حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا مُعَاوِيَةُ، عَنْ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ بَيْنَا هُوَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَقَالَ عُمَرُ أَتَحْتَبِسُونَ عَنِ الصَّلاَةِ فَقَالَ الرَّجُلُ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ سَمِعْتُ النِّدَاءَ فَتَوَضَّأْتُ . فَقَالَ عُمَرُ وَالْوُضُوءَ أَيْضًا أَوَلَمْ تَسْمَعُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا أَتَى أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ " .
Бизга Абу Тавба ар-Робиъ ибн Нофиъ ривоят қилди, бизга Муъовия хабар берди, Яҳёдан, бизга Абу Салама ибн Абдурраҳмон хабар берди: Абу Ҳурайра унга хабар бердики: Умар ибн ал-Хаттоб жума куни хутба қилаётган пайтида бир киши кириб келди. Умар: «Намоздан кечикяпсизларми?» деди. У киши: «Фақат азонни эшитиб, таҳорат олганим сабабли», деди. Умар: «Таҳоратми яна?! Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: ‹Бирингиз жумага келса, ғусл қилсин› деганларини эшитмаганмидингиз?» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ибн Қаънаб ривоят қилди, Моликдан, Сафвон ибн Сулаймдан, Ато ибн Ясордан, Абу Саъид ал-Худрийдан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Жума кунининг ғусли ҳар бир балоғатга етган кишига вожибдир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، أَخْبَرَنَا الْمُفَضَّلُ، - يَعْنِي ابْنَ فَضَالَةَ - عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ رَوَاحُ الْجُمُعَةِ وَعَلَى كُلِّ مَنْ رَاحَ إِلَى الْجُمُعَةِ الْغُسْلُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِذَا اغْتَسَلَ الرَّجُلُ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ أَجْزَأَهُ مِنْ غُسْلِ الْجُمُعَةِ وَإِنْ أَجْنَبَ .
Бизга Язид ибн Холид ар-Рамлий ривоят қилди, бизга ал-Муфаззал, яъни Ибн Фазола хабар берди, Айёш ибн Аббосдан, Букайрдан, Нофиъдан, Ибн Умардан, Ҳафсадан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У: «Ҳар бир балоғатга етган кишига жумага бориш бор, ва жумага борган ҳар бир кишига ғусл бор», дедилар. Абу Довуд деди: Агар киши тонг отганидан кейин ғусл қилса, жунуб бўлса ҳам, бу унга жума ғусли ўрнига етарли бўлади.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الرَّمْلِيُّ الْهَمْدَانِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - وَهَذَا حَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ يَزِيدُ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ فِي حَدِيثِهِمَا عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ - عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلَبِسَ مِنْ أَحْسَنِ ثِيَابِهِ وَمَسَّ مِنْ طِيبٍ - إِنْ كَانَ عِنْدَهُ - ثُمَّ أَتَى الْجُمُعَةَ فَلَمْ يَتَخَطَّ أَعْنَاقَ النَّاسِ ثُمَّ صَلَّى مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثُمَّ أَنْصَتَ إِذَا خَرَجَ إِمَامُهُ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْ صَلاَتِهِ كَانَتْ كَفَّارَةً لِمَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ جُمُعَتِهِ الَّتِي قَبْلَهَا " . قَالَ وَيَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ " وَزِيَادَةُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ " . وَيَقُولُ " إِنَّ الْحَسَنَةَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَمَةَ أَتَمُّ وَلَمْ يَذْكُرْ حَمَّادٌ كَلاَمَ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Язид ибн Холид ибн Язид ибн Абдуллаҳ ибн Мавҳаб ар-Рамлий ал-Ҳамдоний ривоят қилди; (ҳ) яна бизга Абдулазиз ибн Яҳё ал-Ҳарроний ривоят қилди, иккиси айтди: Бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилди; (ҳ) яна бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди — бу Муҳаммад ибн Саламанинг ҳадисидир — Муҳаммад ибн Ишоқдан, Муҳаммад ибн Иброҳимдан, Абу Салама ибн Абдурраҳмондан — Абу Довуд деди: Язид ва Абдулазиз ўз ҳадисида: Абу Салама ибн Абдурраҳмон ва Абу Умома ибн Саҳлдан дедилар — Абу Саъид ал-Худрий ва Абу Ҳурайрадан, иккиси айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ким жума куни ғусл қилиб, кийимларининг энг яхшисини кийиб, агар олдида бўлса, атирдан суртиб, сўнг жумага келиб, одамларнинг бўйинларидан ошиб ўтмай, сўнг Аллаҳ унга ёзганча намоз ўқиб, имоми чиққанда жим туриб, намозини тугатгунича кутса, бу унга бу жума билан ундан олдинги жумаси орасидаги гуноҳларга каффарот бўлади». У деди: Абу Ҳурайра: «Ва уч кун зиёдаси билан», дерди ва: «Албатта яхшилик ўн баравардир», дерди. Абу Довуд деди: Муҳаммад ибн Саламанинг ҳадиси тўлиқроқдир, Ҳаммод Абу Ҳурайранинг сўзини зикр қилмади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي هِلاَلٍ، وَبُكَيْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، حَدَّثَاهُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْغُسْلُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ وَالسِّوَاكُ وَيَمَسُّ مِنَ الطِّيبِ مَا قُدِّرَ لَهُ " . إِلاَّ أَنَّ بُكَيْرًا لَمْ يَذْكُرْ عَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ فِي الطِّيبِ " وَلَوْ مِنْ طِيبِ الْمَرْأَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ал-Муродий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, Амр ибн ал-Ҳорисдан: Саъид ибн Абу Ҳилол ва Букайр ибн Абдуллаҳ ибн ал-Ашаж унга Абу Бакр ибн ал-Мункадирдан, Амр ибн Сулайм аз-Зурақийдан, Абдурраҳмон ибн Абу Саъид ал-Худрийдан, отасидан ривоят қилишди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Жума кунининг ғусли ҳар бир балоғатга етган кишига, ва мисвок, ва ўзига муяссар бўлганча атирдан суртиш», дедилар. Фақат Букайр Абдурраҳмонни зикр қилмади ва атир ҳақида: «Гарчи аёлнинг атиридан бўлса ҳам», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْجَرْجَرَائِيُّ، حِبِّي حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، حَدَّثَنِي حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، حَدَّثَنِي أَبُو الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنِي أَوْسُ بْنُ أَوْسٍ الثَّقَفِيُّ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ غَسَّلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَاغْتَسَلَ ثُمَّ بَكَّرَ وَابْتَكَرَ وَمَشَى وَلَمْ يَرْكَبْ وَدَنَا مِنَ الإِمَامِ فَاسْتَمَعَ وَلَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ عَمَلُ سَنَةٍ أَجْرُ صِيَامِهَا وَقِيَامِهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ал-Жаржароий — менинг дўстим — ривоят қилди, бизга Ибн ал-Муборак ривоят қилди, Авзўийдан, менга Ҳассон ибн Атийя ривоят қилди, менга Абул-Ашъас ас-Санъоний ривоят қилди, менга Авс ибн Авс ас-Сақафий ривоят қилди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким жума куни бошини ювиб, ғусл қилиб, сўнг эрта йўлга чиқиб, намознинг аввалида ҳозир бўлиб, пиёда юриб, уловга минмай, имомга яқинлашиб, қулоқ солиб, беҳуда гапирмаса, унга ҳар бир қадамига бир йиллик амалнинг — унинг рўзаси ва қиёми ажрининг савоби бўлади».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ أَوْسٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ غَسَلَ رَأْسَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَاغْتَسَلَ " . ثُمَّ سَاقَ نَحْوَهُ .
