حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، مَوْلَى الأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ، طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلَهُ بِشَعِيرٍ فَتَسَخَّطَتْهُ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَىْءٍ . فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ لَهَا " لَيْسَ لَكِ عَلَيْهِ نَفَقَةٌ " . وَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي اعْتَدِّي فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ وَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي " . قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلاَ يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ " . قَالَتْ فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ " انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ . فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا وَاغْتَبَطْتُ بِهِ .
Бизга ал-Қаънабий Моликдан, у Абдуллаҳ ибн Язид - ал-Асвад ибн Суфённинг озод қилинган қули - дан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Фотима бинти Қайсдан ривоят қилдики, Абу Амр ибн Ҳафс уни қатъий (бўлиб) талоқ қилди, ҳолбуки ўзи ғойиб (сафарда) эди. Сўнг унга ўз вакилини арпа билан юборди, у эса бунга рози бўлмади. (Вакил): ‹Валлаҳи, бизнинг зиммамизда сизга ҳеч нарса йўқ› деди. Шунда у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келди ва буни унга айтди. У унга: «Сенга ундан нафақа йўқ» дедилар ва унга Умму Шарик уйида идда ўташни буюрдилар. Сўнг: «Албатта у шундай аёлки, унинг олдига менинг саҳобаларим бориб турадилар. Сен Ибн Умму Мактум уйида идда ўта, чунки у кўр кишидир, кийимингни ечиб қўйсанг ҳам (кўрмайди). Идда тугаб ҳалол бўлганингда менга хабар бер» дедилар. У айтди: Ҳалол бўлганимда мен унга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм мени хостгорлик қилганини айтдим. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Абу Жаҳмга келсак, у таёғини елкасидан туширмайди (аёлни кўп уради), Муовияга келсак, у фақир, моли йўқ. Сен Усома ибн Зайдга турмушга чиқ» дедилар. У айтди: Мен буни ёқтирмадим. Сўнг у яна: «Усома ибн Зайдга турмушга чиқ» дедилар. Шундай қилиб мен унга турмушга чиқдим, Аллаҳ таоло унда кўп яхшилик қилди ва мен у билан бахтли бўлдим.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ أَبَا حَفْصِ بْنَ الْمُغِيرَةِ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا وَسَاقَ الْحَدِيثَ فِيهِ وَأَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَنَفَرًا مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ أَبَا حَفْصِ بْنَ الْمُغِيرَةِ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا وَإِنَّهُ تَرَكَ لَهَا نَفَقَةً يَسِيرَةً فَقَالَ " لاَ نَفَقَةَ لَهَا " . وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَحَدِيثُ مَالِكٍ أَتَمُّ .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Абон ибн Язид ал-Аттор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилдики, Фотима бинти Қайс унга Абу Ҳафс ибн ал-Муғира уни уч (талоқ) билан талоқ қилганини сўзлаб берди - ва у ҳадисни келтирди - ҳамда Холид ибн ал-Валид ва Бану Махзумдан бир гуруҳ кишилар Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келиб: ‹Эй Аллаҳнинг Набийси, Абу Ҳафс ибн ал-Муғира ўз хотинини уч (талоқ) билан талоқ қилди ва унга оз нафақа қолдирди› дедилар. У: «Унга нафақа йўқ» дедилар. Ва у ҳадисни келтирди. Моликнинг ҳадиси тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو، عَنْ يَحْيَى، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ الْمَخْزُومِيَّ، طَلَّقَهَا ثَلاَثًا وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَخَبَرَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَتْ لَهَا نَفَقَةٌ وَلاَ مَسْكَنٌ " . قَالَ فِيهِ وَأَرْسَلَ إِلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ تَسْبِقِينِي بِنَفْسِكِ .
