حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَعْظَمَ الْمُسْلِمِينَ جُرْمًا مَنْ سَأَلَ عَنْ شَىْءٍ لَمْ يُحَرَّمْ، فَحُرِّمَ مِنْ أَجْلِ مَسْأَلَتِهِ ".
Саъд (ибн Абу Ваққос) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): Деди: "Албатта мусулмонларнинг энг катта жиноятчиси — ҳаром қилинмаган бир нарса ҳақида сўраб, унинг сўраши туфайли (ўша нарса) ҳаром қилинган кишидир."
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، سَمِعْتُ أَبَا النَّضْرِ، يُحَدِّثُ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اتَّخَذَ حُجْرَةً فِي الْمَسْجِدِ مِنْ حَصِيرٍ، فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا لَيَالِيَ، حَتَّى اجْتَمَعَ إِلَيْهِ نَاسٌ، ثُمَّ فَقَدُوا صَوْتَهُ لَيْلَةً فَظَنُّوا أَنَّهُ قَدْ نَامَ، فَجَعَلَ بَعْضُهُمْ يَتَنَحْنَحُ لِيَخْرُجَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ " مَا زَالَ بِكُمُ الَّذِي رَأَيْتُ مِنْ صَنِيعِكُمْ، حَتَّى خَشِيتُ أَنْ يُكْتَبَ عَلَيْكُمْ، وَلَوْ كُتِبَ عَلَيْكُمْ مَا قُمْتُمْ بِهِ فَصَلُّوا أَيُّهَا النَّاسُ فِي بُيُوتِكُمْ، فَإِنَّ أَفْضَلَ صَلاَةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ، إِلاَّ الصَّلاَةَ الْمَكْتُوبَةَ ".
Зайд ибн Собит (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжидда бўйрадан бир ҳужра (тўсиқ) қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унда бир неча кеча намоз ўқиди, ҳатто унга одамлар тўпланди. Кейин бир кеча унинг овозини топмадилар ва у ухлаб қолди деб ўйладилар. Баъзилари — у уларга чиқсин деб — томоқ қира бошлади. У: "Сизнинг мен кўрган (бу) ишингиз давом этаверди, ҳатто мен у (намоз) сизларга (фарз қилиб) ёзилишидан қўрқдим; агар сизларга ёзилганида, уни адо эта олмас эдингиз. Эй одамлар, ўз уйларингизда намоз ўқинглар, чунки кишининг энг афзал намози — уйидагисидир — фарз намоздан бошқа" деди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَشْيَاءَ كَرِهَهَا، فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلَيْهِ الْمَسْأَلَةَ غَضِبَ وَقَالَ " سَلُونِي ". فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ ". ثُمَّ قَامَ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبِي فَقَالَ " أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ ". فَلَمَّا رَأَى عُمَرُ مَا بِوَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَضَبِ قَالَ إِنَّا نَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ.
Абу Мусо ал-Ашъарий айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан у ёқтирмаган (баъзи) нарсалар ҳақида сўрадилар. Улар саволни кўпайтиргач, у ғазабланди ва: "Мендан сўранглар" деди. Бир киши туриб: "Эй Расулуллаҳ, отам ким?" деди. У: "Отанг — Ҳузофа" деди. Кейин бошқа бири туриб: "Эй Расулуллаҳ, отам ким?" деди. У: "Отанг — Салим, Шайбанинг мавлоси" деди. Умар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юзида(ги) ғазабни кўргач: "Биз Аллаҳ азза ва жалла томонга тавба қиламиз" деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ وَرَّادٍ، كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ اكْتُبْ إِلَىَّ مَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَكَتَبَ إِلَيْهِ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهْوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ، اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ". وَكَتَبَ إِلَيْهِ إِنَّهُ كَانَ يَنْهَى عَنْ قِيلَ وَقَالَ، وَكَثْرَةِ السُّؤَالِ، وَإِضَاعَةِ الْمَالِ، وَكَانَ يَنْهَى عَنْ عُقُوقِ الأُمَّهَاتِ وَوَأْدِ الْبَنَاتِ وَمَنْعٍ وَهَاتِ.
Варрод — Муғийранинг котиби — айтди: Муовия Муғийрага: "Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганингни ёз" деб ёзди. У унга (хат) ёзди: Албатта Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар намоз охирида: "Ла илаҳа иллаллаҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул мулку ва лаҳул ҳамд, ва ҳува ала кулли шайъин қодир. Аллаҳумма, ла маниа лима аътайта, ва ла муътия лима манаъта, ва ла янфаъу зал-жадди минкал жадд" дер эди. Ва унга: у қийл-у қол (беҳуда гап), кўп савол ва молни зое қилишдан қайтарар эди; ва оналарга оққ бўлиш, қизларни тириклай кўмиш ва (ҳақни) ман қилиб (бошқанинг ҳақини) талаб қилишдан қайтарар эди — деб ёзди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ نُهِينَا عَنِ التَّكَلُّفِ.
