"Яқин қариндошларингни огоҳлантир" ояти ҳақида

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُرَيْشًا فَاجْتَمَعُوا فَعَمَّ وَخَصَّ فَقَالَ ‏"‏ يَا بَنِي كَعْبِ بْنِ لُؤَىٍّ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ يَا بَنِي مُرَّةَ بْنِ كَعْبٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ يَا بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ يَا بَنِي هَاشِمٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ يَا فَاطِمَةُ أَنْقِذِي نَفْسَكِ مِنَ النَّارِ فَإِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّ لَكُمْ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبَلاَلِهَا ‏"‏ ‏.‏

Абу Ҳурайра айтди: «Ва энг яқин авлод-уруғингни огоҳлантир» (ояти) нозил бўлганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қурайшни чақирди; улар тўпланди. У умумий ва хусусий (қабилаларни) (зикр қилиб): "Эй Каъб ибн Луъай болалари, ўзларингизни дўзахдан қутқаринг! Эй Мурра ибн Каъб болалари, ўзларингизни дўзахдан қутқаринг! Эй Абду Шамс болалари, ўзларингизни дўзахдан қутқаринг! Эй Абду Маноф болалари, ўзларингизни дўзахдан қутқаринг! Эй Ҳошим болалари, ўзларингизни дўзахдан қутқаринг! Эй Абдул-Мутталиб болалари, ўзларингизни дўзахдан қутқаринг! Эй Фотима, ўзингни дўзахдан қутқар! Чунки мен сизлар учун Аллаҳдан (келадиган) ҳеч нарсани (қайтаришга) эга эмасман; фақат сизлар билан менга қариндошлик (алоқаси) борки, мен уни ўз намлиги (меҳри) билан намлайман (улайман)" деди.

وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَحَدِيثُ جَرِيرٍ أَتَمُّ وَأَشْبَعُ ‏.‏

Абу Ҳурайра (ривоят қилди) — Абдул-Малик ибн Умайр шу иснод билан (ривоят қилди); Жарир ҳадиси тўлиқроқ ва тўлароқ.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَيُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الصَّفَا فَقَالَ ‏"‏ يَا فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Оиша айтди: «Ва энг яқин авлод-уруғингни огоҳлантир» (ояти) нозил бўлганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафо (тепаси)да туриб: "Эй Фотима бинти Муҳаммад, эй Сафийя бинти Абдул-Мутталиб, эй Абдул-Мутталиб болалари! Мен сизлар учун Аллаҳдан (келадиган) ҳеч нарсага эга эмасман; молимдан хоҳлаган нарсангизни (сўраб) мендан сўранглар" деди.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ ‏{‏ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ اللَّهِ لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا عَبَّاسَ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أُغْنِي عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا صَفِيَّةُ عَمَّةَ رَسُولِ اللَّهِ لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ سَلِينِي بِمَا شِئْتِ لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Абу Ҳурайра айтди: Унга (Набийга): «Ва энг яқин авлод-уруғингни огоҳлантир» (ояти) нозил қилинган пайтда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Эй Қурайш жамоаси, ўзларингизни Аллаҳдан (қутқариб) сотиб олинг; мен сизлардан Аллаҳнинг (азобини) бирор нарсага даф қила олмайман! Эй Абдул-Мутталиб болалари, мен сизлардан Аллаҳнинг (азобини) бирор нарсага даф қила олмайман! Эй Аббос ибн Абдул-Мутталиб, мен сендан Аллаҳнинг (азобини) бирор нарсага даф қила олмайман! Эй Сафийя — Расулуллаҳнинг аммаси, мен сендан Аллаҳнинг (азобини) бирор нарсага даф қила олмайман! Эй Фотима — Расулуллаҳнинг қизи, хоҳлаган нарсангни мендан сўра; мен сендан Аллаҳнинг (азобини) бирор нарсага даф қила олмайман!" деди.

وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Абу Ҳурайра Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашни (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ الْمُخَارِقِ، وَزُهَيْرِ بْنِ عَمْرٍو، قَالاَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ قَالَ انْطَلَقَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى رَضْمَةٍ مِنْ جَبَلٍ فَعَلاَ أَعْلاَهَا حَجَرًا ثُمَّ نَادَى ‏"‏ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافَاهْ إِنِّي نَذِيرٌ إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُكُمْ كَمَثَلِ رَجُلٍ رَأَى الْعَدُوَّ فَانْطَلَقَ يَرْبَأُ أَهْلَهُ فَخَشِيَ أَنْ يَسْبِقُوهُ فَجَعَلَ يَهْتِفُ يَا صَبَاحَاهْ ‏"‏ ‏.‏

Қабиса ибн ал-Мухориқ ва Зуҳайр ибн Амр айтдилар: «Ва энг яқин авлод-уруғингни огоҳлантир» (ояти) нозил бўлганида, Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тоғдан бир тўп (тошли) жойга борди, унинг энг тепасидаги тошга чиқди, кейин: "Эй Абду Маноф болалари! Албатта мен (сизларга) огоҳлантирувчиман; менинг ва сизларнинг мисолимиз — душманни кўриб, ўз аҳлига (хабар бергани) қаровул бўлиб кетган, лекин (душман) ўзидан олдин (аҳлига) етиб боришидан қўрқиб: ‹Вой тонг (хавфи)! (Душман бостириб келди!)› деб бақир(аб чақир)а бошлаган бир кишининг мисли кабидир" деб нидо қилди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ عَمْرٍو، وَقَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ ‏.‏

Абу Усмон — Зуҳайр ибн Амр ва Қабиса ибн Мухориқдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан — шунга ўхшашни (ривоят қилди).

وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ وَرَهْطَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ ‏.‏ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى صَعِدَ الصَّفَا فَهَتَفَ ‏"‏ يَا صَبَاحَاهْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا مَنْ هَذَا الَّذِي يَهْتِفُ قَالُوا مُحَمَّدٌ ‏.‏ فَاجْتَمَعُوا إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا بَنِي فُلاَنٍ يَا بَنِي فُلاَنٍ يَا بَنِي فُلاَنٍ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ‏"‏ فَاجْتَمَعُوا إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَكُمْ لَوْ أَخْبَرْتُكُمْ أَنَّ خَيْلاً تَخْرُجُ بِسَفْحِ هَذَا الْجَبَلِ أَكُنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا مَا جَرَّبْنَا عَلَيْكَ كَذِبًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنِّي نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَىْ عَذَابٍ شَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو لَهَبٍ تَبًّا لَكَ أَمَا جَمَعْتَنَا إِلاَّ لِهَذَا ثُمَّ قَامَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ السُّورَةُ تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَقَدْ تَبَّ ‏.‏ كَذَا قَرَأَ الأَعْمَشُ إِلَى آخِرِ السُّورَةِ ‏.‏

Ибн Аббос айтди: «Ва энг яқин авлод-уруғингни огоҳлантир» — ва улардан холис (ихлосли)ларини (деган) шу оят нозил бўлганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб, то Сафо(га) чиқди ва: "Вой тонг (хавфи)!" деб нидо қилди. Улар: "Нидо қиляптган бу ким?" дедилар. "Муҳаммад" дедилар. Бас улар унинг янига тўпланди. У: "Эй фалон болалари, эй фалон болалари, эй фалон болалари, эй Абду Маноф болалари, эй Абдул-Мутталиб болалари!" деди. Бас улар унинг янига тўпланди. У: "Айтинглар-чи, агар мен сизларга бу тоғнинг этагидан отлиқлар (лашкар) чиқяпти деб хабар берсам — мени тасдиқлайсизми?" деди. Улар: "Биз сендан ёлғон (эшитиб) синаб кўрмадик" дедилар. У: "Бас мен сизлар учун қаттиқ азоб олдидан (келган) бир огоҳлантирувчиман" деди. (Равий:) Абу Лаҳаб: "Ҳалок бўл! Бизни фақат шунга (шу учун) тўплаганмидинг?!" деди, кейин туриб (кетди). Бас бу сура нозил бўлди: «Абу Лаҳабнинг икки қўли ҳалок бўлди ва у (ўзи) ҳалок бўлди» — Аъмаш шу тариқа суранинг охиригача ўқиди.