باب مَنْ مَلَكَ مِنَ الْعَرَبِ رَقِيقًا فَوَهَبَ وَبَاعَ وَجَامَعَ وَفَدَى وَسَبَى الذُّرِّيَّةَ
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، ذَكَرَ عُرْوَةُ أَنَّ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ " إِنَّ مَعِي مَنْ تَرَوْنَ، وَأَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا الْمَالَ، وَإِمَّا السَّبْىَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِهِمْ ". وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم انْتَظَرَهُمْ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا. فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ". فَقَالَ النَّاسُ طَيَّبْنَا ذَلِكَ. قَالَ " إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ". فَرَجَعَ النَّاسُ، فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا، فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنَا عَنْ سَبْىِ هَوَازِنَ. وَقَالَ أَنَسٌ قَالَ عَبَّاسٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَادَيْتُ نَفْسِي، وَفَادَيْتُ عَقِيلاً.
Бизга Ибн Абу Марям ривоят қилди, у деди: Менга Лайс хабар берди, у Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан: Урва зикр қилди, Марвон ва Мисвар ибн Махрама унга хабар бердилар: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳавозин вакиллари келганда туриб (гапирди). Улар ундан ўз моллари ва асирларини қайтариб беришини сўрадилар. У: «Мен билан сизлар кўраётган(киши)лар бор. Менга энг ёқимли сўз — энг рости. Икки гуруҳдан бирини танланглар: ё молни, ё асирларни. Мен сизни (кутиб) ушлаб турган эдим», деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Тоифдан қайтганда уларни ўн неча кеча кутган эди. Уларга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки гуруҳдан бирини қайтариб беришидан бошқа нарса қилмаслиги аён бўлганда, улар: Биз асирларимизни танлаймиз, дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамлар орасида туриб, Аллаҳга Унга лойиқ мадҳ айтди, сўнг деди: «Аммо баъд. Сизларнинг биродарингиз тавба қилиб бизга келдилар, мен уларга асирларини қайтариб беришни маъқул кўрдим. Сизлардан ким буни хуш кўрса, шундай қилсин; ким ўз улушида қолишни — токи биз унга Аллаҳ бизга берадиган биринчи ўлжадан бергунча — хоҳласа, шундай қилсин». Одамлар: Биз буни хуш кўрдик, деди. У: «Биз сизлардан ким изн берди-ю, ким бермадини билмаймиз, қайтинглар, токи сизларнинг арбоблари ишингизни бизга кўтариб келсинлар», деди. Одамлар қайтдилар, уларга арбоблари гапирди, сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қайтиб келиб, улар хуш кўриб, изн берганликларини хабар бердилар. Бу — бизга Ҳавозин асирлари ҳақида етган нарса. Анас деди: Аббос Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: Мен ўзимни фидо (қутқариб) қилдим ва Ақилни фидо қилдим, деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، ذَكَرَ عُرْوَةُ أَنَّ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ " إِنَّ مَعِي مَنْ تَرَوْنَ، وَأَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا الْمَالَ، وَإِمَّا السَّبْىَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِهِمْ ". وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم انْتَظَرَهُمْ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا. فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ". فَقَالَ النَّاسُ طَيَّبْنَا ذَلِكَ. قَالَ " إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ". فَرَجَعَ النَّاسُ، فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا، فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنَا عَنْ سَبْىِ هَوَازِنَ. وَقَالَ أَنَسٌ قَالَ عَبَّاسٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَادَيْتُ نَفْسِي، وَفَادَيْتُ عَقِيلاً.
