Намозни ухлаб ёки унутиб қолдирган киши

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ فَسَارَ لَيْلَةً حَتَّى إِذَا أَدْرَكَنَا الْكَرَى عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلاَلٍ ‏"‏ اكْلأْ لَنَا اللَّيْلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَغَلَبَتْ بِلاَلاً عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ بِلاَلٌ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا بِلاَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاقْتَادُوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ لَهُمُ الصَّلاَةَ وَصَلَّى بِهِمُ الصُّبْحَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ ‏{‏ أَقِمِ الصَّلاَةَ لِلذِّكْرَى ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يُونُسُ وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا كَذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ قَالَ عَنْبَسَةُ - يَعْنِي عَنْ يُونُسَ - فِي هَذَا الْحَدِيثِ لِذِكْرِي ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ الْكَرَى النُّعَاسُ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Солиҳ ривоят қилди, бизга ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Юнус хабар берди, у ибн Шиҳобдан, у ибнул Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар ғазотидан қайтаётганида, бир кеча юрди, токи бизни уйқу босганида, (охир тунда) тушиб дам олди ва Билолга: «Биз учун тунни пайқаб тур» деди. У айтди: Билолнинг кўзлари уни босиб қолди — у туясига суянган эди — Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳам, Билол ҳам, саҳобаларидан бирортаси ҳам уйғонмади, токи қуёш уларга теггунча. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларнинг биринчи уйғонувчиси бўлди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам чўчиб: «Эй Билол» деди. У: Менинг жонимни ҳам, сизнинг жонингизни ҳам олган Зот олди (ушлаб қолди), отам ва онам сизга фидо бўлсин, эй Расулуллаҳ, деди. Улар туяларини бироз етаклаб бордилар, сўнг Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам таҳорат қилди ва Билолга буюрди, у уларга намозга иқомат айтди ва уларга Бомдодни ўқиб берди. Намозни адо қилгач, у: «Ким бир намозни унутса, уни эслаган вақтида ўқисин, чунки Аллаҳ таоло айтди: ‹Мени эслаш учун намозни қоим қил›» деди. Юнус айтди: Ибн Шиҳоб уни шундай ўқирди. Аҳмад айтди: Анбаса — яъни Юнусдан — бу ҳадисда «лизикрий» (деди). Аҳмад айтди: «ал-Каро» — уйқу(сираш)дир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، فِي هَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ تَحَوَّلُوا عَنْ مَكَانِكُمُ الَّذِي أَصَابَتْكُمْ فِيهِ الْغَفْلَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَذَّنَ وَأَقَامَ وَصَلَّى ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ مَالِكٌ وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَالأَوْزَاعِيُّ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ وَابْنِ إِسْحَاقَ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمُ الأَذَانَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ هَذَا وَلَمْ يُسْنِدْهُ مِنْهُمُ إِلاَّ الأَوْزَاعِيُّ وَأَبَانُ الْعَطَّارُ عَنْ مَعْمَرٍ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Абон ривоят қилди, бизга Маъмар ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Саид ибнул Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан, ушбу хабарда: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ғафлат сизларга етган жойингиздан бошқа жойга кўчинглар» деди. У айтди: Сўнг у Билолга буюрди, у азон айтди, иқомат айтди ва (намозни) ўқиди. Абу Довуд айтди: Буни Молик, Суфён ибн Уяйна, Авзоий ва Абдурраззоқ Маъмардан ва ибн Ишоқдан ривоят қилган. Улардан бирортаси ҳам ушбу Зуҳрий ҳадисида азонни зикр қилмаган ва улардан Авзоий ва Абон ал-Аттордан бошқа ҳеч ким уни