Расулуллаҳ ва саҳобаларнинг яшаш тарзи

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ ـ هُوَ الأَزْرَقُ ـ عَنْ مِسْعَرِ بْنِ كِدَامٍ، عَنْ هِلاَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا أَكَلَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أَكْلَتَيْنِ فِي يَوْمٍ، إِلاَّ إِحْدَاهُمَا تَمْرٌ‏.‏

Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: "Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг оиласи бир кунда икки марта таом емади, магар иккисидан бири хурмо бўларди."

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ فِرَاشُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَدَمٍ، وَحَشْوُهُ مِنْ لِيفٍ‏.‏

Оиша айтди: "Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг тўшаги теридан бўлиб, ичи (тўлдирилгани) хурмо толасидан эди."

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ كُنَّا نَأْتِي أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ وَخَبَّازُهُ قَائِمٌ وَقَالَ كُلُوا فَمَا أَعْلَمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَغِيفًا مُرَقَّقًا، حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ، وَلاَ رَأَى شَاةً سَمِيطًا بِعَيْنِهِ قَطُّ‏.‏

Қатода айтди: "Анас ибн Моликнинг олдига келардик, унинг новвойи (нон ёпувчиси) тик турарди (хизматда). У: Енғ дер эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — Аллаҳга қовушгунларича (вафотигача) — юпқа оқланган нон кўрмаган, кўзи билан бутун (йўлиб қовурилган) қўй ҳеч кўрмаган деб биламан."

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ يَأْتِي عَلَيْنَا الشَّهْرُ مَا نُوقِدُ فِيهِ نَارًا، إِنَّمَا هُوَ التَّمْرُ وَالْمَاءُ، إِلاَّ أَنْ نُؤْتَى بِاللُّحَيْمِ‏.‏

Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: "Бизга шундай ой келар (ўтар эдики), унда биз олов ёқмасдик — у фақат хурмо ва сув эди, магар бизга сал гўшт келтирилса (бундан мустасно)."

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ لِعُرْوَةَ ابْنَ أُخْتِي إِنْ كُنَّا لَنَنْظُرُ إِلَى الْهِلاَلِ ثَلاَثَةَ أَهِلَّةٍ فِي شَهْرَيْنِ، وَمَا أُوقِدَتْ فِي أَبْيَاتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَارٌ‏.‏ فَقُلْتُ مَا كَانَ يُعِيشُكُمْ قَالَتِ الأَسْوَدَانِ التَّمْرُ وَالْمَاءُ إِلاَّ أَنَّهُ قَدْ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جِيرَانٌ مِنَ الأَنْصَارِ كَانَ لَهُمْ مَنَائِحُ، وَكَانُوا يَمْنَحُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَبْيَاتِهِمْ، فَيَسْقِينَاهُ‏.‏

Оиша Урвага деди: "Эй жияним, биз икки ойда учта ҳилолга (янги ойга) қарардик, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уйларида олов ёқилмасди." Мен: "Сизларни нима яшатарди?" дедим. Деди: "Икки қора — хурмо ва сув; фақат Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Ансордан қўшнилари бўлиб, уларнинг сут берадиган (соғин ҳайвонлари) бор эди, улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ўз (ҳайвонларининг) сутидан беришар, у бизга ичирарди."

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اللَّهُمَّ ارْزُقْ آلَ مُحَمَّدٍ قُوتًا ‏"‏‏.‏

Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: "Аллаҳумма, Муҳаммад оиласига (кун кўрар) ризқ бер."