Бизга Ибн Абу Марям ривоят қилди, у деди: Менга Лайс хабар берди, у Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан: Урва зикр қилди, Марвон ва Мисвар ибн Махрама унга хабар бердилар: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳавозин вакиллари келганда туриб (гапирди). Улар ундан ўз моллари ва асирларини қайтариб беришини сўрадилар. У: «Мен билан сизлар кўраётган(киши)лар бор. Менга энг ёқимли сўз — энг рости. Икки гуруҳдан бирини танланглар: ё молни, ё асирларни. Мен сизни (кутиб) ушлаб турган эдим», деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Тоифдан қайтганда уларни ўн неча кеча кутган эди. Уларга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки гуруҳдан бирини қайтариб беришидан бошқа нарса қилмаслиги аён бўлганда, улар: Биз асирларимизни танлаймиз, дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамлар орасида туриб, Аллаҳга Унга лойиқ мадҳ айтди, сўнг деди: «Аммо баъд. Сизларнинг биродарингиз тавба қилиб бизга келдилар, мен уларга асирларини қайтариб беришни маъқул кўрдим. Сизлардан ким буни хуш кўрса, шундай қилсин; ким ўз улушида қолишни — токи биз унга Аллаҳ бизга берадиган биринчи ўлжадан бергунча — хоҳласа, шундай қилсин». Одамлар: Биз буни хуш кўрдик, деди. У: «Биз сизлардан ким изн берди-ю, ким бермадини билмаймиз, қайтинглар, токи сизларнинг арбоблари ишингизни бизга кўтариб келсинлар», деди. Одамлар қайтдилар, уларга арбоблари гапирди, сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қайтиб келиб, улар хуш кўриб, изн берганликларини хабар бердилар. Бу — бизга Ҳавозин асирлари ҳақида етган нарса. Анас деди: Аббос Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: Мен ўзимни фидо (қутқариб) қилдим ва Ақилни фидо қилдим, деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ كَتَبْتُ إِلَى نَافِعٍ فَكَتَبَ إِلَىَّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَغَارَ عَلَى بَنِي الْمُصْطَلِقِ وَهُمْ غَارُّونَ وَأَنْعَامُهُمْ تُسْقَى عَلَى الْمَاءِ، فَقَتَلَ مُقَاتِلَتَهُمْ، وَسَبَى ذَرَارِيَّهُمْ، وَأَصَابَ يَوْمَئِذٍ جُوَيْرِيَةَ. حَدَّثَنِي بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، وَكَانَ فِي ذَلِكَ الْجَيْشِ.
Бизга Али ибн Ҳасан ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ хабар берди, бизга Ибн Авн хабар берди, у деди: Мен Нофеъга (хат) ёздим, у менга ёздики: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Банул Мусталиққа — улар ғофил (хабарсиз) ҳолда ва чорвалари сувда суғорилаётган пайтда — ҳужум қилди, уларнинг жангчиларини ўлдирди ва зурриётларини (аёл-болаларини) асир олди. Ўша куни Жувайрияга эга бўлди. Буни менга Абдуллаҳ ибн Умар ривоят қилди, у ўша қўшинда эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ فَأَصَبْنَا سَبْيًا مِنْ سَبْىِ الْعَرَبِ، فَاشْتَهَيْنَا النِّسَاءَ فَاشْتَدَّتْ عَلَيْنَا الْعُزْبَةُ وَأَحْبَبْنَا الْعَزْلَ، فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ وَهْىَ كَائِنَةٌ ".
Бизга Абдуллаҳ ибн Юсуф ривоят қилди, бизга Молик хабар берди, у Робиъа ибн Абу Абдурроҳмандан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Ибн Муҳайриздан, у деди: Мен Абу Саидни (розияллаҳу анҳу) кўрдим ва ундан сўрадим. У деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Банул Мусталиқ ғазотига чиқдик, араб асирларидан асир олдик. Биз аёлларни хоҳлаб қолдик, бизга бўйдоқлик қаттиқ ботди, биз азлни (жимаъда тўкишни) ёқтирдик. Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўрадик. У: «Буни қилмаслигингиз сизга (зарар) эмас (қилманглар). Қиёмат кунигача бўладиган ҳар бир жон, албатта бўлгувчидир», деди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لاَ أَزَالُ أُحِبُّ بَنِي تَمِيمٍ. وَحَدَّثَنِي ابْنُ سَلاَمٍ أَخْبَرَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنِ الْمُغِيرَةِ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ. وَعَنْ عُمَارَةَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ مَا زِلْتُ أُحِبُّ بَنِي تَمِيمٍ مُنْذُ ثَلاَثٍ سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِيهِمْ، سَمِعْتُهُ يَقُولُ " هُمْ أَشَدُّ أُمَّتِي عَلَى الدَّجَّالِ ". قَالَ وَجَاءَتْ صَدَقَاتُهُمْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذِهِ صَدَقَاتُ قَوْمِنَا ". وَكَانَتْ سَبِيَّةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ عَائِشَةَ. فَقَالَ " أَعْتِقِيهَا فَإِنَّهَا مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ ".
Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Жарир ривоят қилди, у Умора ибн Қаъқўдан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан (розияллаҳу анҳу), у деди: Мен Бану Тамимни доим севаман. Ва менга Ибн Салом ривоят қилди, бизга Жарир ибн Абдулҳамид хабар берди, у Муғирадан, у Ҳорисдан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан; ва Уморадан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан, у деди: Мен Бану Тамимни — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни улар ҳақида (гапирган) учта (нарса)ни эшитганимдан бери — севаман. Мен уни шундай деяётганини эшитдим: «Улар умматимнинг Дажжолга қарши энг қаттиқларидир». У деди: Уларнинг садақалари келди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Булар бизнинг қавмимизнинг садақалари», деди. Улардан бир асир (чўри) Оишанинг ҳузурида эди. У: «Уни озод қил, чунки у Исмоил авлодидан», деди.