Зиҳор ҳақида

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، - قَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ ابْنِ عَلْقَمَةَ بْنِ عَيَّاشٍ - عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ صَخْرٍ، - قَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ الْبَيَاضِيِّ - قَالَ كُنْتُ امْرَأً أُصِيبُ مِنَ النِّسَاءِ مَا لاَ يُصِيبُ غَيْرِي فَلَمَّا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ خِفْتُ أَنْ أُصِيبَ مِنَ امْرَأَتِي شَيْئًا يُتَابَعُ بِي حَتَّى أُصْبِحَ فَظَاهَرْتُ مِنْهَا حَتَّى يَنْسَلِخَ شَهْرُ رَمَضَانَ فَبَيْنَمَا هِيَ تَخْدُمُنِي ذَاتَ لَيْلَةٍ إِذْ تَكَشَّفَ لِي مِنْهَا شَىْءٌ فَلَمْ أَلْبَثْ أَنْ نَزَوْتُ عَلَيْهَا فَلَمَّا أَصْبَحْتُ خَرَجْتُ إِلَى قَوْمِي فَأَخْبَرْتُهُمُ الْخَبَرَ وَقُلْتُ امْشُوا مَعِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالُوا لاَ وَاللَّهِ ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتَ بِذَاكَ يَا سَلَمَةُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَنَا بِذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ وَأَنَا صَابِرٌ لأَمْرِ اللَّهِ فَاحْكُمْ فِيَّ مَا أَرَاكَ اللَّهُ قَالَ ‏"‏ حَرِّرْ رَقَبَةً ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَمْلِكُ رَقَبَةً غَيْرَهَا وَضَرَبْتُ صَفْحَةَ رَقَبَتِي قَالَ ‏"‏ فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَهَلْ أُصِبْتُ الَّذِي أُصِبْتُ إِلاَّ مِنَ الصِّيَامِ قَالَ ‏"‏ فَأَطْعِمْ وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ بَيْنَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ بِتْنَا وَحْشَيْنِ مَا لَنَا طَعَامٌ قَالَ ‏"‏ فَانْطَلِقْ إِلَى صَاحِبِ صَدَقَةِ بَنِي زُرَيْقٍ فَلْيَدْفَعْهَا إِلَيْكَ فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ وَكُلْ أَنْتَ وَعِيَالُكَ بَقِيَّتَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَى قَوْمِي فَقُلْتُ وَجَدْتُ عِنْدَكُمُ الضِّيقَ وَسُوءَ الرَّأْىِ وَوَجَدْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم السَّعَةَ وَحُسْنَ الرَّأْىِ وَقَدْ أَمَرَنِي - أَوْ أَمَرَ لِي - بِصَدَقَتِكُمْ زَادَ ابْنُ الْعَلاَءِ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ بَيَاضَةُ بَطْنٌ مِنْ بَنِي زُرَيْقٍ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Муҳаммад ибн Ало — мазмун бир — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Ибн Идрис Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Муҳаммад ибн Амр ибн Атодан — Ибн Ало: ‹Ибн Алқама ибн Айёш› деди — у Сулаймон ибн Ясордан, у Салама ибн Сахрдан — Ибн Ало: ‹ал-Баёзий› деди — ривоят қилди. У деди: Мен бошқалар эриша олмайдиган даражада аёлларга (яқинлик қилишга) қизиқадиган киши эдим. Ромазон ойи кирганида, мен аёлимдан бирор нарсага (яқинликка) эришиб, тонгга қадар давом этиб кетишимдан қўрқдим, шунинг учун Ромазон ойи тугагунига қадар ундан зиҳор қилдим. Бир кеча у менга хизмат қилиб турганида, ундан менга бирор нарса очилиб қолди, мен кўп ўтмай унга сакрадим. Тонг отганида, қавмим олдига чиқиб, уларга воқеани айтдим ва: ‹Мен билан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига юринглар› дедим. Улар: ‹Йўқ, валлаҳи› дедилар. Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига бориб, унга хабар бердим. У зот: «Сен шундай қилдингми, эй Салама?» дедилар. Мен: ‹Ҳа, мен шундай қилдим, эй Расулуллаҳ› дедим икки марта, ‹ва мен Аллаҳнинг ҳукмига сабр қилувчиман, Аллаҳ сизга кўрсатган ҳукмни мен ҳақимда чиқаринг› дедим. У зот: «Бир қул озод қил» дедилар. Мен: ‹Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, ундан бошқа қулим йўқ› дедим ва бўйнимнинг ён томонини урдим. У зот: «Унда икки ой кетма-кет рўза тут» дедилар. Мен: ‹Бу бошимга тушган мусибат рўзадан бошқа нарсаданмиди?› дедим. У зот: «Унда олтмиш мискинга бир васқ хурмо едир» дедилар. Мен: ‹Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, биз тунни егулик нарсамиз йўқ ҳолда оч ўтказганмиз› дедим. У зот: «Унда Бану Зурайқнинг садақаси соҳиби олдига бор, у уни сенга берсин, сен олтмиш мискинга бир васқ хурмо едир, қолганини эса ўзинг ва оиланг енглар» дедилар. Мен қавмим олдига қайтиб: ‹Мен сизларда танглик ва ёмон фикрни, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурида эса кенглик ва яхши фикрни топдим, у зот менга сизларнинг садақангизни буюрдилар› дедим. Ибн Ало қўшимча қилди: Ибн Идрис: ‹Баёза Бану Зурайқдан бир уруғдир› деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، عَنْ خُوَيْلَةَ بِنْتِ مَالِكِ بْنِ ثَعْلَبَةَ، قَالَتْ ظَاهَرَ مِنِّي زَوْجِي أَوْسُ بْنُ الصَّامِتِ فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَشْكُو إِلَيْهِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُجَادِلُنِي فِيهِ وَيَقُولُ ‏"‏ اتَّقِي اللَّهَ فَإِنَّهُ ابْنُ عَمِّكِ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا بَرِحْتُ حَتَّى نَزَلَ الْقُرْآنُ ‏{‏ قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا ‏}‏ إِلَى الْفَرْضِ فَقَالَ ‏"‏ يُعْتِقُ رَقَبَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لاَ يَجِدُ قَالَ ‏"‏ فَيَصُومُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ شَيْخٌ كَبِيرٌ مَا بِهِ مِنْ صِيَامٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلْيُطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ مَا عِنْدَهُ مِنْ شَىْءٍ يَتَصَدَّقُ بِهِ قَالَتْ فَأُتِيَ سَاعَتَئِذٍ بِعَرَقٍ مِنْ تَمْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنِّي أُعِينُهُ بِعَرَقٍ آخَرَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ أَحْسَنْتِ اذْهَبِي فَأَطْعِمِي بِهَا عَنْهُ سِتِّينَ مِسْكِينًا وَارْجِعِي إِلَى ابْنِ عَمِّكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَالْعَرَقُ سِتُّونَ صَاعًا قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي هَذَا إِنَّهَا كَفَّرَتْ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ تَسْتَأْمِرَهُ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَخُو عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ‏.‏

