Умра ҳақида

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، وَيَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Махлад ибн Язид ва Яҳё ибн Закариё Ибн Журайждан, у Икрима ибн Холиддан, у Ибн Умардан ривоят қилдилар, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳаж қилишдан олдин умра қилди.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَاللَّهِ مَا أَعْمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَائِشَةَ فِي ذِي الْحِجَّةِ إِلاَّ لِيَقْطَعَ بِذَلِكَ أَمْرَ أَهْلِ الشِّرْكِ فَإِنَّ هَذَا الْحَىَّ مِنْ قُرَيْشٍ وَمَنْ دَانَ دِينَهُمْ كَانُوا يَقُولُونَ إِذَا عَفَا الْوَبَرْ وَبَرَأَ الدَّبَرْ وَدَخَلَ صَفَرْ فَقَدْ حَلَّتِ الْعُمْرَةُ لِمَنِ اعْتَمَرْ ‏.‏ فَكَانُوا يُحَرِّمُونَ الْعُمْرَةَ حَتَّى يَنْسَلِخَ ذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн Сарий Ибн Абу Зоидадан ривоят қилди, бизга Ибн Журайж ва Муҳаммад ибн Ишоқ Абдуллаҳ ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдилар, у деди: Валлаҳи, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Оишани Зулҳижжа ойида умра қилдириши фақат ширк аҳлининг ишини кесиб ташлаш учун эди. Чунки Қурайшдан бўлган бу қабила ва уларнинг динига эргашган кишилар шундай дердилар: «Туянинг туки ўсиб, яраси тузалиб, Сафар ойи кирганда, умра қилмоқчи бўлган учун умра ҳалол бўлади». Шундай қилиб, улар Зулҳижжа ва Муҳаррам тугагунча умрани ҳаром қилардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنِي رَسُولُ مَرْوَانَ الَّذِي أَرْسَلَ إِلَى أُمِّ مَعْقِلٍ قَالَتْ كَانَ أَبُو مَعْقِلٍ حَاجًّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَدِمَ قَالَتْ أُمُّ مَعْقِلٍ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ عَلَىَّ حَجَّةً فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ حَتَّى دَخَلاَ عَلَيْهِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عَلَىَّ حَجَّةً وَإِنَّ لأَبِي مَعْقِلٍ بَكْرًا ‏.‏ قَالَ أَبُو مَعْقِلٍ صَدَقَتْ جَعَلْتُهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْطِهَا فَلْتَحُجَّ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَعْطَاهَا الْبَكْرَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ قَدْ كَبِرْتُ وَسَقِمْتُ فَهَلْ مِنْ عَمَلٍ يُجْزِئُ عَنِّي مِنْ حَجَّتِي قَالَ ‏"‏ عُمْرَةٌ فِي رَمَضَانَ تُجْزِئُ حَجَّةً ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Комил ривоят қилди, бизга Абу Авона Иброҳим ибн Муҳожирдан, у Абу Бакр ибн Абдураҳмондан ривоят қилди, менга Марвоннинг Умму Маъқилга юборган элчиси хабар бердики, у (Умму Маъқил) деди: Абу Маъқил Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ҳаж қилувчи бўлган эди. У келганида, Умму Маъқил деди: «Биласанки, менга ҳаж фарз. (Энди ҳаж қилайлик)». Улар иккаласи юриб бордилар ва унинг ҳузурига кирдилар. У деди: «Эй Расулуллаҳ, менга ҳаж фарз ва Абу Маъқилнинг бир ёш туяси бор». Абу Маъқил деди: «Тўғри айтди, мен уни Аллаҳ йўлида (вақф) қилдим». Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Уни унга бер, у шунга миниб ҳаж қилсин, чунки у Аллаҳ йўлидадир». У туяни унга берди. У деди: «Эй Расулуллаҳ, мен кексайган ва касал бир аёлман. Ҳажимдан ўрнини босадиган бирор амал борми?» У деди: «Рамазонда қилинган умра ҳаж ўрнини босади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عِيسَى بْنِ مَعْقِلِ ابْنِ أُمِّ مَعْقِلٍ الأَسَدِيِّ، - أَسَدُ خُزَيْمَةَ - حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ مَعْقِلٍ، قَالَتْ لَمَّا حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَجَّةَ الْوَدَاعِ وَكَانَ لَنَا جَمَلٌ فَجَعَلَهُ أَبُو مَعْقِلٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَصَابَنَا مَرَضٌ وَهَلَكَ أَبُو مَعْقِلٍ وَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ حَجِّهِ جِئْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ يَا أُمَّ مَعْقِلٍ مَا مَنَعَكِ أَنْ تَخْرُجِي مَعَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لَقَدْ تَهَيَّأْنَا فَهَلَكَ أَبُو مَعْقِلٍ وَكَانَ لَنَا جَمَلٌ هُوَ الَّذِي نَحُجُّ عَلَيْهِ فَأَوْصَى بِهِ أَبُو مَعْقِلٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ خَرَجْتِ عَلَيْهِ فَإِنَّ الْحَجَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأَمَّا إِذْ فَاتَتْكِ هَذِهِ الْحَجَّةُ مَعَنَا فَاعْتَمِرِي فِي رَمَضَانَ فَإِنَّهَا كَحَجَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَتْ تَقُولُ الْحَجُّ حَجَّةٌ وَالْعُمْرَةُ عُمْرَةٌ وَقَدْ قَالَ هَذَا لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَدْرِي أَلِيَ خَاصَّةً ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Авф Тоий ривоят қилди, бизга Аҳмад ибн Холид Ваҳбий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Ишоқ Ийсо ибн Маъқил ибн Умму Маъқил Асадийдан — Асаду Хузайма — ривоят қилди, менга Юсуф ибн Абдуллаҳ ибн Салом ўз бувиси Умму Маъқилдан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Видўлашув ҳажини қилганида, бизнинг бир туямиз бор эди, Абу Маъқил уни Аллаҳ йўлида қилган эди. Бизга касаллик етиб, Абу Маъқил вафот этди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (ҳажга) чиқди. У ҳажидан фароғат топганида, мен унинг ҳузурига келдим. У деди: «Эй Умму Маъқил, биз билан чиқишингдан сени нима тўсди?» У деди: «Биз тайёрланган эдик, лекин Абу Маъқил вафот этди. Бизнинг бир туямиз бор эди, биз шунга миниб ҳаж қилардик, Абу Маъқил уни Аллаҳ йўлида васият қилди». У деди: «Унга миниб чиқсанг бўлмасмиди, чунки ҳаж Аллаҳ йўлидадир. Аммо бу ҳаж биз билан қўлдан кетган экан, Рамазонда умра қилгин, чунки у ҳаж кабидир». У (Умму Маъқил) шундай дерди: «Ҳаж — ҳаж, умра — умра, лекин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга шуни айтган, билмасман бу менга хосми».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْحَجَّ فَقَالَتِ امْرَأَةٌ لِزَوْجِهَا أَحِجَّنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَمَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ مَا عِنْدِي مَا أُحِجُّكِ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَتْ أَحِجَّنِي عَلَى جَمَلِكَ فُلاَنٍ ‏.‏ قَالَ ذَاكَ حَبِيسٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي تَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ وَرَحْمَةَ اللَّهِ وَإِنَّهَا سَأَلَتْنِي الْحَجَّ مَعَكَ قَالَتْ أَحِجَّنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ مَا عِنْدِي مَا أُحِجُّكِ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَتْ أَحِجَّنِي عَلَى جَمَلِكَ فُلاَنٍ ‏.‏ فَقُلْتُ ذَاكَ حَبِيسٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَحْجَجْتَهَا عَلَيْهِ كَانَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَإِنَّهَا أَمَرَتْنِي أَنْ أَسْأَلَكَ مَا يَعْدِلُ حَجَّةً مَعَكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَقْرِئْهَا السَّلاَمَ وَرَحْمَةَ اللَّهِ وَبَرَكَاتِهِ وَأَخْبِرْهَا أَنَّهَا تَعْدِلُ حَجَّةً مَعِي ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي عُمْرَةً فِي رَمَضَانَ ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абдулворис Омир Аҳвалдан, у Бакр ибн Абдуллаҳдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳаж қилмоқчи бўлди. Бир аёл эрига: «Мени Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан туянгга миндириб ҳаж қилдир», деди. У деди: «Менда сени миндириб ҳаж қилдирадиган нарса йўқ». У деди: «Мени фалон туянгга миндириб ҳаж қилдир». У деди: «У Аллаҳ азза ва жалла йўлида вақф қилинган». Сўнг у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келиб деди: «Хотиним сенга салом ва Аллаҳнинг раҳматини йўллади. У мендан сен билан ҳаж қилишни сўради. ‹Мени Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ҳаж қилдир› деди. Мен: ‹Менда сени миндириб ҳаж қилдирадиган нарса йўқ› дедим. У: ‹Мени фалон туянгга миндириб ҳаж қилдир› деди. Мен: ‹У Аллаҳ йўлида вақф қилинган› дедим». У деди: «Агар сен уни шунга миндириб ҳаж қилдирганингда, у Аллаҳ йўлида бўларди». У деди: «У менга сенинглар билан ҳаж қилишга нима тенг келишини сўрашни буюрди». Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Унга салом ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотини етказ ва унга хабар берки, у мен билан ҳаж қилишга тенг келади» — яъни Рамазондаги умра.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ عُمْرَتَيْنِ عُمْرَةً فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً فِي شَوَّالٍ ‏.‏

