باب مَنَاقِبُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ الْقُرَشِيِّ الْهَاشِمِيِّ أَبِي الْحَسَنِ رضى الله عنه
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلاً يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ " قَالَ فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ لَيْلَتَهُمْ أَيُّهُمْ يُعْطَاهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّاسُ، غَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَاهَا فَقَالَ " أَيْنَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ". فَقَالُوا يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَأَرْسِلُوا إِلَيْهِ فَأْتُونِي بِهِ ". فَلَمَّا جَاءَ بَصَقَ فِي عَيْنَيْهِ، وَدَعَا لَهُ، فَبَرَأَ حَتَّى كَأَنْ لَمْ يَكُنْ بِهِ وَجَعٌ، فَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ. فَقَالَ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا فَقَالَ " انْفُذْ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِيهِ، فَوَاللَّهِ لأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلاً وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ ".
Қутайба ибн Саъид бизга айтди, Абдулазиз бизга айтди, Абу Ҳозимдан, Саҳл ибн Саъд розияллаҳу анҳудан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам (Хайбар куни) деди: «Албатта эртага байроқни шундай бир кишига бераманки, Аллаҳ унинг қўли билан (фатҳ) очади». (Саҳл) деди: Одамлар ўша тунни байроқ қайсингга берилар экан деб (ғовур-ғувур қилиб) ўтказдилар. Одамлар тонгни отказганида, ҳаммаси унга берилишини умид қилиб, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга эрталаб келдилар. У: «Али ибн Абу Толиб қаерда?», деди. Улар: «Унинг кўзлари оғрияпди, эй Расулуллаҳ», дедилар. У: «Унга (киши) юбориб, уни менга келтиринглар», деди. У келганида, (Набий) унинг икки кўзига туфлади ва унга дуо қилди, шунда у — гўё унда оғриқ йўқдек — соғайди. (Набий) унга байроқни берди. Али: «Эй Расулуллаҳ, уларни биз мисли (мусулмон) бўлгунча урушаманми?», деди. У: «Секинлаб ўт (юр), токи уларнинг майдонига тушасан, сўнг уларни Исломга даъват қил ва уларга унда (Исломда) Аллаҳнинг ҳаққидан ўзларига вожиб бўлган нарсани хабар бер. Аллаҳга қасам, Аллаҳ сен сабабли бир кишини ҳидоят қилса, бу сенга қизил туялар (энг қиммат мол)га эга бўлишингдан яхшироқдир», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ، قَالَ كَانَ عَلِيٌّ قَدْ تَخَلَّفَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي خَيْبَرَ وَكَانَ بِهِ رَمَدٌ فَقَالَ أَنَا أَتَخَلَّفُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ عَلِيٌّ فَلَحِقَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ اللَّيْلَةِ الَّتِي فَتَحَهَا اللَّهُ فِي صَبَاحِهَا، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ ـ أَوْ لَيَأْخُذَنَّ الرَّايَةَ ـ غَدًا رَجُلاً يُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ـ أَوْ قَالَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ـ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَيْهِ ". فَإِذَا نَحْنُ بِعَلِيٍّ وَمَا نَرْجُوهُ، فَقَالُوا هَذَا عَلِيٌّ. فَأَعْطَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ.
