Ҳаж ойларида умра қилишнинг жоизлиги

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ كَانُوا يَرَوْنَ أَنَّ الْعُمْرَةَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ مِنْ أَفْجَرِ الْفُجُورِ فِي الأَرْضِ وَيَجْعَلُونَ الْمُحَرَّمَ صَفَرً وَيَقُولُونَ إِذَا بَرَأَ الدَّبَرْ وَعَفَا الأَثَرْ وَانْسَلَخَ صَفَرْ حَلَّتِ الْعُمْرَةُ لِمَنِ اعْتَمَرْ ‏.‏ فَقَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ صَبِيحَةَ رَابِعَةٍ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً فَتَعَاظَمَ ذَلِكَ عِنْدَهُمْ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْحِلِّ قَالَ ‏ "‏ الْحِلُّ كُلُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Ва менга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Баҳз ривоят қилди, бизга Вуҳайб ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Товус отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Улар (жоҳилият аҳли) ҳаж ойларида умра қилишни ер юзидаги энг катта фисқлардан бири деб билардилар ва Муҳаррамни Сафар деб (ҳисоблаб) қўярдилар ҳамда: «(Туяларнинг) яғри соғайса, из ўчса ва Сафар ўтса, умра қилувчи учун умра ҳалол бўлади», дейишарди. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва шериклари (Зул-ҳижжанинг) тўртинчи куни тонгида ҳажга эҳром боғлаган ҳолда келишди. У уларга буни умра қилишни буюрди. Бу уларга жуда оғир туюлди, шунинг учун: «Ё Расулуллаҳ, қайси (даражадаги) чиқиш (ҳалол бўлади)?» дедилар. У: «Тўлиқ чиқиш (ҳамма нарса ҳалол бўлади)» деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، الْبَرَّاءِ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - يَقُولُ أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ فَقَدِمَ لأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَصَلَّى الصُّبْحَ وَقَالَ لَمَّا صَلَّى الصُّبْحَ ‏ "‏ مَنْ شَاءَ أَنْ يَجْعَلَهَا عُمْرَةً فَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً ‏"‏ ‏.‏

Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Айюбдан, у Абул-Алия ал-Барродан ривоят қилдики, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)ни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳажга эҳром боғлади ва Зул-ҳижжадан тўрт (кун) ўтганда (Маккага) келди, Субҳ (бомдод)ни ўқиди ва Субҳни ўқиб бўлгач: «Ким уни умра қилишни хоҳласа, уни умра қилсин» деди.

وَحَدَّثَنَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْمُبَارَكِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ، كُلُّهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ أَمَّا رَوْحٌ وَيَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ فَقَالاَ كَمَا قَالَ نَصْرٌ أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ ‏.‏ وَأَمَّا أَبُو شِهَابٍ فَفِي رِوَايَتِهِ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُهِلُّ بِالْحَجِّ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِهِمْ جَمِيعًا فَصَلَّى الصُّبْحَ بِالْبَطْحَاءِ ‏.‏ خَلاَ الْجَهْضَمِيَّ فَإِنَّهُ لَمْ يَقُلْهُ ‏.‏

Ва бизга буни Иброҳим ибн Динор ривоят қилди, бизга Равҳ ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Абу Довуд ал-Муборакий ривоят қилди, бизга Абу Шиҳоб ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Касир ривоят қилди — ҳаммаси Шуъбадан шу иснодда. Равҳ ва Яҳё ибн Касир Наср айтганидек: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳажга эҳром боғлади» дедилар. Абу Шиҳоб эса ўз ривоятида: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ҳажга эҳром боғлаган ҳолда чиқдик» (деди). Уларнинг ҳаммасининг ҳадисида: «У Субҳни Батҳода ўқиди» (дейилган), фақат Жаҳзамий бундан мустасно — у буни айтмади.

وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ السَّدُوسِيُّ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الْبَرَّاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ لأَرْبَعٍ خَلَوْنَ مِنَ الْعَشْرِ وَهُمْ يُلَبُّونَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً ‏.‏

Ва бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн ал-Фазл ас-Садусий ривоят қилди, бизга Вуҳайб ривоят қилди, бизга Айюб Абул-Алия ал-Барродан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан хабар берди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва шериклари (Зул-ҳижжа) ўнлигидан тўрт (кун) ўтганида ҳажга талбия айтган ҳолда келишди. У уларга буни умра қилишни буюрди.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصُّبْحَ بِذِي طَوًى وَقَدِمَ لأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَأَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُحَوِّلُوا إِحْرَامَهُمْ بِعُمْرَةٍ إِلاَّ مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ ‏.‏

Ва бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар Айюбдан, у Абул-Алиядан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Субҳни Зи Тавода ўқиди ва Зул-ҳижжадан тўрт (кун) ўтганда (Маккага) келди, ҳамда шерикларига — ҳадий ўзи билан бўлганлардан бошқаларига — эҳромларини умрага айлантиришни буюрди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ‏{‏ مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى‏}‏ قَالَ رَأَى جِبْرِيلَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ ‏.‏

Абдуллаҳ (ибн Масъуд) «Кўнгил ўзи кўрган нарсани ёлғонга чиқармади» (ояти ҳақида): "У Жибрил (алайҳиссалом)ни — унинг олти юз қаноти бор (ҳолда) — кўрди" деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ هَذِهِ عُمْرَةٌ اسْتَمْتَعْنَا بِهَا فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ الْهَدْىُ فَلْيَحِلَّ الْحِلَّ كُلَّهُ فَإِنَّ الْعُمْرَةَ قَدْ دَخَلَتْ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ва бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ривоят қилиб, иккаласи: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, дедилар; (ҳ) ва бизга Убайдуллаҳ ибн Муоз — лафз уники — ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба ал-Ҳакамдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу — биз билан баҳраманд (таматтуъ) бўлган умрадир. Кимнинг олдида ҳадий бўлмаса, тўлиқ (эҳромдан) чиқсин, чунки умра Қиёмат кунигача ҳажга кириб (қўшилиб) кетди» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَمْرَةَ الضُّبَعِيَّ، قَالَ تَمَتَّعْتُ فَنَهَانِي نَاسٌ عَنْ ذَلِكَ، فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَأَمَرَنِي بِهَا ‏.‏ - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقْتُ إِلَى الْبَيْتِ فَنِمْتُ فَأَتَانِي آتٍ فِي مَنَامِي فَقَالَ عُمْرَةٌ مُتَقَبَّلَةٌ وَحَجٌّ مَبْرُورٌ - قَالَ - فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي رَأَيْتُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ سُنَّةُ أَبِي الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ривоят қилиб, иккаласи: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, дедилар; у деди: Мен Абу Жамра аз-Зубаъийни эшитдим, у деди: Мен таматтуъ қилдим, баъзи одамлар мени бундан қайтардилар. Шунда Ибн Аббоснинг олдига келиб, ундан бу ҳақда сўрадим, у мени унга (таматтуъга) буюрди. Сўнг мен Байтга (уйга) бориб ухладим, тушимда менга бир келувчи келиб: «Қабул қилинган умра ва мабрур (савобли) ҳаж» деди. Мен Ибн Аббоснинг олдига келиб, кўрган нарсамни унга хабар қилдим. У: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар — Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннати» деди.