Маъмардан муснад (узлуксиз иснод билан) қилмаган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الأَنْصَارِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو قَتَادَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي سَفَرٍ لَهُ فَمَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمِلْتُ مَعَهُ فَقَالَ ‏"‏ انْظُرْ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ هَذَا رَاكِبٌ هَذَانِ رَاكِبَانِ هَؤُلاَءِ ثَلاَثَةٌ حَتَّى صِرْنَا سَبْعَةً ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ احْفَظُوا عَلَيْنَا صَلاَتَنَا ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي صَلاَةَ الْفَجْرِ فَضُرِبَ عَلَى آذَانِهِمْ فَمَا أَيْقَظَهُمْ إِلاَّ حَرُّ الشَّمْسِ فَقَامُوا فَسَارُوا هُنَيَّةً ثُمَّ نَزَلُوا فَتَوَضَّئُوا وَأَذَّنَ بِلاَلٌ فَصَلَّوْا رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ثُمَّ صَلَّوُا الْفَجْرَ وَرَكِبُوا فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قَدْ فَرَّطْنَا فِي صَلاَتِنَا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ لاَ تَفْرِيطَ فِي النَّوْمِ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا سَهَا أَحَدُكُمْ عَنْ صَلاَةٍ فَلْيُصَلِّهَا حِينَ يَذْكُرُهَا وَمِنَ الْغَدِ لِلْوَقْتِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Собит ал-Бунонийдан, у Абдуллаҳ ибн Рабоҳ ал-Ансорийдан: Бизга Абу Қатода ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир сафарида эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам (йўлдан) бурилди, мен ҳам у билан бурилдим. У: «Қарагин» деди. Мен: Бу бир отлиқ, булар икки отлиқ, булар учтаси — дедим, токи биз еттита бўлдик. У: «Бизнинг намозимизни сақланглар» деди — яъни Бомдод намозини. Шунда уларнинг қулоқларига (уйқу) урилди ва уларни фақат қуёшнинг иссиғи уйғотди. Улар туриб, бироз юрдилар, сўнг тушиб таҳорат қилдилар ва Билол азон айтди, улар Бомдоднинг икки ракатини ўқидилар, сўнг Бомдодни ўқидилар ва миниб кетдилар. Уларнинг баъзиси баъзисига: Биз намозимизда камчиликка йўл қўйдик, дедилар. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта, уйқуда камчилик йўқ. Камчилик фақат уйғоқликдадир. Бас, бирингиз бир намоздан ғофил бўлса (унутса), уни эслаган вақтида ўқисин ва эртанги кунда ўз вақтида (ўқисин)» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ سُمَيْرٍ، قَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ الأَنْصَارِيُّ مِنَ الْمَدِينَةِ وَكَانَتِ الأَنْصَارُ تُفَقِّهُهُ - فَحَدَّثَنَا قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قَتَادَةَ الأَنْصَارِيُّ فَارِسُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَيْشَ الأُمَرَاءِ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ ‏.‏ قَالَ فَلَمْ تُوقِظْنَا إِلاَّ الشَّمْسُ طَالِعَةً فَقُمْنَا وَهِلِينَ لِصَلاَتِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رُوَيْدًا رُوَيْدًا ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى إِذَا تَعَالَتِ الشَّمْسُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يَرْكَعُ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فَلْيَرْكَعْهُمَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ مَنْ كَانَ يَرْكَعُهُمَا وَمَنْ لَمْ يَكُنْ يَرْكَعُهُمَا فَرَكَعَهُمَا ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُنَادَى بِالصَّلاَةِ فَنُودِيَ بِهَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِنَا فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ أَلاَ إِنَّا نَحْمَدُ اللَّهَ أَنَّا لَمْ نَكُنْ فِي شَىْءٍ مِنْ أُمُورِ الدُّنْيَا يَشْغَلُنَا عَنْ صَلاَتِنَا وَلَكِنَّ أَرْوَاحَنَا كَانَتْ بِيَدِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَأَرْسَلَهَا أَنَّى شَاءَ فَمَنْ أَدْرَكَ مِنْكُمْ صَلاَةَ الْغَدَاةِ مِنْ غَدٍ صَالِحًا فَلْيَقْضِ مَعَهَا مِثْلَهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Алий ибн Наср