حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، وَالأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ يُحَدِّثُ فِي كِنْدَةَ فَقَالَ يَجِيءُ دُخَانٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَأْخُذُ بِأَسْمَاعِ الْمُنَافِقِينَ وَأَبْصَارِهِمْ، يَأْخُذُ الْمُؤْمِنَ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ. فَفَزِعْنَا، فَأَتَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، وَكَانَ مُتَّكِئًا، فَغَضِبَ فَجَلَسَ فَقَالَ مَنْ عَلِمَ فَلْيَقُلْ، وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ. فَإِنَّ مِنَ الْعِلْمِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لاَ يَعْلَمُ لاَ أَعْلَمُ. فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم {قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ} وَإِنَّ قُرَيْشًا أَبْطَئُوا عَنِ الإِسْلاَمِ فَدَعَا عَلَيْهِمِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ، فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ حَتَّى هَلَكُوا فِيهَا، وَأَكَلُوا الْمَيْتَةَ وَالْعِظَامَ وَيَرَى الرَّجُلُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ "، فَجَاءَهُ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ جِئْتَ تَأْمُرُنَا بِصِلَةِ الرَّحِمِ، وَإِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ، فَقَرَأَ {فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ} إِلَى قَوْلِهِ {عَائِدُونَ} أَفَيُكْشَفُ عَنْهُمْ عَذَابُ الآخِرَةِ إِذَا جَاءَ ثُمَّ عَادُوا إِلَى كُفْرِهِمْ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى {يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى} يَوْمَ بَدْرٍ وَلِزَامًا يَوْمَ بَدْرٍ {الم * غُلِبَتِ الرُّومُ} إِلَى {سَيَغْلِبُونَ} وَالرُّومُ قَدْ مَضَى.
Муҳаммад ибн Касир, Суфёндан, у Мансур ва Аъмашдан, улар Абу Зуҳодан, у Масруқдан ривоят қилади: Кинда (қабиласи)да бир киши гапириб туриб: Қиёмат куни бир тутун келиб, мунофиқларнинг қулоқлари ва кўзларини олади, мўминга эса шамоллагандек таъсир қилади, деди. Биз қўрқиб кетдик. Мен Ибн Масъуднинг олдига келдим, у ёнбошлаб ётган эди, ғазабланиб ўтирди ва: Ким билса, айтсин, ким билмаса, Аллаҳу аълам (Аллаҳ билувчироқ) десин. Чунки билимдан бири — билмаган нарсангга «билмайман» дейишингдир. Зеро Аллаҳ Ўз Набийсига соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Айт: Мен бунга ҳеч қандай ажр сўрамайман ва ўзимча қийналиб сўз тўқийдиганлардан эмасман» деган. Қурайш Исломдан тортинди, шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга қарши дуо қилиб: «Аллаҳим, уларга қарши менга Юсуф (давридаги) етти (қаҳатчилик) каби етти (йил) билан ёрдам бер» дедилар. Шунда уларни қаҳатчилик тутди, ҳатто ундан ҳалок бўлиб, ўлакса ва суякларни едилар; киши осмон билан ер орасини тутундек кўрадиган бўлди. Абу Суфён келиб: Эй Муҳаммад, сен бизни сила-раҳм қилишга буюриб келдинг, қавминг ҳалок бўлди, Аллаҳга дуо қил, деди. Шунда у «Бас, осмон очиқ тутун келтирадиган кунни кут» дан то «Улар қайтувчидир» гача ўқиди. Охират азоби келганда улардан очиб қўйиладими (кетадими)? Сўнг улар куфрларига қайтдилар. Мана шу Аллаҳ таолонинг «Биз жуда қаттиқ тутиб олган кун» — Бадр кунидир, деган сўзидир. «Лизом» (лозим азоб) — Бадр кунидир. «Алиф лам мим. Рум мағлуб бўлди» дан то «Тез орада ғолиб бўлурлар» гача — Рум аллақачон ўтиб бўлди.