حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَتَأَوَّلَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ إِنَّمَا تَرَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السُّجُودَ لأَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ حِينَ قَرَأَ فَلَمْ يَسْجُدْ لَمْ يَسْجُدِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . وَقَالُوا السَّجْدَةُ وَاجِبَةٌ عَلَى مَنْ سَمِعَهَا فَلَمْ يُرَخِّصُوا فِي تَرْكِهَا . وَقَالُوا إِنْ سَمِعَ الرَّجُلُ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ فَإِذَا تَوَضَّأَ سَجَدَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّمَا السَّجْدَةُ عَلَى مَنْ أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ فِيهَا وَالْتَمَسَ فَضْلَهَا وَرَخَّصُوا فِي تَرْكِهَا إِنْ أَرَادَ ذَلِكَ . وَاحْتَجُّوا بِالْحَدِيثِ الْمَرْفُوعِ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَيْثُ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا . فَقَالُوا لَوْ كَانَتِ السَّجْدَةُ وَاجِبَةً لَمْ يَتْرُكِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا حَتَّى كَانَ يَسْجُدُ وَيَسْجُدُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ عُمَرَ أَنَّهُ قَرَأَ سَجْدَةً عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَسَجَدَ ثُمَّ قَرَأَهَا فِي الْجُمُعَةِ الثَّانِيَةِ فَتَهَيَّأَ النَّاسُ لِلسُّجُودِ فَقَالَ إِنَّهَا لَمْ تُكْتَبْ عَلَيْنَا إِلاَّ أَنْ نَشَاءَ . فَلَمْ يَسْجُدْ وَلَمْ يَسْجُدُوا . فَذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ .
Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, Ибн Абу Зиъбдан, у Язид ибн Абдуллаҳ ибн Қусайтдан, у Ато ибн Ясордан, у Зайд ибн Собит (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ан-Нажм (сурасини) ўқиб бердим, лекин у унда сажда қилмадилар.» Абу Исо (Термизий) деди: Зайд ибн Собитнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлидан баъзилари бу ҳадисни изоҳлаб: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саждани тарк қилганлари сабаби шуки, Зайд ибн Собит ўқиганда сажда қилмади, шу боис Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам сажда қилмадилар,» дейишди. Ва улар: «Сажда уни эшитган кишига вожибдир,» дейишди ва уни тарк қилишга рухсат бермадилар. Ва улар: «Агар киши таҳоратсиз ҳолда эшитса, таҳорат олганида сажда қилсин,» дейишди. Бу Суфён ас-Саврий ва куфаликларнинг сўзидир, Ишоқ ҳам шундай дейди. Илм аҳлидан баъзилари эса: «Сажда фақат унда сажда қилишни ва унинг фазилатини истаган кишига (тегишли)дир,» дейишди ва истаган киши уни тарк қилишига рухсат беришди. Улар Зайд ибн Собитнинг марфуъ ҳадисини, яъни: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ан-Нажм (сурасини) ўқиб бердим, лекин у унда сажда қилмадилар,» деган сўзини далил келтиришди. Улар: «Агар сажда вожиб бўлганида, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайдни қолдирмас, балки у сажда қилар ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам сажда қилар эдилар,» дейишди. Ва улар Умарнинг ҳадисини ҳам далил келтиришди: у минбарда сажда (оятини) ўқиди, сўнг тушиб сажда қилди. Кейин иккинчи жумаъда уни ўқиди, одамлар саждага шайландилар, шунда у: «Бу (сажда) бизга, агар истасак (қилишимиздан) бошқа, ёзилмагандир,» деди ва сажда қилмади, улар ҳам сажда қилмадилар. Илм аҳлидан баъзилари шу (сўзга) бордилар. Бу Шофиъий ва Аҳмаднинг сўзидир.