حَدَّثَنِي أَبُو نُعَيْمٍ، بِنَحْوٍ مِنْ نِصْفِ هَذَا الْحَدِيثِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ، حَدَّثَنَا مُجَاهِدٌ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ يَقُولُ آللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ إِنْ كُنْتُ لأَعْتَمِدُ بِكَبِدِي عَلَى الأَرْضِ مِنَ الْجُوعِ، وَإِنْ كُنْتُ لأَشُدُّ الْحَجَرَ عَلَى بَطْنِي مِنَ الْجُوعِ، وَلَقَدْ قَعَدْتُ يَوْمًا عَلَى طَرِيقِهِمُ الَّذِي يَخْرُجُونَ مِنْهُ، فَمَرَّ أَبُو بَكْرٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ آيَةٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ، مَا سَأَلْتُهُ إِلاَّ لِيُشْبِعَنِي، فَمَرَّ وَلَمْ يَفْعَلْ، ثُمَّ مَرَّ بِي عُمَرُ فَسَأَلْتُهُ عَنْ آيَةٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ، مَا سَأَلْتُهُ إِلاَّ لِيُشْبِعَنِي، فَمَرَّ فَلَمْ يَفْعَلْ، ثُمَّ مَرَّ بِي أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم فَتَبَسَّمَ حِينَ رَآنِي وَعَرَفَ، مَا فِي نَفْسِي وَمَا فِي وَجْهِي ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَبَا هِرٍّ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْحَقْ ‏"‏‏.‏ وَمَضَى فَتَبِعْتُهُ، فَدَخَلَ فَاسْتَأْذَنَ، فَأَذِنَ لِي، فَدَخَلَ فَوَجَدَ لَبَنًا فِي قَدَحٍ فَقَالَ ‏"‏ مِنْ أَيْنَ هَذَا اللَّبَنُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا أَهْدَاهُ لَكَ فُلاَنٌ أَوْ فُلاَنَةُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَبَا هِرٍّ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْحَقْ إِلَى أَهْلِ الصُّفَّةِ فَادْعُهُمْ لِي ‏"‏‏.‏ قَالَ وَأَهْلُ الصُّفَّةِ أَضْيَافُ الإِسْلاَمِ، لاَ يَأْوُونَ إِلَى أَهْلٍ وَلاَ مَالٍ، وَلاَ عَلَى أَحَدٍ، إِذَا أَتَتْهُ صَدَقَةٌ بَعَثَ بِهَا إِلَيْهِمْ، وَلَمْ يَتَنَاوَلْ مِنْهَا شَيْئًا، وَإِذَا أَتَتْهُ هَدِيَّةٌ أَرْسَلَ إِلَيْهِمْ، وَأَصَابَ مِنْهَا وَأَشْرَكَهُمْ فِيهَا، فَسَاءَنِي ذَلِكَ فَقُلْتُ وَمَا هَذَا اللَّبَنُ فِي أَهْلِ الصُّفَّةِ كُنْتُ أَحَقُّ أَنَا أَنْ أُصِيبَ مِنْ هَذَا اللَّبَنِ شَرْبَةً أَتَقَوَّى بِهَا، فَإِذَا جَاءَ أَمَرَنِي فَكُنْتُ أَنَا أُعْطِيهِمْ، وَمَا عَسَى أَنْ يَبْلُغَنِي مِنْ هَذَا اللَّبَنِ، وَلَمْ يَكُنْ مِنْ طَاعَةِ اللَّهِ وَطَاعَةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم بُدٌّ، فَأَتَيْتُهُمْ فَدَعَوْتُهُمْ فَأَقْبَلُوا، فَاسْتَأْذَنُوا فَأَذِنَ لَهُمْ، وَأَخَذُوا مَجَالِسَهُمْ مِنَ الْبَيْتِ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا هِرٍّ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ خُذْ فَأَعْطِهِمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَخَذْتُ الْقَدَحَ فَجَعَلْتُ أُعْطِيهِ الرَّجُلَ فَيَشْرَبُ حَتَّى يَرْوَى، ثُمَّ يَرُدُّ عَلَىَّ الْقَدَحَ، فَأُعْطِيهِ الرَّجُلَ فَيَشْرَبُ حَتَّى يَرْوَى، ثُمَّ يَرُدُّ عَلَىَّ الْقَدَحَ فَيَشْرَبُ حَتَّى يَرْوَى، ثُمَّ يَرُدُّ عَلَىَّ الْقَدَحَ، حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ رَوِيَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ، فَأَخَذَ الْقَدَحَ فَوَضَعَهُ عَلَى يَدِهِ فَنَظَرَ إِلَىَّ فَتَبَسَّمَ فَقَالَ ‏"‏ أَبَا هِرٍّ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَقِيتُ أَنَا وَأَنْتَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ صَدَقْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اقْعُدْ فَاشْرَبْ ‏"‏‏.‏ فَقَعَدْتُ فَشَرِبْتُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اشْرَبْ ‏"‏‏.‏ فَشَرِبْتُ، فَمَا زَالَ يَقُولُ ‏"‏ اشْرَبْ ‏"‏‏.‏ حَتَّى قُلْتُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، مَا أَجِدُ لَهُ مَسْلَكًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَرِنِي ‏"‏‏.‏ فَأَعْطَيْتُهُ الْقَدَحَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَسَمَّى، وَشَرِبَ الْفَضْلَةَ‏.‏

