حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ أَنَا وَأَخِي، مِنَ الْيَمَنِ، فَمَكَثْنَا حِينًا مَا نُرَى ابْنَ مَسْعُودٍ وَأُمَّهُ إِلاَّ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ، مِنْ كَثْرَةِ دُخُولِهِمْ وَلُزُومِهِمْ لَهُ.
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ва Ишоқ ибн Наср менга айтдилар, дедилар: Яҳё ибн Одам бизга айтди, Ибн Абу Зоида бизга айтди, у отасидан, у Абу Ишоқдан, у ал-Асвад ибн Язиддан, у Абу Мусо розияллаҳу анҳудан: У айтди: Мен ва акам Ямандан келдик. Бир муддат турдик, биз Ибн Масъуд ва онасини, уларнинг (Набийнинг уйига) кўп кириши ва доим ҳозир бўлиши сабабли, фақат аҳли байтдан (уй аҳлидан) деб ўйлардик.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ أَبُو مُوسَى أَكْرَمَ هَذَا الْحَىَّ مِنْ جَرْمٍ، وَإِنَّا لَجُلُوسٌ عِنْدَهُ وَهْوَ يَتَغَدَّى دَجَاجًا، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ جَالِسٌ، فَدَعَاهُ إِلَى الْغَدَاءِ، فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا فَقَذِرْتُهُ. فَقَالَ هَلُمَّ، فَإِنِّي رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُهُ. فَقَالَ إِنِّي حَلَفْتُ لاَ آكُلُهُ. فَقَالَ هَلُمَّ أُخْبِرْكَ عَنْ يَمِينِكَ، إِنَّا أَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَفَرٌ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ، فَاسْتَحْمَلْنَاهُ فَأَبَى أَنْ يَحْمِلَنَا فَاسْتَحْمَلْنَاهُ، فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا، ثُمَّ لَمْ يَلْبَثِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُتِيَ بِنَهْبِ إِبِلٍ، فَأَمَرَ لَنَا بِخَمْسِ ذَوْدٍ، فَلَمَّا قَبَضْنَاهَا قُلْنَا تَغَفَّلْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَمِينَهُ، لاَ نُفْلِحُ بَعْدَهَا أَبَدًا فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ حَلَفْتَ أَنْ لاَ تَحْمِلَنَا وَقَدْ حَمَلْتَنَا. قَالَ " أَجَلْ، وَلَكِنْ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ مِنْهَا ".
Абу Нуайм бизга айтди, Абдуссалом бизга айтди, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Заҳдамдан: У айтди: Абу Мусо (Басрага) келганда, Жарм (қабиласи)нинг бу маҳалласини икром қилди. Биз унинг олдида ўтирган эдик, у товуқ гўшти еяётган эди. Қавм ичида бир киши ўтирган эди, уни тушликка таклиф қилди. У деди: «Мен уни (товуқни) бир нарса еяётганини кўриб, ундан жирканганман.» У деди: «Кел, мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни уни еяётганини кўрганман.» У деди: «Мен уни емасликка қасам ичганман.» У деди: «Кел, сенга қасаминг ҳақида хабар берай. Биз Ашъарийлардан бир неча киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдик, ундан улов (мингашиш) сўрадик. У бизни мингаштиришдан бош тортди. Биз яна улов сўрадик. У бизни мингаштирмасликка қасам ичди. Кейин Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга оз ўтмай бир ўлжа туя келтирилди. У бизга бешта туя беришни буюрди. Биз уларни олганимизда дедик: «Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни қасамидан ғафлатда қолдирдик (у қасамини унутди), шундан кейин биз ҳеч қачон нажот топмаймиз.» Мен унинг олдига келиб дедим: «Эй Расулуллаҳ, сен бизни мингаштирмасликка қасам ичган эдинг, энди бизни мингаштирдинг.» У деди: «Ҳа, лекин мен бир нарсага қасам ичиб, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсам, албатта яхшироқ бўлганни қиламан (қасамга каффарот тўлайман).»
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَخْرَةَ، جَامِعُ بْنُ شَدَّادٍ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ مُحْرِزٍ الْمَازِنِيُّ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، قَالَ جَاءَتْ بَنُو تَمِيمٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَبْشِرُوا يَا بَنِي تَمِيمٍ ". قَالُوا أَمَّا إِذْ بَشَّرْتَنَا فَأَعْطِنَا. فَتَغَيَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اقْبَلُوا الْبُشْرَى إِذْ لَمْ يَقْبَلْهَا بَنُو تَمِيمٍ ". قَالُوا قَدْ قَبِلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ.
Амр ибн Али менга айтди, Абу Осим бизга айтди, Суфён бизга айтди, Абу Сахра Жомиъ ибн Шаддод бизга айтди, Сафвон ибн Муҳриз ал-Мозиний бизга айтди, Имрон ибн Ҳусайн бизга айтди: У айтди: Бану Тамим Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди. У деди: «Хушхабар бўлсин, эй Бану Тамим.» Улар дедилар: «Бизга хушхабар бердинг, энди бизга (мол) бер.» Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг юзи ўзгарди. Кейин Яман аҳлидан баъзи одамлар келди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бану Тамим қабул қилмаса, сизлар хушхабарни қабул қилинглар.» Улар: «Қабул қилдик, эй Расулуллаҳ» дедилар.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الإِيمَانُ هَا هُنَا ". وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى الْيَمَنِ " وَالْجَفَاءُ وَغِلَظُ الْقُلُوبِ فِي الْفَدَّادِينَ، عِنْدَ أُصُولِ أَذْنَابِ الإِبِلِ مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنَا الشَّيْطَانِ رَبِيعَةَ وَمُضَرَ ".