ривоят қилди, бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, бизга Асвад ибн Шайбан ривоят қилди, бизга Холид ибн Сумайр ривоят қилди: У айтди: Бизнинг олдимизга Абдуллаҳ ибн Рабоҳ ал-Ансорий Мадинадан келди — ансорлар уни фақиҳ қилиб ўргатардилар — у бизга ривоят қилиб айтди: Менга Абу Қатода ал-Ансорий, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг отлиқ (жангчи)си, ривоят қилди: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам амирлар лашкарини ушбу воқеа билан юборди. У айтди: Бизни фақат қуёш чиқиб турган ҳолда уйғотди. Биз намозимиз учун саросима бўлиб турдик. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Секин, секин» деди. Токи қуёш кўтарилганида, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сизлардан ким Бомдоднинг икки ракатини ўқир бўлса, уни ўқисин» деди. Шунда уни ўқирлар ҳам, ўқимаслар ҳам туриб, уларни ўқидилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам намозга нидо қилинишини буюрди, унга нидо қилинди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам туриб, бизга (намозни) ўқиб берди. (Намоздан) қайтганида: «Огоҳ бўлингки, биз Аллаҳга ҳамд айтамизки, биз дунё ишларидан бирор нарсада — бизни намозимиздан банд қиладиган — бўлганимиз йўқ, балки бизнинг жонларимиз азиз ва жалил бўлган Аллаҳнинг қўлида эди, У уларни хоҳлаганча қайтарди. Бас, сизлардан ким эртанги кунда Бомдод намозини соғлом ҳолда улгурса, у билан бирга унинг мислини (қазосини) адо этсин» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، فِي هَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ قَبَضَ أَرْوَاحَكُمْ حَيْثُ شَاءَ وَرَدَّهَا حَيْثُ شَاءَ قُمْ فَأَذِّنْ بِالصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامُوا فَتَطَهَّرُوا حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَتِ الشَّمْسُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِالنَّاسِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Авн ривоят қилди, бизга Холид хабар берди, у Ҳусайндан, у Ибн Абу Қатодадан, у Абу Қатодадан ушбу хабар ҳақида ривоят қилди. У деди: Бас, (Расул) деди: «Албатта, Аллаҳ руҳларингизни хоҳлаган вақтида олди ва хоҳлаган вақтида қайтарди. Тур, намозга азон айт». Бас, улар турдилар ва таҳорат олдилар, ҳатто қуёш кўтарилгач, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам туриб, одамларга намоз ўқиб берди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ فَتَوَضَّأَ حِينَ ارْتَفَعَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى بِهِمْ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абсар ривоят қилди, у Ҳусайндан, у Абдуллаҳ ибн Абу Қатодадан, у отасидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу маънода ривоят қилди. У деди: Бас, қуёш кўтарилган вақтда таҳорат олди ва уларга намоз ўқиб берди.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، - وَهُوَ الطَّيَالِسِيُّ - حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ أَنْ تُؤَخَّرَ صَلاَةٌ حَتَّى يَدْخُلَ وَقْتُ أُخْرَى ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аббос ал-Анбарий ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн Довуд — у Таёлисийдир — ривоят қилди, бизга Сулаймон — яъни ибн Муғийра — ривоят қилди, у Собитдан, у Абдуллаҳ ибн Робоҳдан, у Абу Қатодадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Уйқуда (намозни тарк этиш) эътиборсизлик эмас. Эътиборсизлик фақат уйғоқликдадир: намозни бошқа намознинг вақти киргунча кечиктиришдир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا لاَ كَفَّارَةَ لَهَا إِلاَّ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Ҳаммом хабар берди, у Қатодадан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ким бир намозни унутса, эсига тушган вақтда уни ўқисин. Ундан бошқа унга каффорат йўқ».