حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدٌ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ - كَأَنَّهُ يَعْرِضُ عَلَى عَمْرٍو أَنْ يَقُومَ فَيَنْهَاهُمْ - سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ لِيَ اذْهَبْ فَاعْلَمْ لِي مَنْ ذَاكَ الرَّجُلُ . فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ . فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ . قَالَ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا . فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ . قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ - وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا - فَلَمَّا قَدِمْنَا لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ . فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوْ لَمْ تَسْمَعْ - قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ أَوَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ " . قَالَ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضٍ . فَقُمْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَحَدَّثْتُهَا بِمَا، قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ " . وَلَكِنَّهُ قَالَ " إِنَّ الْكَافِرَ يَزِيدُهُ اللَّهُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى " . قَالَ أَيُّوبُ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِّي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلاَ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ .
Абдуллаҳ ибн Абу Мулайка айтди: Мен Ибн Умарнинг ёнида ўтирган эдим — биз Усмоннинг қизи Умму Абоннинг жанозасини кутар эдик; унинг ёнида Амр ибн Усмон (бор эди). Шу пайт Ибн Аббос келди — уни бир етакловчи етаклаб. Мен ўйлайманки, унга Ибн Умарнинг жойини хабар берди; бас у келди, то менинг ёнимга ўтирди — мен улар иккови орасида эдим. Шу пайт уй(ичи)дан бир овоз (йиғи) (чиқди). Ибн Умар — гўё Амрга (йиғовчиларни қайтаришни) таклиф қилаётгандек: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: ‹Албатта ўлик аҳли йиғиси сабабли азобланади› деб айтаётган ҳолда эшитдим» деди. Абдуллаҳ (ибн Умар) буни мутлақ (умумий) ҳолда айтди. Бас Ибн Аббос: «Биз амирул-мўминин Умар ибн ал-Хаттоб билан бирга эдик, то Байдода бўлганимизда, у бир кишини — бир дарахт (сояси)га тушган ҳолда — кўрди ва менга: ‹Бориб, мен учун билиб келки, у киши ким?› деди. Мен бордим; шу пайт у Суҳайб (экан). Унинг олдига қайтдим ва: ‹Сен менга у ким эканини билишимни буюрдинг; албатта у — Суҳайб› дедим. У: ‹Унга айт — бизга қўшилсин› деди. Мен: ‹Унинг ёнида аҳли (оиласи) бор› дедим. У: ‹Аҳли бўлса ҳам› деди — Айюб баъзан: ‹Унга айт — бизга қўшилсин› деди. Биз (Мадинага) келганимизда, амирул-мўминин кўп ўтмай мусибатга учради; бас Суҳайб: «Вой, биродар! Вой, дўст!» деб келди. Умар: ‹Билмаймисан — ёки: эшитмаганмисан — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта ўлик аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади» деган?!› деди» деди. (Ровий:) Абдуллаҳ (ибн Умар) уни мутлақ ҳолда айтди, Умар эса «баъзи» деди. Бас мен туриб Оишанинг олдига кирдим ва унга Ибн Умар айтганини айтдим. У: «Йўқ, Аллаҳга қасам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳеч қачон: ‹Албатта ўлик ҳеч кимнинг йиғиси сабабли азобланади› демаган; лекин у: ‹Албатта Аллаҳ кофирнинг азобини аҳлининг йиғиси сабабли зиёда қилади; ва албатта Аллаҳнинг Ўзи кулдирди ва йиғлатди; ҳеч бир гуноҳкор бошқасининг гуноҳини кўтармайди› деган» деди. Айюб: Ибн Абу Мулайка айтди: Менга Қосим ибн Муҳаммад ривоят қилди: «Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганида: ‹Сизлар менга ёлғончи бўлмаган ва ёлғонга чиқарилмаган икки (киши)дан ривоят қиляпсизлар; лекин (баъзан) эшитиш хато қилади (нотўғри тушунилади)› деди» деди.