Бизга Ҳасан ибн Алий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Ибн Идрис Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Маъмар ибн Абдуллаҳ ибн Ҳанзаладан, у Юсуф ибн Абдуллаҳ ибн Саломдан, у Хувайла бинт Молик ибн Саълабадан ривоят қилди. У деди: Эрим Авс ибн Сомит мендан зиҳор қилди. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига унга шикоят қилгани келдим, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эса у ҳақда мен билан баҳслашар ва: «Аллаҳдан қўрқ, ахир у сенинг амакингнинг ўғлидир» дердилар. Мен ҳали жойимдан кетмасимдан Қуръан нозил бўлди: ‹Эри ҳақида сен билан баҳслашаётган аёлнинг сўзини Аллаҳ эшитди› — то фарз қилингунигача. Сўнг у зот: «Бир қул озод қилсин» дедилар. Мен: ‹У топа олмайди› дедим. У зот: «Унда икки ой кетма-кет рўза тутсин» дедилар. Мен: ‹Эй Расулуллаҳ, у кекса чолдир, рўза тутишга қуввати йўқ› дедим. У зот: «Унда олтмиш мискинга таом берсин» дедилар. Мен: ‹Унинг садақа қиладиган ҳеч нарсаси йўқ› дедим. Шу вақтда бир арқ (сават) хурмо келтирилди. Мен: ‹Эй Расулуллаҳ, мен унга бошқа бир арқ билан ёрдам бераман› дедим. У зот: «Яхши қилибсан, бор, унинг номидан шу билан олтмиш мискинга таом бер ва амакингнинг ўғлига қайт» дедилар. У деди: Арқ олтмиш сўъ эди. Абу Довуд деди: Бу ҳақда у эридан рухсат сўрамасдан унинг ўрнига каффарот берган. Ва Абу Довуд деди: Бу Убода ибн Сомитнинг акасидир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى أَبُو الأَصْبَغِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ وَالْعَرَقُ مِكْتَلٌ يَسَعُ ثَلاَثِينَ صَاعًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ آدَمَ ‏.‏