Анас айтди: Биз Умарнинг ҳузурида эдик. У: "Биз такаллуф (ўзни қийнаб, беҳуда чуқурлашиш)дан қайтарилганмиз" деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،. وَحَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه. أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ السَّاعَةَ، وَذَكَرَ أَنَّ بَيْنَ يَدَيْهَا أُمُورًا عِظَامًا ثُمَّ قَالَ " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَسْأَلَ عَنْ شَىْءٍ فَلْيَسْأَلْ عَنْهُ، فَوَاللَّهِ لاَ تَسْأَلُونِي عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ أَخْبَرْتُكُمْ بِهِ، مَا دُمْتُ فِي مَقَامِي هَذَا ". قَالَ أَنَسٌ فَأَكْثَرَ النَّاسُ الْبُكَاءَ، وَأَكْثَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي ". فَقَالَ أَنَسٌ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ أَيْنَ مَدْخَلِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " النَّارُ ". فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ فَقَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ ". قَالَ ثُمَّ أَكْثَرَ أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي سَلُونِي ". فَبَرَكَ عُمَرُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم رَسُولاً. قَالَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ عُمَرُ ذَلِكَ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ عُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ آنِفًا فِي عُرْضِ هَذَا الْحَائِطِ وَأَنَا أُصَلِّي، فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ ".
Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуёш оғган пайтда чиқиб, пешинни ўқиди. Салом бергач, минбарга чиқди ва қиёматни зикр қилди, ва унинг олдида буюк ишлар (аломатлар) борлигини зикр қилди, кейин: "Ким бир нарса ҳақида сўрашни истаса — ундан сўрасин; валлаҳи, мен шу жойимда турар эканман, сизлер мендан бирор нарсани сўрамасангиз бўлмас — мен сизларга уни хабар бераман" деди. Анас айтди: Одамлар кўп йиғлади, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кўп марта: "Мендан сўранглар" дер эди. Анас айтди: Унга бир киши туриб: "Менинг кирар жойим қаерда (жаннат ёки дўзах), эй Расулуллаҳ?" деди. У: "Дўзах" деди. Абдуллаҳ ибн Ҳузофа туриб: "Отам ким, эй Расулуллаҳ?" деди. У: "Отанг — Ҳузофа" деди. Кейин кўп марта: "Мендан сўранглар, мендан сўранглар" дер эди. Умар икки тиззасига чўкиб: "Биз Аллаҳга Робб, Исломга дийн, Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Расул деб рози бўлдик" деди. Умар буни айтганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жим турди, кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, ҳозиргина менга — мана шу девор кўндалангида — жаннат ва дўзах кўрсатилди, мен намоз ўқиётган эдим; мен хайр ва шаррда бугунгидек (кунни) ҳеч кўрмаганман" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ فُلاَنٌ ". وَنَزَلَتْ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ} الآيَةَ.
Анас ибн Молик айтди: Бир киши: "Эй Аллаҳнинг Набийси, отам ким?" деди. У: "Отанг — фалон" деди. Ва «Эй иймон келтирганлар, (баъзи) нарсалар ҳақида сўраманглар...» (оят) нозил бўлди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَنْ يَبْرَحَ النَّاسُ يَتَسَاءَلُونَ حَتَّى يَقُولُوا هَذَا اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَىْءٍ فَمَنْ خَلَقَ اللَّهَ ".
Анас ибн Молик айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Одамлар бир-биридан сўраб тураверади, ҳатто: ‹Бу — Аллаҳ, ҳамма нарсанинг Яратгувчиси; бас, Аллаҳни ким яратди?› дейишгунча" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَرْثٍ بِالْمَدِينَةِ، وَهْوَ يَتَوَكَّأُ عَلَى عَسِيبٍ، فَمَرَّ بِنَفَرٍ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ سَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ. وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ تَسْأَلُوهُ لاَ يُسْمِعْكُمْ مَا تَكْرَهُونَ. فَقَامُوا إِلَيْهِ فَقَالُوا يَا أَبَا الْقَاسِمِ حَدِّثْنَا عَنِ الرُّوحِ. فَقَامَ سَاعَةً يَنْظُرُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ، فَتَأَخَّرْتُ عَنْهُ حَتَّى صَعِدَ الْوَحْىُ، ثُمَّ قَالَ {وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي}.
Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу) айтди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Мадинадаги бир экинзорда эдим — у хурмо шохига таяниб турган эди. У яҳудийлардан бир тўда янидан ўтди. Улардан баъзилари: "Ундан руҳ ҳақида сўранглар" деди, баъзилари: "Сўраманглар, у сизларга ёқтирмайдиган (жавоб)ни эшиттирмасин" деди. Улар унга туриб: "Эй Абул Қосим, бизга руҳ ҳақида айт" дедилар. У бир оз турди, (осмонга) қараб — мен унга ваҳий қилинаётганини англади ва ундан четланди, то ваҳий кўтарилгунча — кейин: «Сендан руҳ ҳақида сўрайдилар; айт: руҳ — Роббимнинг ишидир» (оятни) ўқиди.