حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، أَنَّ جَيْشًا، مِنْ جُيُوشِ الْمُسْلِمِينَ كَانَ أَمِيرَهُمْ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ حَاصَرُوا قَصْرًا مِنْ قُصُورِ فَارِسَ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ دَعُونِي أَدْعُهُمْ كَمَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوهُمْ . فَأَتَاهُمْ سَلْمَانُ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّمَا أَنَا رَجُلٌ مِنْكُمْ فَارِسِيٌّ تَرَوْنَ الْعَرَبَ يُطِيعُونَنِي فَإِنْ أَسْلَمْتُمْ فَلَكُمْ مِثْلُ الَّذِي لَنَا وَعَلَيْكُمْ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْنَا وَإِنْ أَبَيْتُمْ إِلاَّ دِينَكُمْ تَرَكْنَاكُمْ عَلَيْهِ وَأَعْطُونَا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَأَنْتُمْ صَاغِرُونَ . قَالَ وَرَطَنَ إِلَيْهِمْ بِالْفَارِسِيَّةِ وَأَنْتُمْ غَيْرُ مَحْمُودِينَ . وَإِنْ أَبَيْتُمْ نَابَذْنَاكُمْ عَلَى سَوَاءٍ . قَالُوا مَا نَحْنُ بِالَّذِي نُعْطِي الْجِزْيَةَ وَلَكِنَّا نُقَاتِلُكُمْ . فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ لاَ . فَدَعَاهُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِلَى مِثْلِ هَذَا ثُمَّ قَالَ انْهَدُوا إِلَيْهِمْ . قَالَ فَنَهَدْنَا إِلَيْهِمْ فَفَتَحْنَا ذَلِكَ الْقَصْرَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . وَحَدِيثُ سَلْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ . وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ أَبُو الْبَخْتَرِيِّ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ لأَنَّهُ لَمْ يُدْرِكْ عَلِيًّا وَسَلْمَانُ مَاتَ قَبْلَ عَلِيٍّ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُدْعَوْا قَبْلَ الْقِتَالِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِنْ تُقُدِّمَ إِلَيْهِمْ فِي الدَّعْوَةِ فَحَسَنٌ يَكُونُ ذَلِكَ أَهْيَبَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ دِعْوَةَ الْيَوْمَ . وَقَالَ أَحْمَدُ لاَ أَعْرِفُ الْيَوْمَ أَحَدًا يُدْعَى . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ يُقَاتَلُ الْعَدُوُّ حَتَّى يُدْعَوْا إِلاَّ أَنْ يَعْجَلُوا عَنْ ذَلِكَ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَقَدْ بَلَغَتْهُمُ الدَّعْوَةُ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона, Ато ибнис-Соибдан, у Абул-Бахтарийдан (ривоят қилдики), мусулмонлар қўшинларидан бири — уларнинг амири Салмон ал-Форисий эди — Форс қасрларидан бирини қамал қилишди. Улар: «Эй Абу Абдуллаҳ, уларга ҳужум қилмайликми?» дейишди. У: «Мени қўйинглар, мен уларни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уларни даъват қилганларини эшитганимдек даъват қилай,» деди. Шунда Салмон уларнинг олдига келди ва уларга: «Мен ҳам сизлардан бир форсий кишиман, араблар менга итоат этаётганини кўриб турибсизлар. Агар Исломга кирсанглар, сизларга ҳам биз учун бўлган нарсадек (ҳуқуқ), зиммангизга ҳам биз зиммамиздагидек (вазифа) бўлади. Агар (Исломдан) бош тортиб, фақат ўз динингизни хоҳласанглар, сизларни унга (динингизга) қўямиз ва сиз хор ҳолда ўз қўлингиз билан жизя берасизлар,» деди. (Рови) деди: У уларга форсчада: «Сиз мақтовга сазовор эмассизлар,» деб гапирди. «Агар бош тортсанглар, сизларга тенг (уруш эълон қилган) ҳолда қарши чиқамиз,» деди. Улар: «Биз жизя берадиган эмасмиз, балки сиз билан жанг қиламиз,» дейишди. Шунда (саҳобалар): «Эй Абу Абдуллаҳ, уларга ҳужум қилмайликми?» дейишди. У: «Йўқ,» деди. Шундай қилиб у уч кун давомида уларни шунга (Исломга) даъват қилди, сўнг: «Уларга ҳужум қилинглар,» деди. (Рови) деди: Биз уларга ҳужум қилдик ва ўша қасрни фатҳ этдик. (Абу Исо) деди: Бу бобда Бурайда, ан-Нуъмон ибн Муқаррин, Ибн Умар ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар бор). Салмоннинг ҳадиси ҳасан ҳадис бўлиб, биз уни фақат Ато ибнис-Соибнинг ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Абул-Бахтарий Салмонга етишмаган (уни кўрмаган), чунки у Алига етишмаган, Салмон эса Алидан олдин вафот этган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган баъзи илм аҳли шунга бориб, жангдан олдин (душман Исломга) даъват қилинишини маъқул кўришган; бу Ишоқ ибн Иброҳимнинг сўзидир. У: «Агар уларга даъват (Исломга таклиф) тақдим этилса, яхши бўлади, бу (душманга) ҳайбатлироқдир,» деди. Баъзи илм аҳли: «Бугун даъват (зарур) эмас,» дедилар. Аҳмад: «Мен бугун даъват қилинадиган бировни билмайман,» деди. Шофиий: «Душман даъват қилинмагунча у билан жанг қилинмайди, фақат улар (жангга) шошиб келишса (бундан мустасно); агар бундай қилмаса, уларга даъват аллақачон етиб бўлган (бўлади),» деди.