حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ فَإِنَّهُ يُرْجَمُ وَرَجُلٌ خَرَجَ مُحَارِبًا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِنَّهُ يُقْتَلُ أَوْ يُصْلَبُ أَوْ يُنْفَى مِنَ الأَرْضِ أَوْ يَقْتُلُ نَفْسًا فَيُقْتَلُ بِهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Синон ал-Боҳилий ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Таҳмон ривоят қилди, у Абдулазиз ибн Руфайъдан, у Убайд ибн Умайрдан, у Оиша розияллаҳу анҳодан ривоят қилди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ла илаҳа иллаллаҳ ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули эканига гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони уч (сабабдан) бири бўлмаса ҳалол эмас: муҳсанликдан кейин зино қилган киши — у тош билан ўлдирилади; Аллаҳ ва унинг Расулига қарши уруш қилиб чиқган киши — у ўлдирилади ёки дорга осилади ёки ердан сургун қилинади; ёки бир жонни ўлдирган киши — у унинг эвазига ўлдирилади».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، - قَالَ مُسَدَّدٌ - حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى أَقْبَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعِي رَجُلاَنِ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ أَحَدُهُمَا عَنْ يَمِينِي وَالآخَرُ عَنْ يَسَارِي فَكِلاَهُمَا سَأَلَ الْعَمَلَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاكِتٌ فَقَالَ " مَا تَقُولُ يَا أَبَا مُوسَى " . أَوْ " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ " . قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَطْلَعَانِي عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمَا وَمَا شَعَرْتُ أَنَّهُمَا يَطْلُبَانِ الْعَمَلَ . قَالَ وَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى سِوَاكِهِ تَحْتَ شَفَتِهِ قَلَصَتْ قَالَ " لَنْ نَسْتَعْمِلَ - أَوْ لاَ نَسْتَعْمِلُ - عَلَى عَمَلِنَا مَنْ أَرَادَهُ وَلَكِنِ اذْهَبْ أَنْتَ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ " . فَبَعَثَهُ عَلَى الْيَمَنِ ثُمَّ أَتْبَعَهُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِ مُعَاذٌ قَالَ انْزِلْ . وَأَلْقَى لَهُ وِسَادَةً فَإِذَا رَجُلٌ عِنْدَهُ مُوثَقٌ قَالَ مَا هَذَا قَالَ هَذَا كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ رَاجَعَ دِينَهُ دِينَ السُّوءِ . قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ . قَالَ اجْلِسْ نَعَمْ . قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ ثُمَّ تَذَاكَرَا قِيَامَ اللَّيْلِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ أَمَّا أَنَا فَأَنَامُ وَأَقُومُ - أَوْ أَقُومُ وَأَنَامُ - وَأَرْجُو فِي نَوْمَتِي مَا أَرْجُو فِي قَوْمَتِي .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ва Мусаддад ривоят қилиб айтдилар: Бизга Яҳё ибн Саъид ривоят қилди — Мусаддад айтди: Бизга Қурра ибн Холид ривоят қилди, айтди: Бизга Ҳумайд ибн Ҳилол ривоят қилди, бизга Абу Бурда ривоят қилди. У айтди: Абу Мусо деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келдим, мен билан Ашъарийлардан икки киши бор эди, бири ўнг томонимда, бири чап томонимда. Иккаласи ҳам (бирор) лавозим сўрашди, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам жим турдилар. Сўнг дедилар: «Нима дейсан, эй Абу Мусо?» ёки «Эй Абдуллаҳ ибн Қайс?» Мен: «Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, улар иккови кўнгилларидаги нарсани менга ошкор қилмадилар, мен уларнинг лавозим талаб қилаётганларини сезмадим», дедим. У айтди: Гўё мен унинг лаби остидаги мисвокига қараб турибман, лаб тортилди. У: «Биз лавозимимизга уни истаган кишини таъйинламаймиз (ёки: таъйинламасдик). Лекин сен бор, эй Абу Мусо», ёки «Эй Абдуллаҳ ибн Қайс», дедилар. Сўнг уни Яманга юбордилар, кейин унинг ортидан Муоз ибн Жабални юбордилар. У айтди: Муоз унинг ҳузурига келганда, у: «Туш», деди ва унга ёстиқ ташлади. Бирдан унинг ёнида боғлаб қўйилган бир киши (бор эди). У: «Бу нима?» деди. У: «Бу яҳудий эди, Ислом қабул қилди, сўнг ўзининг ёмон динига қайтиб кетди», деди. У: «То у ўлдирилмагунча ўтирмайман, бу Аллаҳ ва унинг Расулининг ҳукмидир», деди. У: «Ўтир, ҳа (ўлдирилади)», деди. У: «То у ўлдирилмагунча ўтирмайман, бу Аллаҳ ва унинг Расулининг ҳукмидир», деди — уч марта. Сўнг у ҳақида буйруқ берди ва у ўлдирилди. Кейин иккови тунда туриб намоз ўқиш ҳақида мулоқот қилдилар. Улардан бири — Муоз ибн Жабал — деди: «Мен эса ухлайман ва тураман (ёки: тураман ва ухлайман), уйқумда умид қилганимни қиёмимда (туришимда) ҳам умид қиламан».