Бизга Ҳасан ибн Алий ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Яҳё Абул-Асбаг ал-Ҳарроний ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Салама Ибн Ишоқдан ушбу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди, фақат у: ‹Арқ ўттиз сўъ сиғадиган бир саватдир› деди. Абу Довуд деди: Бу Яҳё ибн Одамнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ يَعْنِي بِالْعَرَقِ زَنْبِيلاً يَأْخُذُ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا ‏.‏

Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Абон ривоят қилди, бизга Яҳё Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилди. У деди: Арқ деганда ўн беш сўъ сиғадиган бир саватни назарда тутмоқда.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرٍ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ وَهُوَ قَرِيبٌ مِنْ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا قَالَ ‏"‏ تَصَدَّقْ بِهَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلَى أَفْقَرَ مِنِّي وَمِنْ أَهْلِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلْهُ أَنْتَ وَأَهْلُكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ибн Сарҳ ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Ибн Лаҳиъа ва Амр ибн Ҳорис Букайр ибн Ашаждан, у Сулаймон ибн Ясордан ушбу хабарни хабар бердилар. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга тақрибан ўн беш сўъга яқин хурмо келтирилди, у зот уни унга бериб: «Буни садақа қил» дедилар. У: ‹Эй Расулуллаҳ, мендан ва оиламдан кўра муҳтожроққами?› деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уни ўзинг ва оиланг енглар» дедилар.

قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَرَأْتُ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ وَزِيرٍ الْمِصْرِيِّ قُلْتُ لَهُ حَدَّثَكُمْ بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ أَوْسٍ، أَخِي عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ إِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَعَطَاءٌ لَمْ يُدْرِكْ أَوْسًا وَهُوَ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ قَدِيمُ الْمَوْتِ وَالْحَدِيثُ مُرْسَلٌ وَإِنَّمَا رَوَوْهُ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ عَنْ عَطَاءٍ أَنَّ أَوْسًا ‏.‏

Абу Довуд деди: Мен Муҳаммад ибн Вазир ал-Мисрийга ўқиб бердим ва унга: ‹Сизга Бишр ибн Бакр ривоят қилдими?› дедим, (у тасдиқлади): бизга Авзоий ривоят қилди, бизга Ато Авсдан — Убода ибн Сомитнинг акасидан — ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга олтмиш мискинга таом бериш учун ўн беш сўъ арпа бердилар. Абу Довуд деди: Ато Авсга етишмаган, у Бадр аҳлидан бўлиб, қадим ўлган, ҳадис мурсалдир. Улар уни Авзоийдан, у Атодан ‹Авс› деб ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ جَمِيلَةَ، كَانَتْ تَحْتَ أَوْسِ بْنِ الصَّامِتِ وَكَانَ رَجُلاً بِهِ لَمَمٌ فَكَانَ إِذَا اشْتَدَّ لَمَمُهُ ظَاهَرَ مِنَ امْرَأَتِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِ كَفَّارَةَ الظِّهَارِ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилдики, Жамила Авс ибн Сомитнинг никоҳида эди. У бир оз ақли ноқис (ламам) одам бўлиб, ақли ноқислиги кучайганида, ўз аёлидан зиҳор қиларди. Шунда Аллаҳ таоло у ҳақда зиҳор каффаротини нозил қилди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، مِثْلَهُ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Фазл ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама Ҳишом ибн Урвадан, у Урвадан, у Оишадан шунга ўхшаш ривоят қилди.