بَابُ مَا كَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوَاسِي بَعْضُهُمْ بَعْضًا فِي الزِّرَاعَةِ وَالثَّمَرَةِ
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ، مَوْلَى رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ عَمِّهِ، ظُهَيْرِ بْنِ رَافِعٍ قَالَ ظُهَيْرٌ لَقَدْ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ بِنَا رَافِقًا. قُلْتُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهْوَ حَقٌّ. قَالَ دَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا تَصْنَعُونَ بِمَحَاقِلِكُمْ ". قُلْتُ نُؤَاجِرُهَا عَلَى الرُّبُعِ وَعَلَى الأَوْسُقِ مِنَ التَّمْرِ وَالشَّعِيرِ. قَالَ " لا تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَزْرِعُوهَا أَوْ أَمْسِكُوهَا ". قَالَ رَافِعٌ قُلْتُ سَمْعًا وَطَاعَةً.
Бизга Муҳаммад ибн Муқотил ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ хабар берди, бизга Авзоий хабар берди, у Абу Нажжошийдан — Рофеъ ибн Хадижнинг мавлоси — мен Рофеъ ибн Хадиж ибн Рофеъни эшитдим, у амакиси Зуҳайр ибн Рофеъдан: Зуҳайр деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни биз учун фойдали бўлган бир ишдан ман қилди. Мен: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нима деса, у ҳақдир, дедим. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени чақириб: «Экинзорларингизни нима қиласиз?» деди. Мен: Биз уни (ҳосилнинг) чорак қисмига ва хурмо ҳамда арпанинг васқларига ижарага берамиз, дедим. У деди: «Бундай қилманглар, уни (ўзингиз) экинглар ёки (бошқага) эктиринглар ёки уни ушлаб туринглар». Рофеъ деди: Мен: Эшитдим ва итоат қилдим, дедим.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانُوا يَزْرَعُونَهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالنِّصْفِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا، فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ". وَقَالَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو تَوْبَةَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ، فَإِنْ أَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ".
Бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо ривоят қилди, бизга Авзоий хабар берди, у Атодан, у Жобирдан (розияллаҳу анҳу), у деди: Улар (ерни) учдан бир, чорак ва ярмига экардилар (ижарага берардилар). Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Кимнинг ери бўлса, уни (ўзи) эксин ёки уни (биродарига бепул) берсин, агар қилмаса, ерини ушлаб турсин». Робиъ ибн Нофеъ Абу Тавба деди: Бизга Муовия ривоят қилди, у Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (розияллаҳу анҳу), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки уни биродарига берсин, агар бош тортса, ерини ушлаб турсин».
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانُوا يَزْرَعُونَهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالنِّصْفِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا، فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ". وَقَالَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو تَوْبَةَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ، فَإِنْ أَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ".
Бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо ривоят қилди, бизга Авзоий хабар берди, у Атодан, у Жобирдан (розияллаҳу анҳу), у деди: Улар (ерни) учдан бир, чорак ва ярмига экардилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Кимнинг ери бўлса, уни (ўзи) эксин ёки уни (биродарига бепул) берсин, агар қилмаса, ерини ушлаб турсин». Робиъ ибн Нофеъ Абу Тавба деди: Бизга Муовия ривоят қилди, у Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (розияллаҳу анҳу), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Кимнинг ери бўлса, уни эксин ёки уни биродарига берсин, агар бош тортса, ерини ушлаб турсин».
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ ذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ يُزْرِعُ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهُ وَلَكِنْ قَالَ " أَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ شَيْئًا مَعْلُومًا ".
Бизга Қабиса ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Амрдан, у деди: Мен буни Товусга зикр қилдим, у деди: У (ерни бошқага) эктиради. Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ундан ман қилмади, балки: «Бирортангиз биродарига (ерни бепул) бериши, ундан маълум бирор нарса олишидан кўра унга яхшироқдир» деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يُكْرِي مَزَارِعَهُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَصَدْرًا مِنْ إِمَارَةِ مُعَاوِيَةَ. ثُمَّ حُدِّثَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ، فَذَهَبَ ابْنُ عُمَرَ إِلَى رَافِعٍ فَذَهَبْتُ مَعَهُ، فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ. فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّا كُنَّا نُكْرِي مَزَارِعَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا عَلَى الأَرْبِعَاءِ وَبِشَىْءٍ مِنَ التِّبْنِ.
Бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Айюбдан, у Нофеъдан: Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) ўз экинзорларини Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр, Умар, Усмон замонида ва Муовия амирлигининг бошида ижарага берар эди. Сўнг унга Рофеъ ибн Хадиждан ривоят қилиндики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) экинзорларни ижарага беришдан ман қилган. Ибн Умар Рофеънинг олдига борди, мен ҳам у билан бордим. У ундан сўради, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) экинзорларни ижарага беришдан ман қилди. Ибн Умар деди: Сен биласанки, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида ўз экинзорларимизни ариқлардаги (сувдан чиқадиган) нарсага ва бир оз сомонга ижарага берар эдик.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يُكْرِي مَزَارِعَهُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَصَدْرًا مِنْ إِمَارَةِ مُعَاوِيَةَ. ثُمَّ حُدِّثَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ، فَذَهَبَ ابْنُ عُمَرَ إِلَى رَافِعٍ فَذَهَبْتُ مَعَهُ، فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ. فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّا كُنَّا نُكْرِي مَزَارِعَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا عَلَى الأَرْبِعَاءِ وَبِشَىْءٍ مِنَ التِّبْنِ.
Бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Айюбдан, у Нофеъдан: Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) ўз экинзорларини Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр, Умар, Усмон замонида ва Муовия амирлигининг бошида ижарага берар эди. Сўнг унга Рофеъ ибн Хадиждан ривоят қилиндики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) экинзорларни ижарага беришдан ман қилган. Ибн Умар Рофеънинг олдига борди, мен ҳам у билан бордим. У ундан сўради, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) экинзорларни ижарага беришдан ман қилди. Ибн Умар деди: Сен биласанки, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида ўз экинзорларимизни ариқлардаги (сувдан чиқадиган) нарсага ва бир оз сомонга ижарага берар эдик.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنْتُ أَعْلَمُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَرْضَ تُكْرَى. ثُمَّ خَشِيَ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَحْدَثَ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ يَعْلَمُهُ، فَتَرَكَ كِرَاءَ الأَرْضِ.
Бизга Яҳё ибн Букайр ривоят қилди, бизга Лайс ривоят қилди, у Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, менга Солим хабар берди: Абдуллаҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида ер ижарага берилишини билар эдим. Сўнг Абдуллаҳ, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бу ҳақда у билмаган бирор янги нарса (ҳукм) чиқарган бўлишидан қўрқиб, ер ижарасини тарк этди.