Бизга Маҳмуд ибн Холид ривоят қилди, бизга ал-Валид ривоят қилди, бизга Абу Амр Яҳёдан ривоят қилди, менга Абу Салама ривоят қилди, менга Фотима бинти Қайс ривоят қилдики, Абу Амр ибн Ҳафс ал-Махзумий уни уч (талоқ) билан талоқ қилди - ва у ҳадисни ҳамда Холид ибн ал-Валиднинг хабарини келтирди. (Ривоятчи) айтди: Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга нафақа ҳам, турар жой ҳам йўқ» дедилар. Унда айтилдики: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: ‹Ўзинг ҳақингда мендан ўзиб кетма (қарор қилмасдан менга айт)› деб (хабар) юбордилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ كُنْتُ عِنْدَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ فَطَلَّقَنِي الْبَتَّةَ ثُمَّ سَاقَ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ قَالَ فِيهِ " وَلاَ تَفُوتِينِي بِنَفْسِكِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ الشَّعْبِيُّ وَالْبَهِيُّ وَعَطَاءٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَاصِمٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي الْجَهْمِ كُلُّهُمْ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلاَثًا .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, унга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Амр Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Фотима бинти Қайсдан ривоят қилди. У айтди: Мен Бану Махзумдан бўлган бир кишининг никоҳида эдим, у мени қатъий (бўлиб) талоқ қилди. Сўнг у Молик ҳадисига ўхшаш (ривоятни) келтирди. Унда: «Ўзинг ҳақингда мендан ўтиб кетма (мендан сўрамай иш қилма)» деди. Абу Довуд айтди: Шунингдек буни Шаъбий, ал-Баҳийй ва Ато Абдурраҳмон ибн Осимдан, Абу Бакр ибн Абул-Жаҳм эса - барчаси Фотима бинти Қайсдан - унинг эри уни уч (талоқ) билан талоқ қилгани ҳақида ривоят қилдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ زَوْجَهَا، طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَلَمْ يَجْعَلْ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَفَقَةً وَلاَ سُكْنَى .
Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди, бизга Салама ибн Куҳайл Шаъбийдан, у Фотима бинти Қайсдан ривоят қилдики, унинг эри уни уч (талоқ) билан талоқ қилди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга нафақа ҳам, турар жой ҳам қарор қилмадилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَأَنَّ أَبَا حَفْصِ بْنَ الْمُغِيرَةِ طَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى فَأَبَى مَرْوَانُ أَنْ يُصَدِّقَ حَدِيثَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا . قَالَ عُرْوَةُ وَأَنْكَرَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ وَاسْمُ أَبِي حَمْزَةَ دِينَارٌ وَهُوَ مَوْلَى زِيَادٍ .
Бизга Язид ибн Холид ар-Рамлий ривоят қилди, бизга ал-Лайс Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан, у Фотима бинти Қайсдан ривоят қилдики, у (Фотима) унга хабар бериб, ўзи Абу Ҳафс ибн ал-Муғиранинг никоҳида бўлганини ва Абу Ҳафс ибн ал-Муғира уни учта талоқнинг охиргиси билан талоқ қилганини айтди. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келиб, уйидан чиқиши ҳақида фатво сўраганини даъво қилди. Шунда у (Расулуллаҳ) унга кўр Ибн Умму Мактумнинг уйига кўчишни буюрдилар. Марвон эса талоқ қилинган аёлнинг уйидан чиқиши ҳақидаги Фотиманинг ҳадисини тасдиқлашни рад этди. Урва айтди: Оиша розияллаҳу анҳо Фотима бинти Қайсни инкор қилди. Абу Довуд айтди: Шунингдек буни Солиҳ ибн Кайсон, Ибн Журайж ва Шуайб ибн Абу Ҳамза - барчаси Зуҳрийдан - ривоят қилдилар. Абу Довуд айтди: Шуайб ибн Абу Ҳамза - Абу Ҳамзанинг исми Динор бўлиб, у Зиёднинг озод қилинган қулидир.