـ الْغَنِيمَةَ، ظَهَرَ أَصْحَابُكُمْ فَمَا تَنْتَظِرُونَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جُبَيْرٍ أَنَسِيتُمْ مَا قَالَ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّ النَّاسَ فَلَنُصِيبَنَّ مِنَ الْغَنِيمَةِ. فَلَمَّا أَتَوْهُمْ صُرِفَتْ وُجُوهُهُمْ فَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ، فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمُ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ، فَلَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ اثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً، فَأَصَابُوا مِنَّا سَبْعِينَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ أَصَابَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً سَبْعِينَ أَسِيرًا وَسَبْعِينَ قَتِيلاً، فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُجِيبُوهُ ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَمَّا هَؤُلاَءِ فَقَدْ قُتِلُوا. فَمَا مَلَكَ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ وَاللَّهِ يَا عَدُوَّ اللَّهِ، إِنَّ الَّذِينَ عَدَدْتَ لأَحْيَاءٌ كُلُّهُمْ، وَقَدْ بَقِيَ لَكَ مَا يَسُوؤُكَ. قَالَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ، إِنَّكُمْ سَتَجِدُونَ فِي الْقَوْمِ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي، ثُمَّ أَخَذَ يَرْتَجِزُ أُعْلُ هُبَلْ، أُعْلُ هُبَلْ. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ تُجِيبُوا لَهُ ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا نَقُولُ قَالَ " قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ ". قَالَ إِنَّ لَنَا الْعُزَّى وَلاَ عُزَّى لَكُمْ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ تُجِيبُوا لَهُ ". قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا نَقُولُ قَالَ " قُولُوا اللَّهُ مَوْلاَنَا وَلاَ مَوْلَى لَكُمْ ".
Амр ибн Холид бизга айтди, Зуҳайр бизга айтди, Абу Исъҳоқ бизга айтди, у деди: Баро ибн Озиб розияллаҳу анҳумони ҳадис айтаётганини эшитдим, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Уҳуд куни пиёдаларга — улар эллик киши эди — Абдуллаҳ ибн Жубайрни (бошлиқ) қилиб қўйди ва: «Агар бизни қушлар чўқилаётганини (енгилаётганимизни) кўрсангиз ҳам, мен сизларга (хабар) юборгунимча мана шу жойингиздан жилманглар; агар бизни қавмни мағлуб қилиб, уларни босиб-янчганимизни кўрсангиз ҳам, мен сизларга юборгунимча жилманглар», деди. Сўнг уларни (мушрикларни) мағлуб қилдилар. (Баро) деди: Аллаҳга қасамки, мен аёлларни — билакузуклари ва болдирлари кўриниб, кийимларини кўтариб — югураётганини кўрдим. Шунда Абдуллаҳ ибн Жубайрнинг саҳобалари: «Ўлжа, эй қавм, ўлжа! Шерикларингиз ғолиб бўлди, нимани кутяпсизлар?», дедилар. Абдуллаҳ ибн Жубайр: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сизларга айтган нарсани унутдингизми?», деди. Улар: «Аллаҳга қасамки, биз албатта одамларнинг (олдига) бориб, ўлжадан оламиз», дедилар. Улар уларнинг олдига келганларида, юзлари бурилди (мағлуб бўлиб қайтдилар). Ўша пайтда Расул (Набий) уларни ортларидан чақирар эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ўн икки кишидан бошқаси қолмади. Улар биздан етмиш (киши)ни ўлдирдилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ва саҳобалари Бадр куни мушриклардан бир юз қирқ (кишини) — етмиш асир ва етмиш ўлик — қилган эдилар. Абу Суфён: «Қавм орасида Муҳаммад борми?», деди — уч марта. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни унга жавоб беришдан қайтарди. Сўнг у: «Қавм орасида Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) борми?», деди — уч марта. Сўнг: «Қавм орасида Ибнул-Хаттоб (Умар) борми?», деди — уч марта. Кейин ўз шерикларига қайтиб: «Аммо булар — ўлдирилдилар», деди. Умар ўзини тутолмай: «Ёлғон айтдинг, Аллаҳга қасамки, эй Аллаҳнинг душмани! Сен санаб ўтганлар ҳаммаси тирикдир, сенга ёмон бўладиган нарса ҳали қолди», деди. У (Абу Суфён): «Бу кун Бадр куни эвазига; уруш галма-галдир. Сизлар қавм орасида (ўликларга) мен буюрмаган, лекин мени хафа ҳам қилмаган мосла (аъзо кесиш) топасизлар», деди. Сўнг у ражаз (шеър) айта бошлади: «Ҳубал улуғ бўлсин, Ҳубал улуғ бўлсин!». Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга жавоб бермайсизларми?», деди. Улар: «Эй Расулуллаҳ, нима деймиз?», дедилар. У: «‹Аллаҳ олийроқ ва улуғроқдир›, денглар», деди. У: «Бизда Уззо бор, сизларда Уззо йўқ», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга жавоб бермайсизларми?», деди. Улар: «Эй Расулуллаҳ, нима деймиз?», дедилар. У: «‹Аллаҳ бизнинг мавломиз, сизларда мавло йўқ›, денглар», деди.