Қуёш тутилиши намози

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، ح. وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فَأَطَالَ الْقِيَامَ جِدًّا ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ جِدًّا ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَطَالَ الْقِيَامَ جِدًّا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ جِدًّا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَكَبِّرُوا وَادْعُوا اللَّهَ وَصَلُّوا وَتَصَدَّقُوا يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ إِنْ مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرَ مِنَ اللَّهِ أَنْ يَزْنِيَ عَبْدُهُ أَوْ تَزْنِيَ أَمَتُهُ يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ وَاللَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا وَلَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ "‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ مَالِكٍ ‏"‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Оиша айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб намоз ўқиди — қиёмни жуда узайтирди, кейин рукуъ қилди ва рукуъни жуда узайтирди, кейин бошини кўтарди ва қиёмни жуда узайтирди — у биринчи қиёмдан кичикроқ (қисқароқ) эди; кейин рукуъ қилди ва рукуъни жуда узайтирди — у биринчи рукуъдан кичикроқ; кейин сажда қилди; кейин турди ва қиёмни узайтирди — у биринчи қиёмдан кичикроқ; кейин рукуъ қилди ва рукуъни узайтирди — у биринчи рукуъдан кичикроқ; кейин бошини кўтариб турди ва қиёмни узайтирди — у биринчи қиёмдан кичикроқ; кейин рукуъ қилди ва рукуъни узайтирди — у биринчи рукуъдан кичикроқ; кейин сажда қилди; кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (намоздан) қайтди — қуёш (аллақачон) очилган эди. Бас у одамларга хутба қилди, Аллаҳга ҳамд айтди ва сано айтди, кейин: «Албатта қуёш ва ой — Аллаҳнинг оятларидандир; улар иккови ҳеч кимнинг ўлими сабабли ҳам, ҳаёти сабабли ҳам тутилмайди; бас уларни кўрсангиз, такбир айтинглар, Аллаҳга дуо қилинглар, намоз ўқинглар ва садақа қилинглар. Эй Муҳаммад уммати! Аллаҳдан — бандаси ёки чўриси зино қилишидан (ғазабланишда) кўра рашкчироқ ҳеч ким йўқ. Эй Муҳаммад уммати! Аллаҳга қасам, агар мен билган(им)ни билса нгиз эди, кўп йиғлар ва оз кулар эдингиз. Огоҳ бўлинг, мен (буни) етказдимми?!» деди. Молик ривоятида: «Албатта қуёш ва ой — Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир».

حَدَّثَنَاهُ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَزَادَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَ أَيْضًا ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ ‏"‏ ‏.‏

(Бу ҳадис) бизга Ҳишом ибн Урва(дан) шу иснод билан (ривоят қилинди); ва зиёда қилди: кейин: «Аммо баъд: албатта қуёш ва ой — Аллаҳнинг оятларидандир» деди; ва яна зиёда қилди: кейин қўлларини кўтарди ва: «Аллаҳумма, етказдимми?» деди.

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَامَ وَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاقْتَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِرَاءَةً طَوِيلَةً ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَاقْتَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ سَجَدَ - وَلَمْ يَذْكُرْ أَبُو الطَّاهِرِ ثُمَّ سَجَدَ - ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى اسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهَا فَافْزَعُوا لِلصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ أَيْضًا ‏"‏ فَصَلُّوا حَتَّى يُفَرِّجَ اللَّهُ عَنْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَأَيْتُ فِي مَقَامِي هَذَا كُلَّ شَىْءٍ وُعِدْتُمْ حَتَّى لَقَدْ رَأَيْتُنِي أُرِيدُ أَنْ آخُذَ قِطْفًا مِنَ الْجَنَّةِ حِينَ رَأَيْتُمُونِي جَعَلْتُ أُقَدِّمُ - وَقَالَ الْمُرَادِيُّ أَتَقَدَّمُ - وَلَقَدْ رَأَيْتُ جَهَنَّمَ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَأَخَّرْتُ وَرَأَيْتُ فِيهَا ابْنَ لُحَىٍّ وَهُوَ الَّذِي سَيَّبَ السَّوَائِبَ ‏"‏ ‏.‏ وَانْتَهَى حَدِيثُ أَبِي الطَّاهِرِ عِنْدَ قَوْلِهِ ‏"‏ فَافْزَعُوا لِلصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ ‏.‏

