حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِمَّنْ يَكْتُبُ الْوَحْىَ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِالنَّاسِ، وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبَ كَثِيرٌ مِنَ الْقُرْآنِ، إِلاَّ أَنْ تَجْمَعُوهُ، وَإِنِّي لأَرَى أَنْ تَجْمَعَ الْقُرْآنَ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ لِعُمَرَ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ. فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِيهِ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ لِذَلِكَ صَدْرِي، وَرَأَيْتُ الَّذِي رَأَى عُمَرُ. قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ لاَ يَتَكَلَّمُ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ وَلاَ نَتَّهِمُكَ، كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْىَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ. فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَىَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلاَنِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ، فَلَمْ أَزَلْ أُرَاجِعُهُ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ، فَقُمْتُ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الرِّقَاعِ وَالأَكْتَافِ وَالْعُسُبِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ، حَتَّى وَجَدْتُ مِنْ سُورَةِ التَّوْبَةِ آيَتَيْنِ مَعَ خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ، لَمْ أَجِدْهُمَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ {لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ} إِلَى آخِرِهِمَا، وَكَانَتِ الصُّحُفُ الَّتِي جُمِعَ فِيهَا الْقُرْآنُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ. تَابَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَاللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ. وَقَالَ مُوسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ. وَتَابَعَهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ. وَقَالَ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ وَقَالَ مَعَ خُزَيْمَةَ، أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ.
Абул-Ямон бизга айтди, Шуайб бизга хабар берди, у Зуҳрийдан, деди: Менга Ибн Саббоқ хабар берди, Зайд ибн Собит ал-Ансорий розияллаҳу анҳу — у ваҳйни ёзадиганлардан эди — айтди: Абу Бакр Ямома аҳли ўлими (жанги) пайтида менга (киши) юборди, унинг ёнида Умар бор эди. Абу Бакр деди: «Умар менинг олдимга келиб деди: «Ямома куни одамлар орасида ўлим авж олди, мен қорилар (Қуръан ҳофизлари) орасида турли жойларда ўлим авж олиб, Қуръаннинг кўп қисми йўқолиб кетишидан қўрқаман, илла уни жамласангиз. Мен Қуръанни жамлашинг керак деб ўйлайман.»» Абу Бакр деди: «Мен Умарга: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қилмаган ишни қандай қиламан?» дедим. Умар деди: «Валлаҳи, бу яхшилик.» Умар бу ҳақда менга (гапни) қайтараверди, то Аллаҳ шунга кўксимни очгунча, мен Умар кўрган (тўғри) нарсани кўрдим.» Зайд ибн Собит айтди: Умар унинг ёнида ўтирган, гапирмасди. Абу Бакр деди: «Сен ёш, ақлли кишисан, биз сени айбламаймиз. Сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга ваҳйни ёзар эдинг. Қуръанни излаб, уни жамла.» Валлаҳи, агар у менга тоғлардан бир тоғни кўчиришни топширса, у менга, у буюрган Қуръанни жамлашдан оғирроқ бўлмасди. Мен дедим: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам қилмаган ишни иккалангиз қандай қиласиз?» Абу Бакр деди: «Валлаҳи, бу яхшилик.» Мен унга (гапни) қайтаравердим, то Аллаҳ кўксимни — Абу Бакр ва Умарнинг кўксини очган нарсага очгунча. Мен туриб, Қуръанни излаб, уни тери (парча)лар, елка суяклари, хурмо шохлари ва кишиларнинг кўксидан (ёдидан) жамлаганман, то Тавба сурасидан икки оятни Хузайма ал-Ансорийнинг ҳузурида топгунча — уларни ундан бошқа ҳеч кимда топмадим: «Сизларга ўзларингиздан бир Расул келди, сизнинг машаққатларингиз унга оғир, у сизларга ҳарисдир» — охиригача. Қуръан жамланган саҳифалар Абу Бакрнинг ҳузурида эди, то Аллаҳ уни вафот эттиргунча, кейин Умар ҳузурида, то Аллаҳ уни вафот эттиргунча, кейин Умарнинг қизи Ҳафса ҳузурида бўлди. Унга Усмон ибн Умар ва Лайс Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан мутобаъат қилди. Лайс деди: Менга Абдурраҳмон ибн Холид Ибн Шиҳобдан айтди ва «Абу Хузайма ал-Ансорий ҳузурида» деди. Мусо Иброҳимдан: Ибн Шиҳоб бизга айтди, «Абу Хузайма билан» деди. Унга Яъқуб ибн Иброҳим отасидан мутобаъат қилди. Абу Собит деди: Иброҳим бизга айтди ва «Хузайма ёки Абу Хузайма билан» деди.