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا الْحِمَّانِيُّ، - يَعْنِي عَبْدَ الْحَمِيدِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، وَبُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمَ عَلَىَّ مُعَاذٌ وَأَنَا بِالْيَمَنِ، وَرَجُلٌ، كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ فَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ، فَلَمَّا قَدِمَ مُعَاذٌ قَالَ لاَ أَنْزِلُ عَنْ دَابَّتِي حَتَّى يُقْتَلَ . فَقُتِلَ . قَالَ أَحَدُهُمَا وَكَانَ قَدِ اسْتُتِيبَ قَبْلَ ذَلِكَ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ривоят қилди, бизга ал-Ҳиммоний — яъни Абдулҳамид ибн Абдурраҳмон — ривоят қилди, у Талҳа ибн Яҳё ва Бурайд ибн Абдуллаҳ ибн Абу Бурдадан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусодан ривоят қилди. У айтди: Мен Яманда эканимда Муоз ҳузуримга келди. Бир киши яҳудий эди, Ислом қабул қилиб, сўнг Исломдан муртад бўлган эди. Муоз келганда: «Токи у ўлдирилмагунча, уловимдан тушмайман», деди. Сўнг у ўлдирилди. Улардан бири деди: «Ундан олдин тавбага чақирилган эди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَأُتِيَ أَبُو مُوسَى بِرَجُلٍ قَدِ ارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ، فَدَعَاهُ عِشْرِينَ لَيْلَةً أَوْ قَرِيبًا مِنْهَا فَجَاءَ مُعَاذٌ فَدَعَاهُ فَأَبَى فَضُرِبَ عُنُقُهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ لَمْ يَذْكُرْ الاِسْتِتَابَةَ وَرَوَاهُ ابْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الاِسْتِتَابَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Алоо ривоят қилди, бизга Ҳафс ривоят қилди, бизга аш-Шайбоний ривоят қилди, у Абу Бурдадан ушбу қиссани (ривоят қилди). У айтди: Абу Мусо ҳузурига Исломдан муртад бўлган бир киши келтирилди. У уни йигирма кеча ёки шунга яқин (муддат) чақирди (тавбага). Сўнг Муоз келди ва уни чақирди, у бош тортди, шунда боши узилди. Абу Довуд айтди: Уни Абдулмалик ибн Умайр Абу Бурдадан ривоят қилди, тавбага чақиришни зикр қилмади. Ва уни Ибн Фузайл аш-Шайбонийдан, у Саъид ибн Абу Бурдадан, у отасидан, у Абу Мусодан ривоят қилди ва унда тавбага чақиришни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنِ الْقَاسِمِ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَلَمْ يَنْزِلْ حَتَّى ضُرِبَ عُنُقُهُ وَمَا اسْتَتَابَهُ .
Бизга Ибн Муъоз ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга ал-Масъудий ривоят қилди, у ал-Қосимдан ушбу қиссани (ривоят қилди). У айтди: У токи боши узилмагунча тушмади ва уни тавбага чақирмади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ يَكْتُبُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَزَلَّهُ الشَّيْطَانُ فَلَحِقَ بِالْكُفَّارِ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقْتَلَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَاسْتَجَارَ لَهُ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ فَأَجَارَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий ривоят қилди, бизга Али ибн ал-Ҳусайн ибн Воқид ривоят қилди, у отасидан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У айтди: Абдуллаҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга (ваҳий) ёзиб турарди. Сўнг шайтон уни адаштирди ва у кофирларга қўшилиб кетди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Фатҳ (Макка фатҳи) куни унинг ўлдирилишини буюрдилар. Усмон ибн Аффон унга паноҳ сўради ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга паноҳ бердилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ زَعَمَ السُّدِّيُّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ اخْتَبَأَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ عِنْدَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَجَاءَ بِهِ حَتَّى أَوْقَفَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَايِعْ عَبْدَ اللَّهِ . فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثَلاَثًا كُلُّ ذَلِكَ يَأْبَى فَبَايَعَهُ بَعْدَ ثَلاَثٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ " أَمَا كَانَ فِيكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ يَقُومُ إِلَى هَذَا حَيْثُ رَآنِي كَفَفْتُ يَدِي عَنْ بَيْعَتِهِ فَيَقْتُلَهُ " . فَقَالُوا مَا نَدْرِي يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا فِي نَفْسِكَ أَلاَّ أَوْمَأْتَ إِلَيْنَا بِعَيْنِكَ قَالَ " إِنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لِنَبِيٍّ أَنْ تَكُونَ لَهُ خَائِنَةُ الأَعْيُنِ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Аҳмад ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, бизга Асбот ибн Наср ривоят қилди. У айтди: ас-Суддий Мусъаб ибн Саъддан, у Саъддан ривоят қилди. У айтди: Макка фатҳи куни бўлганида, Абдуллаҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ Усмон ибн Аффон ҳузурида яширинди. Сўнг у уни олиб келиб, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам олдида тўхтатди ва: «Эй Расулуллаҳ, Абдуллаҳни байъат қилинг», деди. У бошини кўтариб, унга уч марта қаради, ҳар сафар бош тортди. Уч (мартадан) кейин уни байъат қилдилар. Сўнг саҳобаларига юзланиб дедилар: «Сизларнинг оранглизда бир рашид (тўғри фикрли) киши йўқмидики, мен уни байъат қилишдан қўлимни тортганимни кўрганда, туриб уни ўлдирсайди?» Улар: «Эй Расулуллаҳ, биз сизнинг кўнглингиздагини билмадик. Нега бизга кўзингиз билан ишора қилмадингиз?» дедилар. У: «Пайғамбарга кўзлари хиёнаткор бўлиши муносиб эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ إِلَى الشِّرْكِ فَقَدْ حَلَّ دَمُهُ " .
Бизга Қутайба ибн Саъид ривоят қилди, бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у отасидан, у Абу Ишоқдан, у аш-Шаъбийдан, у Жаридан ривоят қилди. У айтди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Қул ширкка қочиб кетса, унинг қони ҳалол бўлади».