Закот кимга берилади ва бойлик чегараси

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَأَلَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خُمُوشٌ - أَوْ خُدُوشٌ - أَوْ كُدُوحٌ - فِي وَجْهِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْغِنَى قَالَ ‏"‏ خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ لِسُفْيَانَ حِفْظِي أَنَّ شُعْبَةَ لاَ يَرْوِي عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ فَقَالَ سُفْيَانُ فَقَدْ حَدَّثَنَاهُ زُبَيْدٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Али ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Суфён Ҳаким ибн Жубайрдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Язиддан, у отасидан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ким ўзига етадиган нарсаси бўла туриб (одамлардан) сўраса, қиёмат куни юзида тирналган ёки тилинган излар билан келади.» Айтилди: Эй Расулуллаҳ, еткулик нима? У деди: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндаги қиймати.» Яҳё деди: Абдуллаҳ ибн Усмон Суфёнга: Менинг ёдимда Шуъба Ҳаким ибн Жубайрдан ривоят қилмайди — деди. Суфён: Буни бизга Зубайд Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Язиддан ривоят қилган-ку — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ أَنَّهُ قَالَ نَزَلْتُ أَنَا وَأَهْلِي، بِبَقِيعِ الْغَرْقَدِ فَقَالَ لِي أَهْلِي اذْهَبْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلْهُ لَنَا شَيْئًا نَأْكُلُهُ فَجَعَلُوا يَذْكُرُونَ مِنْ حَاجَتِهِمْ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْتُ عِنْدَهُ رَجُلاً يَسْأَلُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ أَجِدُ مَا أُعْطِيكَ ‏"‏ ‏.‏ فَتَوَلَّى الرَّجُلُ عَنْهُ وَهُوَ مُغْضَبٌ وَهُوَ يَقُولُ لَعَمْرِي إِنَّكَ لَتُعْطِي مَنْ شِئْتَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَغْضَبُ عَلَىَّ أَنْ لاَ أَجِدَ مَا أُعْطِيهِ مَنْ سَأَلَ مِنْكُمْ وَلَهُ أُوقِيَّةٌ أَوْ عَدْلُهَا فَقَدْ سَأَلَ إِلْحَافًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الأَسَدِيُّ فَقُلْتُ لَلَقِحَةٌ لَنَا خَيْرٌ مِنْ أُوقِيَّةٍ وَالأُوقِيَّةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَمًا ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَسْأَلْهُ فَقَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ شَعِيرٌ أَوْ زَبِيبٌ فَقَسَمَ لَنَا مِنْهُ - أَوْ كَمَا قَالَ - حَتَّى أَغْنَانَا اللَّهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ كَمَا قَالَ مَالِكٌ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама Моликдан, у Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Бану Асаддан бир кишидан ривоят қилдики, у деди: Мен ва оилам Бақиъ ал-Ғарқадга тушдик. Оилам менга: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам олдига бор-у, бизга эйишимиз учун бир нарса сўра — деди. Ва улар эҳтиёжларидан гапира бошлашди. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам олдига бордим. Унинг олдида бир киши ундан сўраб турганини кўрдим, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эса: «Сенга берадиган нарса топмаяпман» деярди. Шунда у киши ғазабланган ҳолда ундан юз ўгириб кетди ва: Умрим билан қасамки, сен хоҳлаганингга берасан — деярди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «У менга ғазабланяптими? Сизлардан ким сўраса-ю, унинг бир уқийя ёки унинг қиймати бўлса, у ҳақиқатан суйкалиб (орсизлик билан) сўрабди.» ал-Асадий деди: Мен: Бизнинг бир соғин туямиз бир уқийядан яхшироқ — дедим. Уқийя эса қирқ дирҳамдир. У деди: Мен қайтдим ва ундан сўрамадим. Шундан кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам олдига арпа ёки майиз келди, у эса ундан бизга тақсим қилди — ёки шунга ўхшаш деди — токи Аллаҳ бизни бой қилгунча. Абу Довуд деди: Буни ас-Саврий ҳам Молик айтганидек ривоят қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الرِّجَالِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ‏ "‏ مَنْ سَأَلَ وَلَهُ قِيمَةُ أُوقِيَّةٍ فَقَدْ أَلْحَفَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَاقَتِي الْيَاقُوتَةُ هِيَ خَيْرٌ مِنْ أُوقِيَّةٍ ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ خَيْرٌ مِنْ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا فَرَجَعْتُ فَلَمْ أَسْأَلْهُ شَيْئًا زَادَ هِشَامٌ فِي حَدِيثِهِ وَكَانَتِ الأُوقِيَّةُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ва Ҳишом ибн Аммор ривоят қилди. Улар иккаласи деди: Бизга Абдурраҳмон ибн Абур-Рижол Умора ибн Ғазийядан, у Абдурраҳмон ибн Абу Саид ал-Худрийдан, у отаси Абу Саиддан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ деди: «Ким сўраса-ю, унда бир уқийя қиймати бўлса, у суйкалиб (орсизлик билан) сўрабди.» Мен: Менинг Ёқут номли туям бир уқийядан яхшироқ — дедим. Ҳишом: «қирқ дирҳамдан яхшироқ» деди. Шунда мен қайтдим ва ундан ҳеч нарса сўрамадим. Ҳишом ўз ҳадисида қўшди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида уқийя қирқ дирҳам эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مِسْكِينٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، حَدَّثَنَا سَهْلُ ابْنُ الْحَنْظَلِيَّةِ، قَالَ قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنٍ وَالأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ فَسَأَلاَهُ فَأَمَرَ لَهُمَا بِمَا سَأَلاَ وَأَمَرَ مُعَاوِيَةَ فَكَتَبَ لَهُمَا بِمَا سَأَلاَ فَأَمَّا الأَقْرَعُ فَأَخَذَ كِتَابَهُ فَلَفَّهُ فِي عِمَامَتِهِ وَانْطَلَقَ وَأَمَّا عُيَيْنَةُ فَأَخَذَ كِتَابَهُ وَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَكَانَهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَتَرَانِي حَامِلاً إِلَى قَوْمِي كِتَابًا لاَ أَدْرِي مَا فِيهِ كَصَحِيفَةِ الْمُتَلَمِّسِ ‏.‏ فَأَخْبَرَ مُعَاوِيَةُ بِقَوْلِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَأَلَ وَعِنْدَهُ مَا يُغْنِيهِ فَإِنَّمَا يَسْتَكْثِرُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ النُّفَيْلِيُّ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ ‏"‏ مِنْ جَمْرِ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُغْنِيهِ وَقَالَ النُّفَيْلِيُّ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ وَمَا الْغِنَى الَّذِي لاَ تَنْبَغِي مَعَهُ الْمَسْأَلَةُ قَالَ ‏"‏ قَدْرُ مَا يُغَدِّيهِ وَيُعَشِّيهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ النُّفَيْلِيُّ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ ‏"‏ أَنْ يَكُونَ لَهُ شِبَعُ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ أَوْ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ حَدَّثَنَا بِهِ مُخْتَصِرًا عَلَى هَذِهِ الأَلْفَاظِ الَّتِي ذُكِرَتْ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ривоят қилди, бизга Мискин ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн ал-Муҳожир Робиъа ибн Язиддан, у Абу Кабша ас-Салулийдан ривоят қилди, бизга Саҳл ибнул-Ҳанзалийя ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ олдига Уяйна ибн Ҳисн ва ал-Ақраъ ибн Ҳобис келди. Улар ундан сўрадилар, у эса уларга сўраганларини беришни буюрди ва Муовияга сўраганларини улар учун ёзиб беришни буюрди. ал-Ақраъ хатини олиб, салласига ўраб йўлга тушди. Уяйна эса хатини олди-ю, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам олдига, ўша жойга келди ва деди: Эй Муҳаммад, мени қавмимга ичида нима борлигини билмайдиган хатни — ал-Муталаммис саҳифасидай — олиб борувчи деб биласанми? Муовия унинг сўзини Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга хабар берди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ким ўзида етадиган нарсаси бўла туриб сўраса, у фақат ўтдан кўпайтирибди.» ан-Нуфайлий бошқа жойда: «жаҳаннам чўғидан» деди. Улар: Эй Расулуллаҳ, еткулик нима? — дедилар. ан-Нуфайлий бошқа жойда: «Сўраш жоиз бўлмайдиган еткулик нима?» деди. У: «Уни эрталаб ва кечқурун овқатлантирадиган миқдор» деди. ан-Нуфайлий бошқа жойда: «Унга бир кун-тун ёки бир тун-кунлик тўйим бўлиши» деди. У бизга буни зикр қилинган шу сўзлар билан қисқартириб ривоят қилган эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ بْنِ غَانِمٍ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ، أَنَّهُ سَمِعَ زِيَادَ بْنَ نُعَيْمٍ الْحَضْرَمِيَّ، أَنَّهُ سَمِعَ زِيَادَ بْنَ الْحَارِثِ الصُّدَائِيَّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعْتُهُ فَذَكَرَ حَدِيثًا طَوِيلاً قَالَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَعْطِنِي مِنَ الصَّدَقَةِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَمْ يَرْضَ بِحُكْمِ نَبِيٍّ وَلاَ غَيْرِهِ فِي الصَّدَقَاتِ حَتَّى حَكَمَ فِيهَا هُوَ فَجَزَّأَهَا ثَمَانِيَةَ أَجْزَاءٍ فَإِنْ كُنْتَ مِنْ تِلْكَ الأَجْزَاءِ أَعْطَيْتُكَ حَقَّكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ — яъни Ибн Умар ибн Ғоним — Абдурраҳмон ибн Зиёддан ривоят қилдики, у Зиёд ибн Нуъайм ал-Ҳазрамийни эшитди, у Зиёд ибн ал-Ҳорис ас-Судоийни эшитди. У деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам олдига келдим ва унга байъат қилдим. Сўнг у узун ҳадисни зикр қилди. У деди: Унинг олдига бир киши келди ва: Менга садақадан бер — деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга деди: «Аллаҳ таоло садақаларда на пайғамбар, на бошқанинг ҳукмига рози бўлмади, токи унда ўзи ҳукм қилиб, уни саккиз қисмга бўлди. Агар сен ўша қисмлардан бўлсанг, сенга ҳаққингни бераман.»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَيْسَ الْمِسْكِينُ الَّذِي تَرُدُّهُ التَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ وَالأُكْلَةُ وَالأُكْلَتَانِ وَلَكِنَّ الْمِسْكِينَ الَّذِي لاَ يَسْأَلُ النَّاسَ شَيْئًا وَلاَ يَفْطِنُونَ بِهِ فَيُعْطُونَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди. Улар иккаласи деди: Бизга Жарир ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мискин бир-икки хурмо ёки бир-икки луқма билан қайтариладиган киши эмас. Балки мискин шундай кишики, у одамлардан ҳеч нарса сўрамайди ва унинг (ҳолатини) сезишмайдики, унга беришса.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، وَأَبُو كَامِلٍ - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ قَالَ ‏"‏ وَلَكِنَّ الْمِسْكِينَ الْمُتَعَفِّفُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُسَدَّدٌ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ لَيْسَ لَهُ مَا يَسْتَغْنِي بِهِ الَّذِي لاَ يَسْأَلُ وَلاَ يُعْلَمُ بِحَاجَتِهِ فَيُتَصَدَّقُ عَلَيْهِ فَذَاكَ الْمَحْرُومُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ مُسَدَّدٌ ‏"‏ الْمُتَعَفِّفُ الَّذِي لاَ يَسْأَلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ جَعَلاَ الْمَحْرُومَ مِنْ كَلاَمِ الزُّهْرِيِّ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Бизга Мусаддад, Убайдуллаҳ ибн Умар ва Абу Комил — маъно бир — ривоят қилди. Улар деди: Бизга Абдулвоҳид ибн Зиёд ривоят қилди, бизга Маъмар аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам шунга ўхшаш деди. У деди: «Балки мискин (сўрашдан) ўзини тиювчидир.» Мусаддад ўз ҳадисида қўшди: «Ўзига етадиган нарсаси йўқ, лекин сўрамайди ва унинг эҳтиёжи билинмайдики, унга садақа қилинса — ана шу маҳрумдир.» Мусаддад «(Сўрашдан) ўзини тиювчи, сўрамайдиган» қисмини зикр қилмади. Абу Довуд деди: Буни Муҳаммад ибн Савр ва Абдурраззоқ Маъмардан ривоят қилди ва «маҳрум»ни аз-Зуҳрийнинг сўзидан деб қилдилар, бу саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلاَنِ، أَنَّهُمَا أَتَيَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ يَقْسِمُ الصَّدَقَةَ فَسَأَلاَهُ مِنْهَا فَرَفَعَ فِينَا الْبَصَرَ وَخَفَضَهُ فَرَآنَا جَلْدَيْنِ فَقَالَ ‏ "‏ إِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا وَلاَ حَظَّ فِيهَا لِغَنِيٍّ وَلاَ لِقَوِيٍّ مُكْتَسِبٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Исо ибн Юнус ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Урва отасидан, у Убайдуллаҳ ибн Адий ибн ал-Хиёрдан ривоят қилди. У деди: Менга икки киши хабар бердики, улар Видў ҳажида Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам олдига келдилар, у эса садақа тақсимлаётган эди. Улар ундан садақадан сўрадилар. У эса бизга кўзини кўтариб-туширди, бизни бақувват кўриб деди: «Агар хоҳласангиз бераман, лекин бунда бой учун ҳам, касб қила оладиган кучли учун ҳам насиба йўқ.»