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَرْسَلَ مَرْوَانُ إِلَى فَاطِمَةَ فَسَأَلَهَا فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصٍ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَمَّرَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ - يَعْنِي عَلَى بَعْضِ الْيَمَنِ - فَخَرَجَ مَعَهُ زَوْجُهَا فَبَعَثَ إِلَيْهَا بِتَطْلِيقَةٍ كَانَتْ بَقِيَتْ لَهَا وَأَمَرَ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ وَالْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ أَنْ يُنْفِقَا عَلَيْهَا فَقَالاَ وَاللَّهِ مَا لَهَا نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ حَامِلاً . فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ نَفَقَةَ لَكِ إِلاَّ أَنْ تَكُونِي حَامِلاً " . وَاسْتَأْذَنَتْهُ فِي الاِنْتِقَالِ فَأَذِنَ لَهَا فَقَالَتْ أَيْنَ أَنْتَقِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " . وَكَانَ أَعْمَى تَضَعُ ثِيَابَهَا عِنْدَهُ وَلاَ يُبْصِرُهَا فَلَمْ تَزَلْ هُنَاكَ حَتَّى مَضَتْ عِدَّتُهَا فَأَنْكَحَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ مَرْوَانُ لَمْ نَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنَ امْرَأَةٍ فَسَنَأْخُذُ بِالْعِصْمَةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ فَاطِمَةُ حِينَ بَلَغَهَا ذَلِكَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى { فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ } حَتَّى { لاَ تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا } قَالَتْ فَأَىُّ أَمْرٍ يَحْدُثُ بَعْدَ الثَّلاَثِ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَأَمَّا الزُّبَيْدِيُّ فَرَوَى الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا حَدِيثَ عُبَيْدِ اللَّهِ بِمَعْنَى مَعْمَرٍ وَحَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ بِمَعْنَى عُقَيْلٍ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ حَدَّثَهُ بِمَعْنًى دَلَّ عَلَى خَبَرِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حِينَ قَالَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ .
Бизга Махлад ибн Холид ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳдан ривоят қилди. У айтди: Марвон Фотимага (киши) юборди ва ундан сўради. У унга хабар бериб, ўзи Абу Ҳафснинг никоҳида бўлганини, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам эса Али ибн Абу Толибни - яъни Яманнинг бир қисмига - амир қилиб тайинлаганини, эри у билан бирга чиқиб кетганини, сўнг эри унга қолган бир талоқни юборганини ва Айёш ибн Абу Робиа ҳамда ал-Ҳорис ибн Ҳишомга унга нафақа беришни буюрганини айтди. Улар: ‹Валлаҳи, агар ҳомиладор бўлмаса, унга нафақа йўқ› дедилар. Шунда у Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келди, у: «Агар ҳомиладор бўлмасанг, сенга нафақа йўқ» дедилар. У кўчиш учун рухсат сўради, у рухсат бердилар. У: ‹Қаерга кўчай, эй Расулуллаҳ?› деди. У: «Ибн Умму Мактум ҳузурига» дедилар. У кўр эди, (аёл) кийимини унинг олдида ечарди, у эса уни кўрмасди. У ўша ерда иддаси тугагунча турди. Сўнг Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уни Усомага никоҳлаб бердилар. Қабиса Марвоннинг олдига қайтиб, буни унга хабар қилди. Марвон: ‹Биз бу ҳадисни фақат бир аёлдан эшитдик, шунинг учун биз одамлар амал қилиб келаётган мустаҳкам (йўл) ни оламиз› деди. Бу Фотимага етиб борганида у: ‹Менинг билан сизларнинг орамизда Аллаҳнинг Китоби (ҳакам). Аллаҳ таоло: ‹Уларни иддалари учун талоқ қилинглар› - ‹Билмайсан, балки Аллаҳ шундан кейин бирор иш пайдо қилар› (оятигача) деди. Уч (талоқ) дан кейин қандай иш пайдо бўларди?› деди. Абу Довуд айтди: Шунингдек буни Юнус Зуҳрийдан ривоят қилди. Зубайдий эса иккала ҳадисни бирга ривоят қилди: Убайдуллаҳнинг ҳадисини Маъмар маъносида ва Абу Саламанинг ҳадисини Уқайл маъносида. Муҳаммад ибн Исъҳоқ эса Зуҳрийдан, Қабиса ибн Зуайб унга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳнинг хабарига ишора қилувчи маънода ривоят қилиб бергани, яъни: ‹Қабиса Марвон олдига қайтиб, буни унга хабар қилди› деганини ривоят қилди.