حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّهُ قَالَ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِرَجُلٍ عِنْدَهُ جَالِسٍ " مَا رَأْيُكَ فِي هَذَا ". فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَشْرَافِ النَّاسِ، هَذَا وَاللَّهِ حَرِيٌّ إِنْ خَطَبَ أَنْ يُنْكَحَ، وَإِنْ شَفَعَ أَنْ يُشَفَّعَ. قَالَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ مَرَّ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا رَأْيُكَ فِي هَذَا ". فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا رَجُلٌ مِنْ فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ، هَذَا حَرِيٌّ إِنْ خَطَبَ أَنْ لاَ يُنْكَحَ، وَإِنْ شَفَعَ أَنْ لاَ يُشَفَّعَ، وَإِنْ قَالَ أَنْ لاَ يُسْمَعَ لِقَوْلِهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذَا خَيْرٌ مِنْ مِلْءِ الأَرْضِ مِثْلَ هَذَا ".
Саҳл ибн Саъд ас-Соидий айтди: Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ёнидан ўтди. У зот ёнида ўтирган кишига: "Бу (киши) ҳақида фикринг қандай?" деди. У: "Бу — одамларнинг ашрофларидан (зодагонларидан) бири. Валлаҳи, бу — совчи қўйса, уйлантирилишга; шафоат қилса, шафоати қабул қилинишига лойиқдир" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жим турди. Кейин (бошқа) бир киши ўтди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: "Бу ҳақида фикринг қандай?" деди. У: "Эй Расулуллаҳ, бу — мусулмонларнинг камбағалларидан бири. Бу — совчи қўйса, уйлантирилмасликка; шафоат қилса, шафоати қабул қилинмасликка; гапирса, сўзига қулоқ солинмасликка лойиқдир" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Бу (камбағал) — ер тўла ана у (бой) кабилардан яхшироқдир" деди.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ عُدْنَا خَبَّابًا فَقَالَ هَاجَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نُرِيدُ وَجْهَ اللَّهِ، فَوَقَعَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَضَى لَمْ يَأْخُذْ مِنْ أَجْرِهِ، مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَتَرَكَ نَمِرَةً فَإِذَا غَطَّيْنَا رَأْسَهُ بَدَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ بَدَا رَأْسُهُ، فَأَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُغَطِّيَ رَأْسَهُ، وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ مِنَ الإِذْخِرِ، وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدُبُهَا.
Абу Воил айтди: Хаббобни (касаллигида) кўргани бордик. Деди: "Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга, Аллаҳнинг юзини истаб ҳижрат қилдик, ажримиз Аллаҳ зиммасига тушди. Биздан баъзиларимиз ажридан (дунёда) бирор нарса олмасдан ўтиб кетди — улардан Мусъаб ибн Умайр Уҳуд кунида ўлдирилди, у бир намира (чизиқли матоҳ) қолдирган эди: бошини ёпсак оёқлари очилар, оёқларини ёпсак боши очилар эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга бошини ёпиб, оёқларига изхир (хушбўй ўт) қўйишни буюрди. Биздан баъзиларимизнинг эса меваси етилди, у уни териб (роҳатини кўриб) юрибди."
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ زَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ، وَاطَّلَعْتُ فِي النَّارِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ ". تَابَعَهُ أَيُّوبُ وَعَوْفٌ، وَقَالَ صَخْرٌ وَحَمَّادُ بْنُ نَجِيحٍ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ.
Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳумо) (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: "Жаннатга назар солдим, унинг аҳлининг кўпчилигини камбағаллар (деб) кўрдим. Дўзахга назар солдим, унинг аҳлининг кўпчилигини аёллар (деб) кўрдим."
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمْ يَأْكُلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خِوَانٍ حَتَّى مَاتَ، وَمَا أَكَلَ خُبْزًا مُرَقَّقًا حَتَّى مَاتَ.
Анас (розияллаҳу анҳу) айтди: "Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этгунларича хонтахтада (стол устида) овқат емади, вафот этгунларича юпқа (оқланган) нон емади."
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَقَدْ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَا فِي رَفِّي مِنْ شَىْءٍ يَأْكُلُهُ ذُو كَبِدٍ، إِلاَّ شَطْرُ شَعِيرٍ فِي رَفٍّ لِي، فَأَكَلْتُ مِنْهُ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ، فَكِلْتُهُ، فَفَنِيَ.
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: "Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганда, менинг токчамда жигари бор (жонзот) ейдиган ҳеч нарса йўқ эди, фақат токчамда бироз арпа (бор эди). Мен ундан едим, то (вақт) менга узун кўрингунча; кейин уни ўлчадим, шунда у тугади."