حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ خَائِنٍ وَلاَ خَائِنَةٍ وَلاَ مَجْلُودٍ حَدًّا وَلاَ مَجْلُودَةٍ وَلاَ ذِي غِمْرٍ لأَخِيهِ وَلاَ مُجَرَّبِ شَهَادَةٍ وَلاَ الْقَانِعِ أَهْلَ الْبَيْتِ لَهُمْ وَلاَ ظَنِينٍ فِي وَلاَءٍ وَلاَ قَرَابَةٍ " . قَالَ الْفَزَارِيُّ الْقَانِعُ التَّابِعُ . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ . وَيَزِيدُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَلاَ يُعْرَفُ هَذَا الْحَدِيِثُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ وَلاَ نَعْرِفُ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ يَصِحُّ عِنْدِي مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ . وَالْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا أَنَّ شَهَادَةَ الْقَرِيبِ جَائِزَةٌ لِقَرَابَتِهِ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي شَهَادَةِ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ وَالْوَلَدِ لِوَالِدِهِ وَلَمْ يُجِزْ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ شَهَادَةَ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ وَلاَ الْوَلَدِ لِلْوَالِدِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَ عَدْلاً فَشَهَادَةُ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ جَائِزَةٌ وَكَذَلِكَ شَهَادَةُ الْوَلَدِ لِلْوَالِدِ . وَلَمْ يَخْتَلِفُوا فِي شَهَادَةِ الأَخِ لأَخِيهِ أَنَّهَا جَائِزَةٌ وَكَذَلِكَ شَهَادَةُ كُلِّ قَرِيبٍ لِقَرِيبِهِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةٌ لِرَجُلٍ عَلَى الآخَرِ وَإِنْ كَانَ عَدْلاً إِذَا كَانَتْ بَيْنَهُمَا عَدَاوَةٌ . وَذَهَبَ إِلَى حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً " لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ صَاحِبِ إِحْنَةٍ " . يَعْنِي صَاحِبَ عَدَاوَةٍ وَكَذَلِكَ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ حَيْثُ قَالَ " لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ صَاحِبِ غِمْرٍ لأَخِيهِ " يَعْنِي صَاحِبَ عَدَاوَةٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Марвон ибн Муовия ал-Фазорий ривоят қилди, у Язид ибн Зиёд ад-Димашқийдан, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Хиёнатчи эркак ҳам, хиёнатчи аёл ҳам, ҳад (жазоси) билан қамчиланган эркак ҳам, қамчиланган аёл ҳам, биродарига нисбатан адоват сақлайдиган киши ҳам, гувоҳлиги синаб кўрилган (ёлғончи) киши ҳам, бирор оилага қарам бўлиб уларнинг манфаатини кўзлайдиган киши ҳам, вала (озодлик боғланиши) ёки қариндошлик борасида гумон қилинган кишининг ҳам гувоҳлиги жоиз эмас,» дедилар. ал-Фазорий деди: «ал-Қониъ» — тобе (қарам) демакдир. Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Язид ибн Зиёд ад-Димашқийнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Язид ҳадисда заиф саналади, бу ҳадис Зуҳрийнинг ҳадиси сифатида фақат унинг ҳадиси орқалигина маълум. Бу бобда Абдуллаҳ ибн Амрдан (ҳам ривоят) бор. (У) деди: Биз бу ҳадиснинг маъносини билмаймиз ва у менинг наздимда исноди томонидан саҳиҳ эмас. Бу масалада илм аҳлининг амали шундайки, қариндошнинг ўз қариндошига (фойдасига) гувоҳлиги қариндошлиги туфайли жоиздир. Илм аҳли ота фарзанд фойдасига ва фарзанд отаси фойдасига гувоҳлик бериши ҳақида ихтилоф қилишган: илм аҳлининг кўпчилиги ота фарзанд фойдасига ва фарзанд ота фойдасига гувоҳлик беришини жоиз ҳисобламаган. Баъзи илм аҳли эса: «Агар адолатли (одил) бўлса, отанинг фарзанд фойдасига гувоҳлиги жоиздир, шунингдек фарзанднинг ота фойдасига гувоҳлиги ҳам (жоиздир),» деган. Ака-ука биродарнинг ўз биродари фойдасига гувоҳлиги жоизлиги ҳақида улар ихтилоф қилишмаган, шунингдек ҳар бир қариндошнинг ўз қариндоши фойдасига гувоҳлиги ҳам (жоиздир). Шофеъий: «Агар иккаласи орасида адоват бўлса, бир кишининг бошқа бировга зарарига гувоҳлиги, гарчи адолатли бўлса-да, жоиз эмас,» деди ва у Абдурраҳмон ал-Аъражнинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал қилиб (ривоят қилган): «Иҳна (адоват) эгасининг гувоҳлиги жоиз эмас,» деган ҳадисига эътибор қилди. Яъни адоват эгаси. Бу ҳадиснинг маъноси ҳам шудирки, унда: «Биродарига нисбатан ғимр (адоват) эгасининг гувоҳлиги жоиз эмас,» дейилган, яъни адоват эгаси (демакдир).