حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُدِّيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَمَنْصُورٍ، سَمِعَا أَبَا الضُّحَى، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ قَاصًّا يَقُصُّ يَقُولُ إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ الدُّخَانُ فَيَأْخُذُ بِمَسَامِعِ الْكُفَّارِ وَيَأْخُذُ الْمُؤْمِنَ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ قَالَ فَغَضِبَ وَكَانَ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ ثُمَّ قَالَ إِذَا سُئِلَ أَحَدُكُمْ عَمَّا يَعْلَمُ فَلْيَقُلْ بِهِ قَالَ مَنْصُورٌ فَلْيُخْبِرْ بِهِ وَإِذَا سُئِلَ عَمَّا لاَ يَعْلَمُ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ مِنْ عِلْمِ الرَّجُلِ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لاَ يَعْلَمُ أَنْ يَقُولَ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِنَبِيِّهِ : (قلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ ) " . إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَأَى قُرَيْشًا اسْتَعْصَوْا عَلَيْهِ قَالَ " اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ " . فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ فَأَحْصَتْ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْجُلُودَ وَالْمَيْتَةَ وَقَالَ أَحَدُهُمَا الْعِظَامَ قَالَ وَجَعَلَ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ قَالَ فَأَتَاهُ أَبُو سُفْيَانَ قَالَ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ لَهُمْ . قَالَ فَهَذَا لِقَوْلِهِ : ( يوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ ) . قَالَ مَنْصُورٌ هَذَا لِقَوْلِهِ ( رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ ) فَهَلْ يُكْشَفُ عَذَابُ الآخِرَةِ قَالَ مَضَى الْبَطْشَةُ وَاللِّزَامُ الدُّخَانُ وَقَالَ أَحَدُهُمَا الْقَمَرُ وَقَالَ الآخَرُ الرُّومُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَاللِّزَامُ يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абдулмалик ибн Иброҳим ал-Жуддий ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у ал-Аъмаш ва Мансурдан (ривоят қилиб), улар Абуз-Зуҳо Масруқдан ривоят қилаётганини эшитдилар, у деди: «Бир киши Абдуллаҳ (Ибн Масъуд)нинг ҳузурига келиб: «Бир қиссахон қисса айтиб: «Ердан тутун чиқиб, кофирларнинг қулоқларини тутиб олади, мўминга эса зукомдек (тумовдек) таъсир қилади,» дейди,» деди.» (Масруқ) деди: «У (Абдуллаҳ) ғазабланди — ёнбошлаб ётган эди, ўтириб олди-да, сўнг деди: «Бирортангиздан биладиган нарсаси ҳақида сўралса, шуни айтсин» — Мансур: «шуни хабар берсин,» деди — «ва билмайдиган нарсаси ҳақида сўралса: «Аллаҳ билувчироқ,» десин. Зеро, киши билмайдиган нарсаси ҳақида сўралганда: «Аллаҳ билувчироқ,» дейиши унинг илмидандир. Чунки Аллаҳ таоло ўз Набийсига: «Айтинг: «Мен сизлардан бунинг учун ҳеч қандай ажр сўрамайман ва мен ўзимни мажбурловчилардан (сунъий иш қилувчилардан) эмасман»» (Сод сураси, 86) деди.» Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қурайш Ўзига итоатсизлик қилганини кўрганларида: «Аллаҳим, Юсуфнинг етти (йили)дек етти (йил очлик) билан уларга қарши менга ёрдам бер,» дедилар. Шунда уларни қаҳатчилик тутди, ҳар нарсани қириб (йўқ қилиб) юборди, ҳатто улар териларни ва ўлимтикни — улардан бири: «суякларни,» деди — едилар. (Улардан бирига) ердан тутунга ўхшаш нарса чиқа бошлади. Шунда Абу Суфён У(Расулуллаҳ)нинг ҳузурига келиб: «Албатта, қавминг ҳалок бўлди, улар учун Аллаҳга дуо қил,» деди. Бу Аллаҳнинг: «Осмон очиқ-ойдин бир тутун келтирадиган кунни (кутинг); (у) одамларни ўраб олади. Бу — аламли азобдир» (Духон сураси, 10-11) деган сўзига (тааллуқлидир).» Мансур деди: «Бу Аллаҳнинг: «Роббимиз, биздан азобни кўт, албатта биз мўминмиз» (Духон сураси, 12) деган сўзига (тааллуқлидир).» «Охиратнинг азоби ҳам кўтариладими? ал-Батша (Бадрдаги хор қилувчи мағлубият), ал-Лизом (Бадр) ва тутун ўтиб бўлди,» — бири: «ой,» деди, бошқаси: «Рум,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: ал-Лизом — Бадр кунини билдиради. У деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.