Оиша — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси — айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаётида қуёш тутилди; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжидга чиқди, туриб такбир айтди ва одамлар унинг ортида саф тортди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) узун қироат қилди, кейин такбир айтиб узун рукуъ қилди, кейин бошини кўтарди ва: «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано ва лакал-ҳамд» деди; кейин турди ва узун қироат қилди — у биринчи қироатдан қисқароқ эди; кейин такбир айтиб узун рукуъ қилди — у биринчи рукуъдан қисқароқ; кейин: «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано ва лакал-ҳамд» деди; кейин сажда қилди — Абу Тоҳир «кейин сажда қилди»ни зикр қилмади —; кейин иккинчи ракатда шунга ўхшашни қилди, то тўрт рукуъ ва тўрт саждани тўлиқ қилгунга қадар; ва қуёш (намоздан) қайтишидан олдин очилди. Кейин туриб одамларга хутба қилди, Аллаҳга — Ўзига лойиқ (сифат)лар билан сано айтди, кейин: «Албатта қуёш ва ой — Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир; улар иккови ҳеч кимнинг ўлими ҳам, ҳаёти сабабли ҳам тутилмайди; бас уларни кўрсангиз, намозга шошилинглар (паноҳ тилинглар)» деди. Ва яна: «Бас Аллаҳ сиздан (балони) очгунга қадар намоз ўқинг» деди. Ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен мана шу жойимда сизларга ваъда қилинган ҳар бир нарсани кўрдим; ҳатто мен ўзимни — жаннатдан бир шингил олмоқчи бўлиб — кўрдим, ўша сиз мени олдинга ошибётган (интилаётган) ҳолда кўрган пайтда; ва мен жаҳаннамнинг бир қисми бир қисмини эзиб (янчиб) турган ҳолда кўрдим — ўша сиз мени орқага чекинган ҳолда кўрган пайтда; ва мен унда Ибн Луҳаййни кўрдим — у ‹саоиба›ларни (бутларга атаб бўш қўйилган туяларни) жорий қилган кишидир» деди. Абу Тоҳир ҳадиси унинг «намозга шошилинглар» деган сўзида тугади ва ундан кейингини зикр қилмади.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ أَبُو عَمْرٍو وَغَيْرُهُ سَمِعْتُ ابْنَ شِهَابٍ الزُّهْرِيَّ، يُخْبِرُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ الشَّمْسَ، خَسَفَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ مُنَادِيًا ‏ "‏ الصَّلاَةَ جَامِعَةً ‏"‏ ‏.‏ فَاجْتَمَعُوا وَتَقَدَّمَ فَكَبَّرَ ‏.‏ وَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏.‏

Оиша (ривоят қилди)ки: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди; бас у: «Ас-салату жамиъа (намоз — жамоат билан!)» деб нидо қилувчи жўнатди. Бас (одамлар) тўпланди; у олдинга ўтди ва такбир айтди ҳамда икки ракатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда (қилиб) ўқиди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يُخْبِرُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَهَرَ فِي صَلاَةِ الْخُسُوفِ بِقِرَاءَتِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏.‏

Оиша (ривоят қилди)ки: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тутилиш (кусуф) намозида қироатини жаҳр (овоз чиқариб) қилди; бас икки ракатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда (қилиб) ўқиди. Зуҳрий: Менга Касир ибн Аббос ҳам Ибн Аббосдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, у икки ракатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда (қилиб) ўқиди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يُخْبِرُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَهَرَ فِي صَلاَةِ الْخُسُوفِ بِقِرَاءَتِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏.‏

Оиша (ривоят қилди)ки: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тутилиш намозида қироатини жаҳр қилди; бас икки ракатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда (қилиб) ўқиди. Зуҳрий: Менга Касир ибн Аббос ҳам Ибн Аббосдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, у икки ракатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда (қилиб) ўқиди.

وَحَدَّثَنَا حَاجِبُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كَانَ كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يُحَدِّثُ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ بِمِثْلِ مَا حَدَّثَ عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Зуҳрий айтди: Касир ибн Аббос ривоят қилар эдики, Ибн Аббос Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қуёш тутилган кун(даги) намози ҳақида — Урванинг Оишадан ривоят қилган(и) мислида — ривоят қилар эди.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، يَقُولُ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي مَنْ، أُصَدِّقُ - حَسِبْتُهُ يُرِيدُ عَائِشَةَ - أَنَّ الشَّمْسَ انْكَسَفَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ قِيَامًا شَدِيدًا يَقُومُ قَائِمًا ثُمَّ يَرْكَعُ ثُمَّ يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ ثُمَّ يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ فِي ثَلاَثِ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعِ سَجَدَاتٍ فَانْصَرَفَ وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ وَكَانَ إِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَرْكَعُ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَكْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِمَا عِبَادَهُ فَإِذَا رَأَيْتُمْ كُسُوفًا فَاذْكُرُوا اللَّهَ حَتَّى يَنْجَلِيَا ‏"‏ ‏.‏

Убайд ибн Умайр айтди: Менга ишонадиган кишим — мен буни Оишани назарда тутди деб ўйлади м — ривоят қилдики: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди; бас у қаттиқ (узун) қиём қилди — тикка турар, кейин рукуъ қилар, кейин турар, кейин рукуъ қилар, кейин турар, кейин рукуъ қилар эди — уч рукуъ ва тўрт сажда (қилиб) икки ракат (ўқиди); кейин (намоздан) қайтди — қуёш (аллақачон) очилган эди. У рукуъ қилса: «Аллаҳу акбар» дер, кейин рукуъ қилар; бошини кўтарса: «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ» дер эди. Кейин туриб Аллаҳга ҳамд айтди ва сано айтди, кейин: «Албатта қуёш ва ой ҳеч кимнинг ўлими ҳам, ҳаёти сабабли ҳам тутилмайди; лекин улар иккови Аллаҳнинг оятларидандир — Аллаҳ улар билан бандаларини қўрқитади; бас тутилиш кўрсангиз, улар иккови очилгунга қадар Аллаҳни зикр қилинглар» деди.