حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ، عَنْ بُهَيَّةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ امْرَأَةً، تَسْأَلُ عَائِشَةَ عَنِ امْرَأَةٍ، فَسَدَ حَيْضُهَا وَأُهَرِيقَتْ دَمًا فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ آمُرَهَا فَلْتَنْظُرْ قَدْرَ مَا كَانَتْ تَحِيضُ فِي كُلِّ شَهْرٍ وَحَيْضُهَا مُسْتَقِيمٌ فَلْتَعْتَدَّ بِقَدْرِ ذَلِكَ مِنَ الأَيَّامِ ثُمَّ لْتَدَعِ الصَّلاَةَ فِيهِنَّ أَوْ بِقَدْرِهِنَّ ثُمَّ لْتَغْتَسِلْ ثُمَّ لْتَسْتَثْفِرْ بِثَوْبٍ ثُمَّ لْتُصَلِّي .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Абу Ақил Буҳайядан ривоят қилди, у айтди: Бир аёлнинг Оишадан ҳайзи бузилиб қонга тўлиб кетган аёл ҳақида сўраётганини эшитдим. Оиша айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга буюрдики, мен унга айтай: у ҳар ойда ҳайзи тўғри барқарор бўлган пайтда қанча ҳайз кўрганини ҳисобга олсин, сўнг ўша кунлар миқдорича ҳисоблаб, ўша кунларда ёки уларнинг миқдорича намозни тарк қилсин, кейин ғусл қилсин, сўнг бир мато билан ўзини боғлаб, сўнг намоз ўқисин.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَقِيلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمِصْرِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ، خَتَنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ اسْتُحِيضَتْ سَبْعَ سِنِينَ فَاسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ هَذِهِ لَيْسَتْ بِالْحَيْضَةِ وَلَكِنْ هَذَا عِرْقٌ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتِ اسْتُحِيضَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِنْتُ جَحْشٍ - وَهِيَ تَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ - سَبْعَ سِنِينَ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ يَذْكُرْ هَذَا الْكَلاَمَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ غَيْرَ الأَوْزَاعِيِّ وَرَوَاهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ وَاللَّيْثُ وَيُونُسُ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَمَعْمَرٌ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ وَابْنُ إِسْحَاقَ وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْكَلاَمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَإِنَّمَا هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِيهِ أَيْضًا أَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . وَهُوَ وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ فِيهِ شَىْءٌ يَقْرُبُ مِنَ الَّذِي زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي حَدِيثِهِ .
Бизга Ибн Абу Ақил ва Муҳаммад ибн Салама ал-Мисриён ривоят қилиб айтишди: бизга Ибн Ваҳб Амр ибнул-Ҳорисдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урва ибну Зубайр ҳамда Амрадан, улар Оишадан ривоят қилишди. Умм Ҳабиба бинти Жаҳшга — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қариндоши ва Абдурраҳмон ибн Авфнинг хотини — етти йил истиҳаза бўлди. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан фатво сўради. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта, бу ҳайз эмас, балки бу бир томирдир. Бас, ғусл қилиб намоз ўқи», деди. Абу Довуд айтди: Авзоий бу ҳадисда Зуҳрийдан, у Урва ва Амрадан, улар Оишадан зиёда қилди: Оиша айтди: Умм Ҳабиба бинти Жаҳшга — у Абдурраҳмон ибн Авфнинг хотини — етти йил истиҳаза бўлди, шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга буюриб: «Ҳайз келганда намозни тарк қил, у кетганда ғусл қилиб намоз ўқи», деди. Абу Довуд айтди: Бу сўзни Зуҳрийнинг ашобларидан Авзоийдан бошқа ҳеч ким зикр қилмаган. Уни Зуҳрийдан Амр ибнул-Ҳорис, Лайс, Юнус, Ибн Абу Зиъб, Маъмар, Иброҳим ибн Саъд, Сулаймон ибн Касир, Ибн Ишоқ ва Суфён ибн Уяйна ривоят қилишган, аммо бу сўзни зикр қилишмаган. Абу Довуд айтди: Бу, аслида, Ҳишом ибн Урванинг отасидан, у Оишадан ривоят қилган ҳадисининг лафзидир. Абу Довуд айтди: Ибн Уяйна унда яна: «Унга ҳайз кунларида намозни тарк қилишни буюрди» деб зиёда қилди. Бу эса Ибн Уяйнанинг ваҳмидир. Муҳаммад ибн Амрнинг Зуҳрийдан ривоят қилган ҳадисида Авзоий ўз ҳадисида зиёда қилган нарсага яқин бир нарса бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ دَمُ الْحَيْضَةِ فَإِنَّهُ دَمٌ أَسْوَدُ يُعْرَفُ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَأَمْسِكِي عَنِ الصَّلاَةِ فَإِذَا كَانَ الآخَرُ فَتَوَضَّئِي وَصَلِّي فَإِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ " .1 قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا بِهِ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ مِنْ كِتَابِهِ هَكَذَا ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ بَعْدُ حِفْظًا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ قَالَ إِذَا رَأَتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا رَأَتِ الطُّهْرَ وَلَوْ سَاعَةً فَلْتَغْتَسِلْ وَتُصَلِّي .2 وَقَالَ مَكْحُولٌ إِنَّ النِّسَاءَ لاَ تَخْفَى عَلَيْهِنَّ الْحَيْضَةُ إِنَّ دَمَهَا أَسْوَدُ غَلِيظٌ فَإِذَا ذَهَبَ ذَلِكَ وَصَارَتْ صُفْرَةً رَقِيقَةً فَإِنَّهَا مُسْتَحَاضَةٌ فَلْتَغْتَسِلْ وَلْتُصَلِّي .3 قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ تَرَكَتِ الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتِ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .2 وَرَوَى سُمَىٌّ وَغَيْرُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ تَجْلِسُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .2 وَكَذَلِكَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ الْحَائِضُ إِذَا مَدَّ بِهَا الدَّمُ تُمْسِكُ بَعْدَ حَيْضَتِهَا يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ . وَقَالَ التَّيْمِيُّ عَنْ قَتَادَةَ إِذَا زَادَ عَلَى أَيَّامِ حَيْضِهَا خَمْسَةُ أَيَّامٍ فَلْتُصَلِّي . قَالَ التَّيْمِيُّ فَجَعَلْتُ أَنْقُصُ حَتَّى بَلَغْتُ يَوْمَيْنِ فَقَالَ إِذَا كَانَ يَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنْ حَيْضِهَا . وَسُئِلَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْهُ فَقَالَ النِّسَاءُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Абу Адий Муҳаммаддан — яъни ибн Амрдан — ривоят қилиб айтди: менга Ибн Шиҳоб Урва ибну Зубайрдан, у Фотима бинти Абу Ҳубайшдан ривоят қилдики, унга истиҳаза бўлар эди, шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Ҳайз қони қора қон бўлиб, таниб олинади. Бас, шундай бўлганда намоздан тўхта, бошқаси бўлганда таҳорат қилиб намоз ўқи, чунки у бир томирдир», деди. Абу Довуд айтди: Ибн Мусанно айтди: Буни бизга Ибн