حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، سَمِعْتُ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ وَارَأْسَاهْ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ذَاكِ لَوْ كَانَ وَأَنَا حَىٌّ فَأَسْتَغْفِرُ لَكِ وَأَدْعُو لَكِ ". فَقَالَتْ عَائِشَةُ وَاثُكْلِيَاهْ وَاللَّهِ إِنِّي لأَظُنُّكَ تُحِبُّ مَوْتِي وَلَوْ كَانَ ذَاكَ لَظَلِلْتَ آخِرَ يَوْمِكَ مُعَرِّسًا بِبَعْضِ أَزْوَاجِكَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بَلْ أَنَا وَارَأْسَاهْ لَقَدْ هَمَمْتُ ـ أَوْ أَرَدْتُ ـ أَنْ أُرْسِلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ وَابْنِهِ فَأَعْهَدَ أَنْ يَقُولَ الْقَائِلُونَ أَوْ يَتَمَنَّى الْمُتَمَنُّونَ ". ثُمَّ قُلْتُ يَأْبَى اللَّهُ وَيَدْفَعُ الْمُؤْمِنُونَ، أَوْ يَدْفَعُ اللَّهُ وَيَأْبَى الْمُؤْمِنُونَ.
Қосим ибн Муҳаммад айтди: Оиша (розияллаҳу анҳо): "Вой бошим!" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Бу (ўлим) — агар мен тирик эканимда бўлса — мен сен учун истиғфор айтар ва сенга дуо қилар эдим" деди. Оиша: "Вой ўлим! Валлаҳи, мен сени менинг ўлимимни яхши кўради деб ўйлайман; агар шундай бўлса, сен кунингнинг охирини завжаларингдан бири билан кечирар эдинг" деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Йўқ, балки мен — вой бошим! Мен Абу Бакр ва ўғлига (одам) юборишни қаратган — қасд қилган — эдим, то васият қилсам, ‹(бошқа) даъвогарлар даъво қилар ёки орзумандлар (халифаликни) орзу қилар› демаслиги учун. Кейин: ‹Аллаҳ (Абу Бакрдан ўзгани) инкор этади ва мўминлар (уни) қайтаради› ёки: ‹Аллаҳ қайтаради ва мўминлар инкор этади› дедим" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قِيلَ لِعُمَرَ أَلاَ تَسْتَخْلِفُ قَالَ إِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي أَبُو بَكْرٍ، وَإِنْ أَتْرُكْ فَقَدْ تَرَكَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَثْنَوْا عَلَيْهِ فَقَالَ رَاغِبٌ رَاهِبٌ، وَدِدْتُ أَنِّي نَجَوْتُ مِنْهَا كَفَافًا لاَ لِي وَلاَ عَلَىَّ لاَ أَتَحَمَّلُهَا حَيًّا وَمَيِّتًا.
Абдуллаҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) айтди: Умарга: "Халифа (ўрнингга) тайинламайсанми?" дейилди. У: "Агар халифа тайинласам, мендан яхшироқ бўлган Абу Бакр ҳам халифа тайинлаган; агар (тайинламай) тарк этсам, мендан яхшироқ бўлган Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам тарк этган" деди. (Одамлар) унга сано (мақтов) айтдилар. У: "(Бу мартабага) ҳам тамаъманд, ҳам қўрқувда (мен) — бундан не фойда, не зиён билан — соф (тенг) қутулишимни истар эдим. Мен уни — тирик ҳам, ўлик ҳам — (масъулиятини) кўтармайман" деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ خُطْبَةَ، عُمَرَ الآخِرَةَ حِينَ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ، وَذَلِكَ الْغَدُ مِنْ يَوْمٍ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَشَهَّدَ وَأَبُو بَكْرٍ صَامِتٌ لاَ يَتَكَلَّمُ قَالَ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَعِيشَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَدْبُرَنَا ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنْ يَكُونَ آخِرَهُمْ ـ فَإِنْ يَكُ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم قَدْ مَاتَ، فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ جَعَلَ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ نُورًا تَهْتَدُونَ بِهِ بِمَا هَدَى اللَّهُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَانِي اثْنَيْنِ، فَإِنَّهُ أَوْلَى الْمُسْلِمِينَ بِأُمُورِكُمْ، فَقُومُوا فَبَايِعُوهُ. وَكَانَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ قَدْ بَايَعُوهُ قَبْلَ ذَلِكَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، وَكَانَتْ بَيْعَةُ الْعَامَّةِ عَلَى الْمِنْبَرِ. قَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ سَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ لأَبِي بَكْرٍ يَوْمَئِذٍ اصْعَدِ الْمِنْبَرَ. فَلَمْ يَزَلْ بِهِ حَتَّى صَعِدَ الْمِنْبَرَ، فَبَايَعَهُ النَّاسُ عَامَّةً.
Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) — у Умарнинг охирги хутбасини, у минбарга ўтирганида — эшитди; бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этган куннинг эртаси эди. (Умар) ташаҳҳуд айтди — Абу Бакр эса жим, гаплашмас эди — ва: "Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — биздан кейин (қолар)гача — яшашини умид қилар эдим — яъни уларнинг охиргиси бўлишини (Набийни назарда тутди). Агар Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этган бўлса, албатта Аллаҳ таоло орангизда бир нур (Қуръан) қолдирдики, сиз у билан — Аллаҳ Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ҳидоят қилган(нарса) билан — ҳидоят топасиз. Албатта Абу Бакр Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг соҳиби, (ғорда) икки(овлон)нинг иккинчисидир; у ишларингизга мусулмонларнинг энг ҳақлисидир; туриб, унга байъат қилинглар" деди. Улардан бир тўда бундан олдин — Бану Соиданинг сақифасида — унга байъат қилган эди; умумий байъат эса минбарда (бўлди). Зуҳрий Анасдан: "Мен Умарни ўша куни Абу Бакрга: ‹Минбарга чиқ› деганини эшитдим. У — минбарга чиқгунча — ундан қайтмади. Одамлар унга умумий байъат қилдилар" деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةٌ فَكَلَّمَتْهُ فِي شَىْءٍ فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جِئْتُ وَلَمْ أَجِدْكَ، كَأَنَّهَا تُرِيدُ الْمَوْتَ، قَالَ " إِنْ لَمْ تَجِدِينِي فَأْتِي أَبَا بَكْرٍ ".
Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим отасидан (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига бир аёл келиб, у билан бир нарсада гаплашди. (Набий) унга — яна (кейин) ўзига қайтишни буюрди. У: "Эй Расулуллаҳ, айтинг-чи, агар келиб, сени топмасам?" деди — гўё у ўлимни назарда тутар эди. У: "Агар мени топмасанг, Абу Бакрнинг олдига бор" деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لِوَفْدِ بُزَاخَةَ تَتْبَعُونَ أَذْنَابَ الإِبِلِ حَتَّى يُرِيَ اللَّهُ خَلِيفَةَ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُهَاجِرِينَ أَمْرًا يَعْذِرُونَكُمْ بِهِ.
Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) Бузаха элчиларига: "Сиз туяларнинг думларига эргашиб (чўлда хорлик билан) юраверасиз, то Аллаҳ ўз Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг халифасига ва муҳожирларга — сизни (жангда) маъзур (узрли) қиладиган бир (ғалаба) ишни кўрсатгунча" деди.