Бизга Қутайба ибн Саъид ривоят қилди, бизга ал-Лайс ривоят қилди, Холид ибн Язиддан, Саъид ибн Абу Ҳилолдан, Убода ибн Нусаййдан, Авс ас-Сақафийдан, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У: «Ким жума куни бошини ювиб, ғусл қилса...», дедилар, сўнг шунга ўхшашини келтирди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَقِيلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمِصْرِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، - قَالَ ابْنُ أَبِي عَقِيلٍ - أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَمَسَّ مِنْ طِيبِ امْرَأَتِهِ - إِنْ كَانَ لَهَا - وَلَبِسَ مِنْ صَالِحِ ثِيَابِهِ ثُمَّ لَمْ يَتَخَطَّ رِقَابَ النَّاسِ وَلَمْ يَلْغُ عِنْدَ الْمَوْعِظَةِ كَانَتْ كَفَّارَةً لِمَا بَيْنَهُمَا وَمَنْ لَغَا وَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ كَانَتْ لَهُ ظُهْرًا " .
Бизга Ибн Абу Ақил ва Муҳаммад ибн Салама — икки мисрлик — ривоят қилиб айтишди: Бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди — Ибн Абу Ақил деди — менга Усома, яъни Ибн Зайд хабар берди, Амр ибн Шуъайбдан, отасидан, Абдуллаҳ ибн Амр ибн ал-Осдан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У: «Ким жума куни ғусл қилиб, хотинининг атиридан — агар бўлса — суртиб, кийимларининг яхшисини кийиб, сўнг одамларнинг бўйинларидан ошиб ўтмай, ваъз пайтида беҳуда гапирмаса, бу улар орасидаги гуноҳларга каффарот бўлади. Ким беҳуда гапириб, одамларнинг бўйинларидан ошиб ўтса, бу унга пешин намози (ўрнида) бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ شَيْبَةَ، عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ الْعَنَزِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا حَدَّثَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْتَسِلُ مِنْ أَرْبَعٍ مِنَ الْجَنَابَةِ وَيَوْمِ الْجُمُعَةِ وَمِنَ الْحِجَامَةِ وَمِنْ غُسْلِ الْمَيِّتِ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, бизга Закариё ривоят қилди, бизга Мусъаб ибн Шайба ривоят қилди, Талқ ибн Ҳабиб ал-Аназийдан, Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан, Оишадан: У унга ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам тўрт нарсадан ғусл қилардилар: жунубликдан, жума кунидан, ҳижомадан ва ўликни ювишдан.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيُّ، أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَوْشَبٍ، قَالَ سَأَلْتُ مَكْحُولاً عَنْ هَذَا الْقَوْلِ، " غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ " . فَقَالَ غَسَّلَ رَأْسَهُ وَغَسَلَ جَسَدَهُ .
Бизга Маҳмуд ибн Холид ад-Димашқий ривоят қилди, бизга Марвон хабар берди, бизга Али ибн Ҳавшаб ривоят қилди, у деди: Мен Макҳулдан ушбу ‹ғассала вағтасала› (бошқасини ювди ва ўзи ғусл қилди) сўзи ҳақида сўрадим. У: «Бошини ювди ва баданини ювди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، فِي " غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ " . قَالَ قَالَ سَعِيدٌ غَسَّلَ رَأْسَهُ وَغَسَلَ جَسَدَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Валид ад-Димашқий ривоят қилди, бизга Абу Мушир ривоят қилди, Саъид ибн Абдулазиз ҳақида — ‹ғассала вағтасала› (ювди ва ғусл қилди) борасида. У деди: Саъид: «Бошини ювди ва баданини ювди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ غُسْلَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا أَقْرَنَ وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الْخَامِسَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ حَضَرَتِ الْمَلاَئِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ривоят қилди, Моликдан, Сумаййдан, Абу Солиҳ ас-Саммондан, Абу Ҳурайрадан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ким жума куни жунублик ғуслидек ғусл қилиб, сўнг эрта борса, гўё бир туя қурбон қилган кабидир. Ким иккинчи соатда борса, гўё бир сигир қурбон қилган кабидир. Ким учинчи соатда борса, гўё шохли бир қўчқор қурбон қилган кабидир. Ким тўртинчи соатда борса, гўё бир товуқ қурбон қилган кабидир. Ким бешинчи соатда борса, гўё бир тухум қурбон қилган кабидир. Имом чиққанда эса малоикалар зикрни эшитиш учун ҳозир бўладилар».