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ал-Жуъфий менга айтди, Ваҳб ибн Жарир бизга айтди, Шуъба бизга айтди, у Исмоил ибн Абу Холиддан, у Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у Абу Масъуддан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Иймон мана шу ерда (Яманда)» — қўли билан Яманга ишора қилди — «Қаттиққўллик ва қалбларнинг қаттиқлиги эса бақироқ (фаддадин) — туяларнинг думлари тагида (чорвадор)ларда, шайтон икки шохи чиқадиган жойда — Робиа ва Музардадир.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَاكُمْ أَهْلُ الْيَمَنِ، هُمْ أَرَقُّ أَفْئِدَةً وَأَلْيَنُ قُلُوبًا، الإِيمَانُ يَمَانٍ وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ، وَالْفَخْرُ وَالْخُيَلاَءُ فِي أَصْحَابِ الإِبِلِ، وَالسَّكِينَةُ وَالْوَقَارُ فِي أَهْلِ الْغَنَمِ ". وَقَالَ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Муҳаммад ибн Башшор бизга айтди, Ибн Абу Адий бизға айтди, у Шуъбадан, у Сулаймондан, у Заквондан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У деди: «Сизларга Яман аҳли келди, улар юраги юмшоқ, қалби майинроқдир. Иймон — яманий, ҳикмат — яманийдир. Мақтаниш ва кибр эса туя эгаларида, сакина (хотиржамлик) ва вақорлик эса қўй эгаларидадир.» Ғундар Шуъбадан, у Сулаймондан: Мен Заквондан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитдим, деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الإِيمَانُ يَمَانٍ، وَالْفِتْنَةُ هَا هُنَا، هَا هُنَا يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ".
Исмоил бизга айтди, деди: Акам менга Сулаймондан, у Савр ибн Зайддан, у Абул-Ғайсдан, у Абу Ҳурайрадан айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Иймон — яманий, фитна эса мана шу ерда (шарқда), мана шу ерда шайтоннинг шохи чиқади.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَاكُمْ أَهْلُ الْيَمَنِ، أَضْعَفُ قُلُوبًا وَأَرَقُّ أَفْئِدَةً، الْفِقْهُ يَمَانٍ، وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ ".
Абул-Ямон бизга айтди, Шуайб бизга хабар берди, Абуз-Зинод бизға айтди, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У деди: «Сизларга Яман аҳли келди, улар қалби юмшоқроқ, юраги майинроқдир. Фиқҳ — яманий, ҳикмат — яманийдир.»
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ، فَجَاءَ خَبَّابٌ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَيَسْتَطِيعُ هَؤُلاَءِ الشَّبَابُ أَنْ يَقْرَءُوا كَمَا تَقْرَأُ قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ شِئْتَ أَمَرْتُ بَعْضَهُمْ يَقْرَأُ عَلَيْكَ قَالَ أَجَلْ. قَالَ اقْرَأْ يَا عَلْقَمَةُ. فَقَالَ زَيْدُ بْنُ حُدَيْرٍ أَخُو زِيَادِ بْنِ حُدَيْرٍ أَتَأْمُرُ عَلْقَمَةَ أَنْ يَقْرَأَ وَلَيْسَ بِأَقْرَئِنَا قَالَ أَمَا إِنَّكَ إِنْ شِئْتَ أَخْبَرْتُكَ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْمِكَ وَقَوْمِهِ. فَقَرَأْتُ خَمْسِينَ آيَةً مِنْ سُورَةِ مَرْيَمَ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ كَيْفَ تَرَى قَالَ قَدْ أَحْسَنَ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَا أَقْرَأُ شَيْئًا إِلاَّ وَهُوَ يَقْرَؤُهُ، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى خَبَّابٍ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِهَذَا الْخَاتَمِ أَنْ يُلْقَى قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَنْ تَرَاهُ عَلَىَّ بَعْدَ الْيَوْمِ، فَأَلْقَاهُ. رَوَاهُ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ.
Абдон бизга айтди, у Абу Ҳамзадан, у Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан: У айтди: Биз Ибн Масъуд билан ўтирган эдик. Хаббоб келиб деди: «Эй Абу Абдурраҳмон, бу ёшлар сен ўқигандай ўқий оладими?» У деди: «Агар хоҳласанг, улардан бирига сенга ўқиб беришни буюраман.» У деди: «Ҳа.» У деди: «Ўқи, эй Алқама.» Зайд ибн Ҳудайр — Зиёд ибн Ҳудайрнинг акаси — деди: «Алқамага ўқишни буюрасанми, ҳолбуки у бизнинг энг яхши қоримиз эмас?» У деди: «Агар хоҳласанг, сенга Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам сенинг қавминг ва унинг қавми ҳақида айтган нарсани хабар қиламан.» Мен Марям сурасидан эллик оят ўқидим. Абдуллаҳ деди: «Қандай кўрдинг?» У деди: «У яхши (ўқиди).» Абдуллаҳ деди: «Мен нимани ўқисам, у ҳам уни ўқийди (у яхши қори).» Кейин Хаббобга ўгирилди, унинг устида олтин узук бор эди. У деди: «Бу узукни ташлаш вақти келмадими?» У деди: «Бугундан кейин уни менинг устимда асло кўрмайсан.» У уни ташлаб юборди. Буни Ғундар Шуъбадан ривоят қилди.