حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ، خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ، وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ، فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنَ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ، فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ، ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ، فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ، حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ. قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ. قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنَ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا، حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا. قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا، فَلَمَّا بَلَغَتِ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتِ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا، ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ ـ تَعْنِي الصَّبِيَّ ـ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ، فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ، فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا، فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا، فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا، حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا، ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ، فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ. فَإِذَا جِبْرِيلُ، قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا، وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الأَرْضِ، قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ، فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ. قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا ". قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنَ الْمَاءِ، وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا ـ قَالَ ـ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي، فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ، كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ، وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلاَّ عَلَى مَاءٍ. فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ، فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ، فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا، فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمُ امْرَأَةً، قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي. قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ. قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ. فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ. قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي. قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ، فَقَالَتْ أَلاَ تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ، وَشَرَابُنَا الْمَاءُ. قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ. قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم " بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ ". قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي. فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ، يُصْلِحُ نَبْلاً لَهُ، فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ، إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا. قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ. قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ. قَالَ إِذًا أَفْعَلَ. أَوْ كَمَا قَالَ. قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي، وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَيَقُولاَنِ {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ} قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَلَى نَقْلِ الْحِجَارَةِ، فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ، فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَيَقُولاَنِ {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }.
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди, Абу Омир Абдулмалик ибн Амр бизга айтди, у деди: Иброҳим ибн Нофиъ бизга айтди, Касир ибн Касирдан, Саъид ибн Жубайрдан, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан, у деди: Иброҳим билан унинг аҳли орасида бўлган (воқеа) бўлганида, у Исмоил ва Исмоилнинг онаси билан чиқди, улар билан бирга ичида сув бўлган бир меш бор эди. Исмоилнинг онаси мешдан ичар, сути боласига оқар (кўпаяр) эди, токи Маккага келди. У (Иброҳим) уни бир катта дарахт остига қўйди, сўнг Иброҳим ўз аҳлига қайтди. Исмоилнинг онаси унга эргашди, токи Кадога етиланда, ортидан унга нидо қилди: «Эй Иброҳим, бизни кимга ташлаб кетяпсан?». У: «Аллаҳга», деди. У: «Аллаҳга рози бўлдим», деди. (Набий) деди: У қайтди, мешдан ичар, сути боласига оқар эди, токи сув туганда: «Бориб қарайсам, балки бировни сезарман», деди. (Набий) деди: У бориб Сафога чиқди, қаради ва бирор кимсани сезармикан деб қаради, лекин ҳеч кимсани сезмади. Водийга етганида югурди ва Марвага келди, буни бир неча гал қилди. Сўнг: «Бориб (болам) нима қилди (кўрай)», деди — болани назарда тутиб. Бориб қаради, бирдан у ўз ҳолида, гўё ўлим (талвасаси)дан ҳиқиллаб турган эди. Нафси унга қарор топмади. У: «Бориб қарайсам, балки бировни сезарман», деди ва бориб Сафога чиқди, қаради ва (яна) қаради, лекин ҳеч кимсани сезмади, токи еттини тўлиқ қилди. Сўнг: «Бориб (болам) нима қилди (кўрай)», деди, бирдан бир овоз эшитди ва: «Ёрдам бер, агар ёнингда яхшилик бўлса!», деди. Бирдан Жибрил (эди). (Набий) деди: У товони билан «мана бундай» қилди ва товонини ерга босди. (Набий) деди: Сув отилиб чиқди. Исмоилнинг онаси ҳайратга тушди ва (сувни) ғужгҳон (тўплай) бошлади. (Набий) деди: Абул-Қосим соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар уни (ўз ҳолига) қолдирганида, сув (ер) устида (оқиб) зоҳир бўлар эди», деди. (Набий) деди: У сувдан ича бошлади, сути боласига оқар эди. (Набий) деди: Журҳумдан бир неча киши водийнинг ичидан ўтди, бирдан улар бир қушни (кўрди), гўё буни инкор қилдилар ва: «Қуш фақат сув устида бўлади», дедилар. Улар ўз элчисини юборди, у қаради, бирдан улар сувни (топди). У уларга келиб хабар берди, улар унга келдилар ва: «Эй Исмоилнинг онаси, биз сен билан бирга бўлишимизга — ёки сен билан бирга макон қилишимизга — изн берасанми?», дедилар. Унинг ўғли балоғатга етди, улар ичида бир аёлга уйланди. (Набий) деди: Сўнг Иброҳимга (қайтиш) маъқул келди ва аҳлига: «Мен ўз қолдирганларимни кўргани бораман», деди. (Набий) деди: У келиб салом берди ва: «Исмоил қаерда?», деди. Хотини: «Овга кетди», деди. У: «Унга айт, келса, эшигининг остонасини ўзгартирсин», деди. (Исмоил) келганида, у унга хабар берди. У: «Сен ўша (остона)сан, аҳлинга боргин (талоқсан)», деди. (Набий) деди: Сўнг (яна) Иброҳимга маъқул келди ва аҳлига: «Мен қолдирганларимни кўргани бораман», деди. (Набий) деди: У келиб: «Исмоил қаерда?», деди. Хотини: «Овга кетди», деди ва: «Тушиб, таом ва ичимлик емайсизми?», деди. У: «Таомингиз нима, ичимлигингиз нима?», деди. У: «Таомимиз гўшт, ичимлигимиз сув», деди. У: «Аллаҳим, уларнинг таоми ва ичимлигида барака бер», деди. (Набий) деди: Абул-Қосим соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу Иброҳимнинг дуоси сабабли барака(дир)», деди. (Набий) деди: Сўнг (яна) Иброҳимга маъқул келди ва аҳлига: «Мен қолдирганларимни кўргани бораман», деди. У келиб Исмоилни Замзам ортида ўзига ўқ тузатаётган ҳолда топди ва: «Эй Исмоил, албатта Раббинг менга Ўзига бир Байт қуришни буюрди», деди. У: «Раббингга итоат қил», деди. У: «У менга сен менга унда ёрдам беришингни буюрди», деди. У: «Бўлмаса, қиламан» — ёки шунга ўхшаш деди. (Набий) деди: Улар иккиси турди, Иброҳим қурар, Исмоил унга тош узатар эди, иккиси: «Раббимиз, биздан қабул қил, албатта Сен Эшитувчи, Билувчисан», дер эдилар. (Набий) деди: Токи бино кўтарилди ва чол тошларни кўтариб (ташишда) заифлашди, у Мақом тоши устига турди ва (Исмоил) унга тошларни узата бошлади, улар иккиси: «Раббимиз, биздан қабул қил, албатта Сен Эшитувчи, Билувчисан», дер эдилар.