Абу Адий китобидан шундай ривоят қилди, сўнг кейин ёддан ривоят қилиб айтди: бизга Муҳаммад ибн Амр Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан ривоят қилдики, Фотимага истиҳаза бўлар эди — ва шу маънони зикр қилди. Абу Довуд айтди: Анас ибн Сирин Ибн Аббосдан мустаҳаза ҳақида ривоят қилди, у айтди: У денгиздек тиниқ қизил қонни кўрса намоз ўқимайди, покликни — бир соат бўлса ҳам — кўрса ғусл қилиб намоз ўқийди. Макҳул айтди: Аёлларга ҳайз яширин эмас, унинг қони қора ва қуюқ бўлади. Бас, у кетиб, енгил сариқликка айланса, у мустаҳазадир, ғусл қилиб намоз ўқисин. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Яҳё ибн Саъиддан, у Қаъқў ибн Ҳакимдан, у Саъид ибн Мусайябдан мустаҳаза ҳақида ривоят қилди: ҳайз келганда намозни тарк қилади, у кетганда ғусл қилиб намоз ўқийди. Сумай ва бошқалар Саъид ибн Мусайябдан ривоят қилишди: у ҳайз кунларида ўтиради. Шунингдек буни Ҳаммод ибн Салама Яҳё ибн Саъиддан, у Саъид ибн Мусайябдан ривоят қилди. Абу Довуд айтди: Юнус Ҳасандан ривоят қилди: ҳайзли аёлнинг қони чўзилиб кетса, ҳайзидан кейин бир-икки кун кутиб ушлаб туради, сўнг у мустаҳазадир. Таймий Қатодадан: ҳайз кунларидан беш кун ошиб кетса намоз ўқисин, деди. Таймий айтди: Мен кунларни камайтира бошладим, ҳатто икки кунга етдим, шунда у: икки кун бўлса, у унинг ҳайзидандир, деди. Ибн Сириндан бу ҳақда сўралганда: аёллар буни яхшироқ билади, деди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَغَيْرُهُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عِمْرَانَ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أُمِّهِ، حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ قَالَتْ كُنْتُ أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْتَفْتِيهِ وَأُخْبِرُهُ فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِ أُخْتِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَمَا تَرَى فِيهَا قَدْ مَنَعَتْنِي الصَّلاَةَ وَالصَّوْمَ فَقَالَ " أَنْعَتُ لَكِ الْكُرْسُفَ فَإِنَّهُ يُذْهِبُ الدَّمَ " . قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَاتَّخِذِي ثَوْبًا " . فَقَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ إِنَّمَا أَثُجُّ ثَجًّا . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سَآمُرُكِ بِأَمْرَيْنِ أَيَّهُمَا فَعَلْتِ أَجْزَأَ عَنْكِ مِنَ الآخَرِ وَإِنْ قَوِيتِ عَلَيْهِمَا فَأَنْتِ أَعْلَمُ " . فَقَالَ لَهَا " إِنَّمَا هَذِهِ رَكْضَةٌ من رَكَضَاتِ الشَّيْطَانِ فَتَحَيَّضِي سِتَّةَ أَيَّامٍ أَوْ سَبْعَةَ أَيَّامٍ فِي عِلْمِ اللَّهِ ثُمَّ اغْتَسِلِي حَتَّى إِذَا رَأَيْتِ أَنَّكِ قَدْ طَهُرْتِ وَاسْتَنْقَأْتِ فَصَلِّي ثَلاَثًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً أَوْ أَرْبَعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَأَيَّامَهَا وَصُومِي فَإِنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُكِ وَكَذَلِكَ فَافْعَلِي فِي كُلِّ شَهْرٍ كَمَا تَحِيضُ النِّسَاءُ وَكَمَا يَطْهُرْنَ مِيقَاتَ حَيْضِهِنَّ وَطُهْرِهِنَّ وَإِنْ قَوِيتِ عَلَى أَنْ تُؤَخِّرِي الظُّهْرَ وَتُعَجِّلِي الْعَصْرَ فَتَغْتَسِلِينَ وَتَجْمَعِينَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَتُؤَخِّرِينَ الْمَغْرِبَ وَتُعَجِّلِينَ الْعِشَاءَ ثُمَّ تَغْتَسِلِينَ وَتَجْمَعِينَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ فَافْعَلِي وَتَغْتَسِلِينَ مَعَ الْفَجْرِ فَافْعَلِي وَصُومِي إِنْ قَدَرْتِ عَلَى ذَلِكَ " . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَهَذَا أَعْجَبُ الأَمْرَيْنِ إِلَىَّ " .1 قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَمْرُو بْنُ ثَابِتٍ عَنِ ابْنِ عَقِيلٍ قَالَ فَقَالَتْ حَمْنَةُ فَقُلْتُ هَذَا أَعْجَبُ الأَمْرَيْنِ إِلَىَّ .2 لَمْ يَجْعَلْهُ مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جَعَلَهُ كَلاَمَ حَمْنَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَعَمْرُو بْنُ ثَابِتٍ رَافِضِيٌّ رَجُلُ سَوْءٍ وَلَكِنَّهُ كَانَ صَدُوقًا فِي الْحَدِيثِ وَثَابِتُ بْنُ الْمِقْدَامِ رَجُلٌ ثِقَةٌ وَذَكَرَهُ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ يَقُولُ حَدِيثُ ابْنِ عَقِيلٍ فِي نَفْسِي مِنْهُ شَىْءٌ .
Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ва бошқалар ривоят қилиб айтишди: бизга Абдулмалик ибн Амр ривоят қилди, бизга Зуҳайр ибн Муҳаммад Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Талҳадан, у амакиси Имрон ибн Талҳадан, у онаси Ҳамна бинти Жаҳшдан ривоят қилди. У айтди: Менга кўп ва қаттиқ истиҳаза қони келар эди. Бас, мен бу ҳақда фатво сўраб ва хабар бериш учун Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келдим, уни опам Зайнаб бинти Жаҳшнинг уйида топдим. «Эй Расулуллаҳ, мен кўп ва қаттиқ истиҳаза қони келадиган аёлман, бу ҳақда нима дейсиз? У мени намоздан ва рўзадан тўсиб қўйди», дедим. У: «Сенга пахта қўйишни тавсия қиламан, чунки у қонни кетказади», деди. У: «Бу ундан ҳам кўпроқ», деди. У: «Бас, бир мато олиб боғлаб ол», деди. У: «Бу ундан ҳам кўпроқ, мен жала бўлиб қуйиламан», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сенга икки ишни буюраман, қайсисини қилсанг, биридан кифоя қилади, агар иккаласига кучинг етса, ўзинг билувчироқсан», деди. Сўнг унга деди: «Бу, албатта, шайтоннинг бир тепкисидир. Бас, Аллаҳнинг илмида олти кун ёки етти кун ўзингни ҳайзли санаб намозни қолдир, сўнг ғусл қил. Токи покланганингни ва тозаланганингни кўрганингда йигирма уч кеча ёки йигирма тўрт кеча ва уларнинг кунларида намоз ўқи ва рўза тут, чунки бу сенга кифоя қилади. Ҳар ойда аёллар ҳайз кўрадиган ва покланадиган вақтлардагидек шундай қил. Агар Зуҳрни кечиктириб, Асрни шошилиштириб — ғусл қилиб икки намозни, Зуҳр ва Асрни жамлашга, Мағрибни кечиктириб, Ишони шошилиштириб, сўнг ғусл қилиб икки намозни жамлашга кучинг етса, шундай қил. Субҳ билан ғусл қилсанг, шундай қил ва рўза тут, агар бунга қодир бўлсанг», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу икки ишдан менга маъқулроғидир», деди. Абу Довуд айтди: Буни Амр ибн Собит Ибн Ақилдан ривоят қилди, у айтди: Ҳамна айтди: «Бу икки ишдан менга маъқулроғидир», дедим. У буни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг сўзидан қилмади, балки Ҳамнанинг сўзи қилиб қўйди. Абу Довуд айтди: Амр ибн Собит рофизий, ёмон киши эди, лекин ҳадисда ростгўй эди. Собит ибн Миқдом эса ишончли киши эди, буни Яҳё ибн Маъиндан зикр қилди. Абу Довуд айтди: Аҳмаднинг: Ибн Ақил ҳадисида кўнглимда бир нарса бор, деганини эшитдим.