Қутайба бизга айтди, Ҳотам бизга айтди, Язид ибн Абу Убайддан, Саламадан, у деди: Али Хайбарда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ортда қолган эди, унда (Алида) кўз оғриғи бор эди. У: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ортда қоламанми?!», деди ва чиқди ҳамда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етиб олди. Аллаҳ унинг эртаси (тонги)да фатҳ қилган кечанинг оқшоми бўлганида, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта эртага байроқни — ёки байроқни албатта олади — Аллаҳ ва Унинг Расули севган — ёки: Аллаҳни ва Унинг Расулини севган — бир кишига бераман, Аллаҳ унинг (қўлида) фатҳ қилади», деди. Бирдан биз Али (олдида) эдик, ҳолбуки биз уни умид қилмаган эдик. Улар: «Мана бу Али», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга (байроқни) берди, Аллаҳ унинг (қўлида) фатҳ қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ فَقَالَ هَذَا فُلاَنٌ ـ لأَمِيرِ الْمَدِينَةِ ـ يَدْعُو عَلِيًّا عِنْدَ الْمِنْبَرِ. قَالَ فَيَقُولُ مَاذَا قَالَ يَقُولُ لَهُ أَبُو تُرَابٍ. فَضَحِكَ قَالَ وَاللَّهِ مَا سَمَّاهُ إِلاَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، وَمَا كَانَ لَهُ اسْمٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْهُ. فَاسْتَطْعَمْتُ الْحَدِيثَ سَهْلاً، وَقُلْتُ يَا أَبَا عَبَّاسٍ كَيْفَ قَالَ دَخَلَ عَلِيٌّ عَلَى فَاطِمَةَ ثُمَّ خَرَجَ فَاضْطَجَعَ فِي الْمَسْجِدِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَيْنَ ابْنُ عَمِّكِ ". قَالَتْ فِي الْمَسْجِدِ. فَخَرَجَ إِلَيْهِ فَوَجَدَ رِدَاءَهُ قَدْ سَقَطَ عَنْ ظَهْرِهِ، وَخَلَصَ التُّرَابُ إِلَى ظَهْرِهِ، فَجَعَلَ يَمْسَحُ التُّرَابَ عَنْ ظَهْرِهِ فَيَقُولُ " اجْلِسْ يَا أَبَا تُرَابٍ ". مَرَّتَيْنِ.
Абдуллаҳ ибн Маслама бизга айтди, Абдулазиз ибн Абу Ҳозим бизга айтди, отасидан: Бир киши Саҳл ибн Саъднинг олдига келди ва: «Мана бу фалон — Мадина амири — мимбар ёнида Алини (сўкиб) атайди», деди. (Саҳл): «У нима дейди?», деди. (Киши): «У уни ‹Абу Туроб (тупроқ отаси)› деб атайди», деди. (Саҳл) кулди ва: «Аллаҳга қасам, уни фақат Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (шу ном билан) атади ва унга бундан кўра севимлироқ исм йўқ эди», деди. Мен Саҳлдан бу ҳадисни (батафсил) сўрадим ва: «Эй Абу Аббос, қандай (бўлган эди)?», дедим. У: «Али Фотиманин олдига кирди, сўнг чиқди ва масжидда ёнбошлаб ётди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Амакинг ўғли (Али) қаерда?›, деди. У (Фотима): ‹Масжидда›, деди. (Набий) унинг олдига чиқди ва унинг ридоси орқасидан тушиб кетганини, тупроқ орқасига тегганини топди, шунда у орқасидан тупроқни сила бошлади ва: ‹Ўтир, эй Абу Туроб›, деди — икки марта», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عُمَرَ، فَسَأَلَهُ عَنْ عُثْمَانَ،، فَذَكَرَ عَنْ مَحَاسِنِ، عَمَلِهِ، قَالَ لَعَلَّ ذَاكَ يَسُوؤُكَ. قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَأَرْغَمَ اللَّهُ بِأَنْفِكَ. ثُمَّ سَأَلَهُ عَنْ عَلِيٍّ، فَذَكَرَ مَحَاسِنَ عَمَلِهِ قَالَ هُوَ ذَاكَ، بَيْتُهُ أَوْسَطُ بُيُوتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. ثُمَّ قَالَ لَعَلَّ ذَاكَ يَسُوؤُكَ. قَالَ أَجَلْ. قَالَ فَأَرْغَمَ اللَّهُ بِأَنْفِكَ، انْطَلِقْ فَاجْهَدْ عَلَىَّ جَهْدَكَ.