Мужоҳид (ривоят қилди): Абу Ҳурайра дер эди: "Ундан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллаҳга қасамки, мен очликдан жигаримни (қорнимни) ерга босиб ётардим, очликдан қорнимга тош боғлардим. Бир куни уларнинг (саҳобаларнинг) чиқадиган йўлига ўтирдим. Абу Бакр ўтди, ундан Аллаҳнинг Китобидан бир оят ҳақида сўрадим — ундан сўрашим фақат мени тўйдириши учун эди — лекин у ўтиб кетди, қилмади. Кейин Умар ўтди, ундан Аллаҳнинг Китобидан бир оят ҳақида сўрадим — фақат мени тўйдириши учун — у ҳам ўтиб кетди, қилмади. Кейин Абулқосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимдан ўтди, мени кўриб табассум қилди ва нафсимдагини ҳамда юзимдагини (очликни) таниди. Кейин: Ей Абу Ҳирръ деди. Мен: Лаббайка, эй Расулуллаҳъ дедим. Деди: Ергашъ ва юрди. Мен эргашдим. (Уйга) кирди, изн сўради, менга изн берди. Кирди, у бир қадаҳда сут топди. Деди: Бу сут қаердан? Улар: Фалончи ёки фалончи хотин сенга ҳадя қилдиъ дедилар. Деди: Ей Абу Ҳирр. Лаббайка, эй Расулуллаҳъ дедим. Деди: Суффа аҳлининг олдига бориб, уларни менга чақир. — Суффа аҳли исломнинг меҳмонлари эди, улар бирор оилага, молга, ҳеч кимга паноҳ тутмасдилар. Унга садақа келганда, уни уларга юборар, ундан ўзига ҳеч нарса олмас эди; унга ҳадя келганда, уларга юборар, ундан ўзи ҳам олар ва уларни унга шерик қилар эди. Бу (чақириш) мени хафа қилди, мен: Бу сут Суффа аҳли орасида нимага етади? Мен бу сутдан бир қултум олиб, куч-қувват олишга ҳақлироқ эдим. У (Набий) келганда менга буюради, мен уларга бераман; бу сутдан менга нима ҳам етарди? дедим. Лекин Аллаҳ ва Расулига (соллаллаҳу алайҳи васаллам) итоатдан бошқа чора йўқ эди. Мен уларнинг олдига бордим, уларни чақирдим, улар келдилар, изн сўрадилар, уларга изн берди, улар уйдаги жойларини эгалладилар. Деди: Ей Абу Ҳирр. Лаббайка, эй Расулуллаҳъ дедим. Деди: Ол ва уларга бер. Мен қадаҳни олдим, кишига бера бошладим, у қонгунча ичар, кейин қадаҳни менга қайтарар, мен (бошқа) кишига берар, у қонгунча ичар, кейин қадаҳни менга қайтарар эди — то Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етиб боргунча, қавмнинг ҳаммаси қонган эди. У қадаҳни олди, қўлига қўйди, менга қаради, табассум қилди ва деди: Ей Абу Ҳирр. Лаббайка, эй Расулуллаҳъ дедим. Деди: Мен ва сен қолдик. Рост айтдинг, эй Расулуллаҳъ дедим. Деди: Ўтир ва ич. Мен ўтирдим ва ичдим. Деди: Ич. Ичдим. То: Йўқ, сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен учун (сутга) йўл (жой) тополмаяпманъ дегунча, у Ичъ деяверди. Деди: Менга кўрсат (қадаҳни бер). Мен унга қадаҳни бердим. У Аллаҳга ҳамд айтди, бисмиллаҳ деди ва қолганини ичди."

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا، يَقُولُ إِنِّي لأَوَّلُ الْعَرَبِ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَرَأَيْتُنَا نَغْزُو، وَمَا لَنَا طَعَامٌ إِلاَّ وَرَقُ الْحُبْلَةِ وَهَذَا السَّمُرُ، وَإِنَّ أَحَدَنَا لَيَضَعُ كَمَا تَضَعُ الشَّاةُ، مَا لَهُ خِلْطٌ، ثُمَّ أَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ تُعَزِّرُنِي عَلَى الإِسْلاَمِ، خِبْتُ إِذًا وَضَلَّ سَعْيِي‏.‏

Қайс айтди: Саъднинг шундай деганини эшитдим: "Мен Аллаҳ йўлида ўқ отган арабларнинг биринчисиман. Биз ғазот қилардик, бизда ҳубла (ёввойи дарахт) барги ва мана шу самур (акатсия)дан бошқа таом йўқ эди; биримиз қўй тезак чиқаргани каби (аралашмасиз, қуруқ) тезак чиқарарди. Кейин Бану Асад мени Ислом (дийни) устида таъзир қиладиган (айблайдиган) бўлиб қолди — ундай бўлса мен зиён кўрибман ва саъйим зое бўлибди."