حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أُقْعِدَ الْمُؤْمِنُ فِي قَبْرِهِ أُتِيَ، ثُمَّ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ {يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ} ". حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا وَزَادَ {يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا} نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ.
Ҳафс ибн Умар бизга айтди: Шуъба бизга айтди, Алқама ибн Марсаддан, у Саъд ибн Убайдадан, у Баро ибн Озиб розияллаҳу анҳумадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У зот: «Мўмин қабрида ўтқазилганида, (малоикалар) келади, сўнг у ‹Ло илаҳа иллаллаҳ ва Муҳаммадун расулуллаҳ› деб гувоҳлик беради. Мана шу — Аллаҳнинг: ‹Аллаҳ иймон келтирган кишиларни мустаҳкам сўз билан собит қилади› деган сўзидир» дедилар. Муҳаммад ибн Башшор бизга айтди: Ғундар бизга айтди: Шуъба бизга шуни айтди ва зиёда қилди: ‹Аллаҳ иймон келтирган кишиларни (собит қилади)› (ояти) қабр азоби ҳақида нозил бўлди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ قَالَ اطَّلَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَهْلِ الْقَلِيبِ فَقَالَ " وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ". فَقِيلَ لَهُ تَدْعُو أَمْوَاتًا فَقَالَ " مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لاَ يُجِيبُونَ ".
Али ибн Абдуллаҳ бизга айтди: Яъқуб ибн Иброҳим бизга айтди: Отам менга айтди, Солиҳдан: Нофиъ менга айтди: Ибн Умар розияллаҳу анҳума унга хабар берди: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам қудуқ аҳли (Бадрда ўлдирилган мушриклар)га юзланиб: «Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ (рост) деб топдингизми?» дедилар. У зотга: ‹Ўликларни чақиряпсизми?› дейилди. У зот: «Сиз улардан кўпроқ эшитувчи эмассиз, лекин улар жавоб бера олмайди» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ إِنَّمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُمْ لَيَعْلَمُونَ الآنَ أَنَّ مَا كُنْتُ أَقُولُ حَقٌّ وَقَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى}"
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди: Суфён бизга айтди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша розияллаҳу анҳодан: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам фақат: «Албатта улар ҳозир мен айтган нарса ҳақ (рост) эканини билишяпти» дедилар. Зеро Аллаҳ таоло: ‹Албатта сен ўликларга эшиттира олмайсан› деган.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، سَمِعْتُ الأَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ يَهُودِيَّةً، دَخَلَتْ عَلَيْهَا، فَذَكَرَتْ عَذَابَ الْقَبْرِ، فَقَالَتْ لَهَا أَعَاذَكِ اللَّهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ. فَسَأَلَتْ عَائِشَةُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَذَابِ الْقَبْرِ فَقَالَ " نَعَمْ عَذَابُ الْقَبْرِ ". قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ صَلَّى صَلاَةً إِلاَّ تَعَوَّذَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ. زَادَ غُنْدَرٌ " عَذَابُ الْقَبْرِ حَقٌّ ".
Абдон бизга айтди: Отам менга хабар берди, Шуъбадан: Мен Ашъасни эшитди, у отасидан, у Масруқдан, у Оиша розияллаҳу анҳодан: Бир яҳудий аёл унинг олдига кирди ва қабр азобини зикр қилди ва унга: ‹Аллаҳ сени қабр азобидан сақласин› деди. Оиша Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан қабр азоби ҳақида сўради. У зот: «Ҳа, қабр азоби (бор)» дедилар. Оиша розияллаҳу анҳо деди: Мен шундан кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни бирор намоз ўқисалар, қабр азобидан (Аллаҳга) паноҳ тиламаган ҳолда кўрмадим. Ғундар зиёда қилди: «Қабр азоби ҳақдир».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ تَقُولُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطِيبًا فَذَكَرَ فِتْنَةَ الْقَبْرِ الَّتِي يَفْتَتِنُ فِيهَا الْمَرْءُ، فَلَمَّا ذَكَرَ ذَلِكَ ضَجَّ الْمُسْلِمُونَ ضَجَّةً.
Яҳё ибн Сулаймон бизга айтди: Ибн Ваҳб бизга айтди: Юнус менга хабар берди, Ибн Шиҳобдан: Урва ибн Зубайр менга хабар берди: У Асмо бинти Абу Бакр розияллаҳу анҳумани шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам хутба (сўзламоқчи бўлиб) турдилар ва киши унда имтиҳон қилинадиган қабр фитнасини зикр қилдилар. У зот буни зикр қилганида, мусулмонлар бир (қўрқув) фарёдини кўтарди.
حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ، وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ، وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ، أَتَاهُ مَلَكَانِ فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولاَنِ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي الرَّجُلِ لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم. فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَيَقُولُ أَشْهَدُ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ. فَيُقَالُ لَهُ انْظُرْ إِلَى مَقْعَدِكَ مِنَ النَّارِ، قَدْ أَبْدَلَكَ اللَّهُ بِهِ مَقْعَدًا مِنَ الْجَنَّةِ، فَيَرَاهُمَا جَمِيعًا ". قَالَ قَتَادَةُ وَذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُفْسَحُ فِي قَبْرِهِ. ثُمَّ رَجَعَ إِلَى حَدِيثِ أَنَسٍ قَالَ " وَأَمَّا الْمُنَافِقُ وَالْكَافِرُ فَيُقَالُ لَهُ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي، كُنْتُ أَقُولُ مَا يَقُولُ النَّاسُ. فَيُقَالُ لاَ دَرَيْتَ وَلاَ تَلَيْتَ. وَيُضْرَبُ بِمَطَارِقَ مِنْ حَدِيدٍ ضَرْبَةً، فَيَصِيحُ صَيْحَةً يَسْمَعُهَا مَنْ يَلِيهِ، غَيْرَ الثَّقَلَيْنِ ".
Айёш ибн Валид бизга айтди: Абдул-Аъло бизга айтди: Саъид бизга айтди, Қатодадан, у Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан: У уларга айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта банда қабрига қўйилиб, ашоблари ундан юз ўгирганида — ҳолбуки у уларнинг оёқ кийимларининг товушини эшитиб турар — унга икки малоика келиб, уни ўтқазади ва: ‹Сен бу киши — Муҳаммад соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳақида нима дер эдинг?› дейди. Мўминга келса, у: ‹Мен у Аллаҳнинг бандаси ва расули эканига гувоҳлик бераман› дейди. Унга: ‹Дўзахдан бўлган жойингга қара, Аллаҳ уни сенга жаннатдан бўлган жойга алмаштирди› дейилади. У иккаласини бирга кўради» дедилар. Қатода деди: Бизга зикр қилинди-ки, унинг қабри кенгайтирилади. Сўнг Анас ҳадисига қайтди: У зот: «Мунофиқ ва кофирга келса, унга: ‹Сен бу киши ҳақида нима дер эдинг?› дейилади. У: ‹Билмайман, мен одамлар айтганни айтар эдим› дейди. Унга: ‹Билмадинг ва (Қуръан) ўқимадинг› дейилади. Унга темир болғалар билан бир зарба урилади, у шундай қаттиқ қичқиради-ки, уни икки оғир (жинслар)дан бошқа яқинидагилар эшитади» дедилар.