حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الْمُبْتَلَى حَتَّى يَبْرَأَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَكْبَرَ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама Ҳаммоддан, у Иброҳимдан, у Асваддан, у Оишадан розияллаҳу анҳо хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Қалам (масъулият) уч (киши)дан кўтарилган: уйқудагидан, то у уйғонгунча; бало-офатга гирифтор (ақлсиз)дан, то у соғайгунча; ва боладан, то у катта бўлгунча».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بِمَجْنُونَةٍ قَدْ زَنَتْ فَاسْتَشَارَ فِيهَا أُنَاسًا فَأَمَرَ بِهَا عُمَرُ أَنْ تُرْجَمَ فَمُرَّ بِهَا عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقَالَ مَا شَأْنُ هَذِهِ قَالُوا مَجْنُونَةُ بَنِي فُلاَنٍ زَنَتْ فَأَمَرَ بِهَا عُمَرُ أَنْ تُرْجَمَ . قَالَ فَقَالَ ارْجِعُوا بِهَا ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْقَلَمَ قَدْ رُفِعَ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَبْرَأَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَعْقِلَ قَالَ بَلَى . قَالَ فَمَا بَالُ هَذِهِ تُرْجَمُ قَالَ لاَ شَىْءَ . قَالَ فَأَرْسِلْهَا . قَالَ فَأَرْسَلَهَا . قَالَ فَجَعَلَ يُكَبِّرُ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Жариар Аъмашдан, у Абу Забёндан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Умарнинг олдига зино қилган бир телба аёл келтирилди. У у ҳақда баъзи одамлар билан маслаҳатлашди ва Умар уни тошбўрон қилишни буюрди. У аёл Алий ибн Абу Толиб ризвонуллаҳи алайҳнинг ёнидан ўтказилди. У деди: Бу (аёл)нинг аҳволи нима? Улар дедилар: Фалон ўғилларининг телба аёли зино қилди, шунинг учун Умар уни тошбўрон қилишни буюрди. У деди: Уни қайтаринг. Сўнг у (Умар)нинг олдига келиб деди: Эй мўминлар амири, билмайсанми, қалам (масъулият) уч (киши)дан кўтарилган: телбадан, то у соғайгунча; уйқудагидан, то у уйғонгунча; ва боладан, то у ақли тангунча? У деди: Ҳа (биламан). У деди: Унда бу (аёл)га нима бўлди, тошбўрон қилинади? У деди: Ҳеч нарса (сабаб йўқ). У деди: Унда уни қўйиб юбор. У (Умар) уни қўйиб юборди. У деди: Шунда у (Умар ёки Алий) такбир айта бошлади.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، نَحْوَهُ وَقَالَ أَيْضًا حَتَّى يَعْقِلَ . وَقَالَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يُفِيقَ . قَالَ فَجَعَلَ عُمَرُ يُكَبِّرُ .
Бизга Юсуф ибн Мусо ривоят қилди, бизга Вакийъ Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилди. У яна деди: То у ақли тангунча. Ва деди: Ва телбадан, то у ўзига келгунча (ҳушёр бўлгунча). У деди: Шунда Умар такбир айта бошлади.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مُرَّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه بِمَعْنَى عُثْمَانَ . قَالَ أَوَمَا تَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الْمَجْنُونِ الْمَغْلُوبِ عَلَى عَقْلِهِ حَتَّى يُفِيقَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ " . قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَخَلَّى عَنْهَا سَبِيلَهَا .
Бизга Ибн Сарҳ ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Жарир ибн Ҳозим Сулаймон ибн Меҳрондан, у Абу Забёндан, у Ибн Аббосдан ривоят қилиб айтди: Усмон ҳақидаги ривоят маъносида Али ибн Абу Толиб розияллаҳу анҳунинг олдидан ўтиб кетилди. У деди: «Сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ‹Уч тоифадан қалам кўтарилди: ақли енгган жиннидан у ҳушига келгунча, ухловчидан у уйғонгунча ва боладан у балоғатга етгунча› деганини эсламайсанми?» Ҳалиги (Умар) деди: «Тўғри айтдинг». Шунда у (Али) унинг йўлини очиб қўйди (озод қилди).
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، - قَالَ هَنَّادٌ - الْجَنْبِيِّ قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بِامْرَأَةٍ قَدْ فَجَرَتْ فَأَمَرَ بِرَجْمِهَا فَمَرَّ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَأَخَذَهَا فَخَلَّى سَبِيلَهَا فَأُخْبِرَ عُمَرُ قَالَ ادْعُوا لِي عَلِيًّا . فَجَاءَ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَبْلُغَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الْمَعْتُوهِ حَتَّى يَبْرَأَ " . وَإِنَّ هَذِهِ مَعْتُوهَةُ بَنِي فُلاَنٍ لَعَلَّ الَّذِي أَتَاهَا أَتَاهَا وَهِيَ فِي بَلاَئِهَا . قَالَ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَدْرِي . فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَأَنَا لاَ أَدْرِي .
Бизга Ҳаннод Абул Аҳвасдан ривоят қилди, (ҳ) яна бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Жарир — маъно жиҳатидан — Ато ибн Соибдан, у Абу Забёндан — Ҳаннод: «ал-Жанбий» деди — ривоят қилиб айтди: Умарнинг олдига зино қилган бир аёл келтирилди. У уни тошбўрон қилишни буюрди. Шунда Али розияллаҳу анҳу ўтиб қолди, уни олиб унинг йўлини очиб қўйди (озод қилди). Умарга хабар берилди. У деди: «Менга Алини чақиринглар». Али розияллаҳу анҳу келди ва деди: «Эй мўминлар амири, сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ‹Уч тоифадан қалам кўтарилди: боладан у балоғатга етгунча, ухловчидан у уйғонгунча ва ақлсиздан у тузалгунча› деганини биласан-ку. Бу аёл эса фалон қабиланинг ақлсизидир, балки унга яқинлашган киши у ўз бахтсизлигида (ақлсизлигида) бўлганида яқинлашгандир». Умар деди: «Билмайман». Али алайҳиссалом деди: «Мен ҳам билмайман».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَلِيٍّ رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَادَ فِيهِ " وَالْخَرِفِ " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Вуҳайб Холиддан, у Абуз Зуҳодан, у Алидан алайҳиссалом, у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди: «Уч тоифадан қалам кўтарилди: ухловчидан у уйғонгунча, боладан у балоғатга етгунча ва жиннидан у ақлга киргунча». Абу Довуд деди: Буни Ибн Журайж Қосим ибн Язиддан, у Алидан розияллаҳу анҳу, у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилиб, унга ‹ва хирфдан (қарийдан)› деганини қўшди.