باب الْحَثِّ عَلَى الصَّدَقَةِ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ أَوْ كَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ وَأَنَّهَا حِجَابٌ مِنْ النَّارِ
حَدَّثَنَا عَوْنُ بْنُ سَلاَّمٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُعْفِيُّ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَتِرَ مِنَ النَّارِ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ " .
Адий ибн Ҳотам айтди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Сизлардан ким дўзахдан — гарчи бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам — ўзини тўсишга (сақлашга) қодир бўлса, қилсин» деб айтаётган ҳолда эшитдим.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالَ ابْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ، بْنِ حَاتِمٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ اللَّهُ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تُرْجُمَانٌ فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ مَا قَدَّمَ وَيَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ مَا قَدَّمَ وَيَنْظُرُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلاَ يَرَى إِلاَّ النَّارَ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَاتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ " . زَادَ ابْنُ حُجْرٍ قَالَ الأَعْمَشُ وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ عَنْ خَيْثَمَةَ مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ " وَلَوْ بِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ " . وَقَالَ إِسْحَاقُ قَالَ الأَعْمَشُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ خَيْثَمَةَ .
Адий ибн Ҳотам айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ҳеч ким йўқки, Аллаҳ у билан — ўрталарида таржимон бўлмаган ҳолда — гаплашмаса; бас у ўзининг ўнг томонига қарайди, олдиндан юборган (амал)дан бошқани кўрмайди; чап томонига қарайди, олдиндан юборган (амал)дан бошқани кўрмайди; олдига қарайди, юзига рўпара — дўзахдан бошқани кўрмайди. Бас дўзахдан — гарчи бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам — сақланинглар» деди. Ибн Ҳужр (қўшди): Аъмаш айтди: Менга Амр ибн Мурра, Хайсамадан — унинг мислида ривоят қилди ва унда: «гарчи ёқимли сўз билан бўлса ҳам» (сўзини) қўшди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّارَ فَأَعْرَضَ وَأَشَاحَ ثُمَّ قَالَ " اتَّقُوا النَّارَ " . ثُمَّ أَعْرَضَ وَأَشَاحَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ كَأَنَّمَا يَنْظُرُ إِلَيْهَا ثُمَّ قَالَ " اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ " . وَلَمْ يَذْكُرْ أَبُو كُرَيْبٍ كَأَنَّمَا وَقَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ .
Адий ибн Ҳотам айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дўзахни зикр қилди ва (юзини) бурди ҳамда (ундан) ҳимояланди (ўзини олиб қочди); кейин: «Дўзахдан сақланинглар» деди; кейин (яна) юзини бурди ва ҳимояланди — биз уни гўё унга (дўзахга) қараб тургандек (деб) ўйлаб қолдик; кейин: «Дўзахдан — гарчи бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам — сақланинглар; ким (уни) топмаса, ёқимли сўз билан (бўлса ҳам)» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ النَّارَ فَتَعَوَّذَ مِنْهَا وَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ ثَلاَثَ مِرَارٍ ثُمَّ قَالَ " اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ " .
Адий ибн Ҳотам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди)ки: У дўзахни зикр қилди ва ундан (Аллаҳга) паноҳ тилади ҳамда юзини уч марта бурди; кейин: «Дўзахдан — гарчи бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам — сақланинглар; агар топмасангиз, ёқимли сўз билан (бўлса ҳам)» деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَوْنِ، بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَدْرِ النَّهَارِ قَالَ فَجَاءَهُ قَوْمٌ حُفَاةٌ عُرَاةٌ مُجْتَابِي النِّمَارِ أَوِ الْعَبَاءِ مُتَقَلِّدِي السُّيُوفِ عَامَّتُهُمْ مِنْ مُضَرَ بَلْ كُلُّهُمْ مِنْ مُضَرَ فَتَمَعَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَا رَأَى بِهِمْ مِنَ الْفَاقَةِ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ فَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَذَّنَ وَأَقَامَ فَصَلَّى ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ " { يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ { إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا} وَالآيَةَ الَّتِي فِي الْحَشْرِ { اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ} تَصَدَّقَ رَجُلٌ مِنْ دِينَارِهِ مِنْ دِرْهَمِهِ مِنْ ثَوْبِهِ مِنْ صَاعِ بُرِّهِ مِنْ صَاعِ تَمْرِهِ - حَتَّى قَالَ - وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ " . قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ بِصُرَّةٍ كَادَتْ كَفُّهُ تَعْجِزُ عَنْهَا بَلْ قَدْ عَجَزَتْ - قَالَ - ثُمَّ تَتَابَعَ النَّاسُ حَتَّى رَأَيْتُ كَوْمَيْنِ مِنْ طَعَامٍ وَثِيَابٍ حَتَّى رَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَهَلَّلُ كَأَنَّهُ مُذْهَبَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلاَمِ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا بَعْدَهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَىْءٌ وَمَنْ سَنَّ فِي الإِسْلاَمِ سُنَّةً سَيِّئَةً كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَىْءٌ " .
Жарир(нинг ўғли Мунзир) отасидан айтди: Биз куннинг аввалида (пешиндан олдин) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида эдик. Бас унга бир қавм — ялангоёқ, яланғоч, қоплон териси ёки або киймиб олган, қиличларини тақиб олган — келди; уларнинг кўпчилиги (балки ҳаммаси) Музар (қабиласи)дан эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юзи — уларда кўрган муҳтожлик (фақирлик)дан — ўзгарди (қорайди). Бас у (уйга) кирди, кейин чиқди ва Билолга буюрди — у азон айтди ва иқомат қилди; (Набий) намоз ўқиди, кейин хутба қилди ва: «{Эй одамлар, сизларни бир жондан яратган Роббингиздан қўрқинглар...} — оятнинг охиригача — {албатта Аллаҳ сизлар устида назоратчи бўлган}; ва Ҳашр(сурас)ида(ги) оят: {Аллаҳдан қўрқинглар; ва ҳар бир жон эртанги кун учун нима тақдим қилганини кўрсин; ва Аллаҳдан қўрқинглар} деди. Киши ўз диноридан, дирҳамидан, кийимидан, буғдойининг сўидан, хурмосининг сўидан садақа қилсин — ҳатто: ‹гарчи бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам› дегунига қадар» деди. Бас Ансордан бир киши — кафти кўтаролмас даражадаги (балки кўтаролмаган) бир ҳамён (пул) билан — келди; кейин одамлар кетма-кет (садақа қилиб) келдилар, то мен таом ва кийимлардан икки уюм (тўда)ни кўрдим; ҳатто Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юзи — гўё у тилла сувидан юритилгандек — ярқираб турганини кўрдим. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким исломда яхши суннат (йўл) бошласа, унга унинг ажри ва ундан кейин у билан амал қилганларнинг ажри (ҳам) бор — уларнинг ажрларидан ҳеч нарса камаймаган ҳолда; ва ким исломда ёмон суннат бошласа, унга унинг ваболи (гуноҳи) ва ундан кейин у билан амал қилганларнинг ваболи (ҳам) бор — уларнинг ваболларидан ҳеч нарса камаймаган ҳолда» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي قَالاَ، جَمِيعًا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنِي عَوْنُ بْنُ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ سَمِعْتُ الْمُنْذِرَ بْنَ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَدْرَ النَّهَارِ . بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ جَعْفَرٍ وَفِي حَدِيثِ ابْنِ مُعَاذٍ مِنَ الزِّيَادَةِ قَالَ ثُمَّ صَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ خَطَبَ .
Жарир(нинг ўғли Мунзир) отасидан айтди: Биз куннинг аввалида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида эдик — Ибн Жаъфар ҳадиси мислида. Ибн Муъоз ҳадисида (шу) зиёда бор: «кейин пешин (намозини) ўқиди, кейин хутба қилди» деди.
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، وَأَبُو كَامِلٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الأُمَوِيُّ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ قَوْمٌ مُجْتَابِي النِّمَارِ وَسَاقُوا الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَفِيهِ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ صَعِدَ مِنْبَرًا صَغِيرًا فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ فِي كِتَابِهِ { يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ} الآيَةَ " .
Жарир(нинг ўғли Мунзир) отасидан айтди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида ўтирган эдим; бас унга қоплон териси кийган бир қавм келди — ва (ровий) ҳадисни ўз қиссаси билан келтирди; унда: «бас пешин (намозини) ўқиди, кейин кичик бир минбарга чиқди, Аллаҳга ҳамд айтди ва Уни мақтади, кейин: ‹Аммо баъд — албатта Аллаҳ Ўз Китобида: {Эй одамлар, Роббингиздан қўрқинглар} (оятини) нозил қилди› деди» (бор).
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، يَزِيدَ وَأَبِي الضُّحَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هِلاَلٍ الْعَبْسِيِّ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ نَاسٌ مِنَ الأَعْرَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمُ الصُّوفُ فَرَأَى سُوءَ حَالِهِمْ . قَدْ أَصَابَتْهُمْ حَاجَةٌ . فَذَكَرَ بِمَعْنَى حَدِيثِهِمْ .
Жарир ибн Абдуллаҳ айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Аъробийлардан (саҳройилардан) бир неча киши — устларида жун (кийим) бўлган ҳолда — келди; бас у уларнинг ёмон аҳволини кўрди — уларга муҳтожлик (фақирлик) етган эди. Ва (ровий) уларнинг ҳадиси маъносида зикр қилди.