Бизга Абдулаъло ибн Ҳаммод ривоят қилди, бизга Довуд ибн Абдураҳмон Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам икки умра қилди: бир умрани Зулқаъда ойида ва бир умрани Шаввол ойида.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ سُئِلَ ابْنُ عُمَرَ كَمِ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ لَقَدْ عَلِمَ ابْنُ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدِ اعْتَمَرَ ثَلاَثًا سِوَى الَّتِي قَرَنَهَا بِحَجَّةِ الْوَدَاعِ ‏.‏

Бизга Нуфайлий ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга Абу Ишоқ Мужоҳиддан ривоят қилди, деди: Ибн Умардан: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам неча марта умра қилди?» деб сўралди. У деди: «Икки марта». Шунда Оиша деди: «Ибн Умар яхши билардики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Видўлашув ҳажига қўшган умрадан ташқари уч марта умра қилган».

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَطَّارُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ عُمَرٍ عُمْرَةَ الْحُدَيْبِيَةِ وَالثَّانِيَةَ حِينَ تَوَاطَئُوا عَلَى عُمْرَةٍ مِنْ قَابِلٍ وَالثَّالِثَةَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَالرَّابِعَةَ الَّتِي قَرَنَ مَعَ حَجَّتِهِ ‏.‏

Бизга Нуфайлий ва Қутайба ривоят қилиб дедилар: Бизга Довуд ибн Абдураҳмон Аттор Амр ибн Динордан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам тўрт умра қилди: Ҳудайбия умрасини, иккинчисини — келгуси йили умра қилишга келишилган пайтдагисини, учинчисини — Жиъронадан, тўртинчисини — ҳажига қўшиб қилганини.