Муҳаммад ибн Рофиъ бизга айтди, Ҳусайн бизга айтди, Зоидадан, Абу Ҳасиндан, Саъд ибн Убайдадан, у деди: Бир киши Ибн Умарнинг олдига келди ва ундан Усмон ҳақида сўради, у унинг амалининг гўзал (фазилатли) томонларини зикр қилди. (Ибн Умар): «Шояд бу сени хафа қилар (ёқмас)?», деди. У: «Ҳа», деди. (Ибн Умар): «Аллаҳ сенинг бурнонгни ерга тиқсин (хор қилсин)», деди. Сўнг ундан Али ҳақида сўради, у унинг амалининг гўзал томонларини зикр қилди. (Ибн Умар): «У ўшадир (афзал); унинг уйи Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг уйлари (орасида) энг ўртадагидир (афзал жойда)», деди. Сўнг: «Шояд бу сени хафа қилар?», деди. У: «Ҳа», деди. (Ибн Умар): «Аллаҳ сенинг бурнонгни ерга тиқсин; бор, менга қарши бор кучингни сарфла», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، أَنَّ فَاطِمَةَ، عَلَيْهَا السَّلاَمُ شَكَتْ مَا تَلْقَى مِنْ أَثَرِ الرَّحَا، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَبْىٌ، فَانْطَلَقَتْ فَلَمْ تَجِدْهُ، فَوَجَدَتْ عَائِشَةَ، فَأَخْبَرَتْهَا، فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ عَائِشَةُ بِمَجِيءِ فَاطِمَةَ، فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْنَا، وَقَدْ أَخَذْنَا مَضَاجِعَنَا، فَذَهَبْتُ لأَقُومَ فَقَالَ " عَلَى مَكَانِكُمَا ". فَقَعَدَ بَيْنَنَا حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى صَدْرِي وَقَالَ " أَلاَ أُعَلِّمُكُمَا خَيْرًا مِمَّا سَأَلْتُمَانِي إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا تُكَبِّرَا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ، وَتُسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَتَحْمَدَا ثَلاَثَةً وَثَلاَثِينَ، فَهْوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ ".
Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Ғундар бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Ҳакамдан, Ибн Абу Лайлони эшитдим, у деди: Али бизга айтди: Фотима алайҳассалом тегирмон (тортиш)дан ўзига етган (қийинчилик, қадоқ) изларидан шикоят қилди. Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга асирлар (сабий) келди (деб эшитди). У (Фотима) кетди, лекин уни (Набийни) топмади, Оишани топди ва унга (хизматчи сўрашни) хабар берди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам келганида, Оиша унга Фотиманин келганини хабар берди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бизнинг олдимизга келди, биз ўз ўрнимизга (ётишга) ётган эдик. Мен турмоқчи бўлдим, у: «Ўз ўрнингизда (туринглар)», деди ва биз иккимиз орасида ўтирди, ҳатто мен унинг икки оёғи совуқлигини кўкракимда сездим. У: «Сизларга иккалангиздан мен сўраган нарсангиздан яхшироқни ўргатмайманми? Ўз ўрнингизга (ётишга) ётганингизда, ўттиз тўрт марта такбир айтинглар, ўттиз уч марта тасбеҳ айтинглар, ўттиз уч марта ҳамд айтинглар — бу сизларга хизматчидан яхшироқдир», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى ".
Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Ғундар бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Саъддан, у деди: Иброҳим ибн Саъдни эшитдим, отасидан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Алига: «Сен менга — Мусо учун Ҳорун (қандай мартабада бўлган бўлса) — шу мартабада бўлишингга рози эмасмисан (фақат мендан кейин пайғамбар йўқ)?», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اقْضُوا كَمَا كُنْتُمْ تَقْضُونَ، فَإِنِّي أَكْرَهُ الاِخْتِلاَفَ حَتَّى يَكُونَ لِلنَّاسِ جَمَاعَةٌ، أَوْ أَمُوتَ كَمَا مَاتَ أَصْحَابِي. فَكَانَ ابْنُ سِيرِينَ يَرَى أَنَّ عَامَّةَ مَا يُرْوَى عَلَى عَلِيٍّ الْكَذِبُ.
Али ибнул-Жаъд бизга айтди, Шуъба бизга хабар берди, Айюбдан, Ибн Сийриндан, Абийдадан, Али розияллаҳу анҳудан, у деди: Сиз (аввал) қандай ҳукм қилар эдингиз, шундай ҳукм қилинглар; чунки мен ихтилофни (фирқаланишни) ёмон кўраман, токи одамларга бир жамоа бўлса, ёки мен шерикларим ўлгандек ўлсам. Ибн Сийрин: Али номидан ривоят қилинган (гаплар)нинг умуми (кўпроғи) ёлғон, деб (қарар) эди.