حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ، عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا رَجُلٍ أُعْمِرَ عُمْرَى لَهُ وَلِعَقِبِهِ فَإِنَّهَا لِلَّذِي أُعْطِيَهَا لاَ تَرْجِعُ إِلَى الَّذِي أَعْطَاهَا لأَنَّهُ أَعْطَى عَطَاءً وَقَعَتْ فِيهِ الْمَوَارِيثُ " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, деди: Моликка ўқиб бердим, у ибн Шиҳобдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир кишига умро қилиб берилса — ўзига ва наслига — у кишиники бўлади, кимга берилган бўлса, берувчига қайтмайди. Чунки у мерос тушадиган бир ато берди» деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَعْمَرَ رَجُلاً عُمْرَى لَهُ وَلِعَقِبِهِ فَقَدْ قَطَعَ قَوْلُهُ حَقَّهُ فِيهَا وَهِيَ لِمَنْ أُعْمِرَ وَلِعَقِبِهِ " . غَيْرَ أَنَّ يَحْيَى قَالَ فِي أَوَّلِ حَدِيثِهِ " أَيُّمَا رَجُلٍ أُعْمِرَ عُمْرَى فَهِيَ لَهُ وَلِعَقِبِهِ "
Бизга Яҳё ибн Яҳё ва Муҳаммад ибн Румҳ ривоят қилдилар, дедилар: бизга Лайс хабар берди; (ҳ) яна бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Лайс ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилдики, у шундай деди: Расулуллаҳнинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай деяётганини эшитдим: «Ким бир кишига умро қилиб берса — ўзига ва наслига — унинг сўзи ундаги ҳаққини узган бўлади, ва у кимга умро қилиб берилган бўлса, ўшаники ва наслиники бўлади.» Фақат Яҳё ўз ҳадисининг бошида: «Қайси бир кишига умро қилиб берилса, у ўзиники ва наслиники бўлади» деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنِ الْعُمْرَى، وَسُنَّتِهَا، عَنْ حَدِيثِ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ، اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا رَجُلٍ أَعْمَرَ رَجُلاً عُمْرَى لَهُ وَلِعَقِبِهِ فَقَالَ قَدْ أَعْطَيْتُكَهَا وَعَقِبَكَ مَا بَقِيَ مِنْكُمْ أَحَدٌ . فَإِنَّهَا لِمَنْ أُعْطِيَهَا . وَإِنَّهَا لاَ تَرْجِعُ إِلَى صَاحِبِهَا مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ أَعْطَى عَطَاءً وَقَعَتْ فِيهِ الْمَوَارِيثُ " .
Менга Абдурраҳмон ибн Бишр Абдий ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга ибн Журайж хабар берди, менга ибн Шиҳоб умро ва унинг йўсини ҳақида Абу Салама ибн Абдурраҳмоннинг ҳадисидан хабар бердики, Жобир ибн Абдуллаҳ Ансорий унга хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир киши бошқа кишига умро қилиб бериб — ўзига ва наслига — ва: ‹Сизлардан бирортангиз қолгунингизча буни сенга ва наслингга бердим› деса, у кимга берилган бўлса, ўшаники бўлади. Ва у эгасига қайтмайди, чунки у мерос тушадиган бир ато берди» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لِعَبْدٍ - قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ، الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ إِنَّمَا الْعُمْرَى الَّتِي أَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقُولَ هِيَ لَكَ وَلِعَقِبِكَ . فَأَمَّا إِذَا قَالَ هِيَ لَكَ مَا عِشْتَ . فَإِنَّهَا تَرْجِعُ إِلَى صَاحِبِهَا . قَالَ مَعْمَرٌ وَكَانَ الزُّهْرِيُّ يُفْتِي بِهِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилдилар — матн Абдники — дедилар: бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобирдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рухсат берган умро фақат шуки, (киши): «У сенга ва наслингга» дейишидир. Аммо: «У сенга, сен яшагунингча» деса, у эгасига қайтади. Маъмар деди: Зуҳрий шунга фатво берарди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرٍ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِيمَنْ أُعْمِرَ عُمْرَى لَهُ وَلِعَقِبِهِ فَهِيَ لَهُ بَتْلَةً لاَ يَجُوزُ لِلْمُعْطِي فِيهَا شَرْطٌ وَلاَ ثُنْيَا . قَالَ أَبُو سَلَمَةَ لأَنَّهُ أَعْطَى عَطَاءً وَقَعَتْ فِيهِ الْمَوَارِيثُ فَقَطَعَتِ الْمَوَارِيثُ شَرْطَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга ибн Абу Фудайк ибн Абу Зиъбдан, у ибн Шиҳобдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Жобирдан — у ибн Абдуллаҳ — ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кимга умро қилиб берилгани — ўзига ва наслига — ҳақида ҳукм қилдики, у кишиники бутунлай бўлади, берувчи унда шарт ҳам, истисно ҳам қўя олмайди. Абу Салама деди: Чунки у мерос тушадиган бир ато берди, шунда мерос унинг шартини узди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْعُمْرَى لِمَنْ وُهِبَتْ لَهُ " .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Умар Қаворирий ривоят қилди, бизга Холид ибн Ҳорис ривоят қилди, бизга Ҳишом Яҳё ибн Абу Касирдан ривоят қилди, менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, деди: Жобир ибн Абдуллаҳнинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Умро у бағишланган кишиники бўлади» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي، كَثِيرٍ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بِمِثْلِهِ .
Буни бизга Муҳаммад ибн Мусанно ҳам ривоят қилди, бизга Муъоз ибн Ҳишом ривоят қилди, менга отам Яҳё ибн Абу Касирдан ривоят қилди, бизга Абу Салама ибн Абдурраҳмон Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилдики, Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) худди шунга ўхшаш айтди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Юнус ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга Абу Зубайр Жобирдан, уни Набийга (соллаллаҳу алайҳи васаллам) марфуъ қилиб ривоят қилди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكُوا عَلَيْكُمْ أَمْوَالَكُمْ وَلاَ تُفْسِدُوهَا فَإِنَّهُ مَنْ أَعْمَرَ عُمْرَى فَهِيَ لِلَّذِي أُعْمِرَهَا حَيًّا وَمَيِّتًا وَلِعَقِبِهِ " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди — матн уники — бизга Абу Хайсама Абу Зубайрдан, у Жобирдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мол-мулкларингизни ўзингизда сақланглар ва уларни бузманглар. Чунки ким умро қилиб берса, у умро қилиб берилган кишиники бўлади — тирик ҳам, ўлик ҳам — ва унинг наслиники» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، عَنْ أَيُّوبَ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي خَيْثَمَةَ وَفِي حَدِيثِ أَيُّوبَ مِنَ الزِّيَادَةِ قَالَ جَعَلَ الأَنْصَارُ يُعْمِرُونَ الْمُهَاجِرِينَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكُوا عَلَيْكُمْ أَمْوَالَكُمْ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, бизга Ҳажжож ибн Абу Усмон ривоят қилди; (ҳ) яна бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим Вакиъдан, у Суфёндан ривоят қилдилар; (ҳ) яна бизга Абдулворис ибн Абдуссамад ривоят қилди, менга отам бобомдан, у Айюбдан ривоят қилди — буларнинг барчаси Абу Зубайрдан, у Жобирдан, у Набийдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Хайсаманинг ҳадиси маъносида ривоят қилдилар. Айюбнинг ҳадисида қўшимча бор: деди: Ансорлар муҳожирларга умро қила бошладилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мол-мулкларингизни ўзингизда сақланглар» деди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَعْمَرَتِ امْرَأَةٌ بِالْمَدِينَةِ حَائِطًا لَهَا ابْنًا لَهَا ثُمَّ تُوُفِّيَ وَتُوُفِّيَتْ بَعْدَهُ وَتَرَكَتْ وَلَدًا وَلَهُ إِخْوَةٌ بَنُونَ لِلْمُعْمِرَةِ فَقَالَ وَلَدُ الْمُعْمِرَةِ رَجَعَ الْحَائِطُ إِلَيْنَا وَقَالَ بَنُو الْمُعْمَرِ بَلْ كَانَ لأَبِينَا حَيَاتَهُ وَمَوْتَهُ . فَاخْتَصَمُوا إِلَى طَارِقٍ مَوْلَى عُثْمَانَ فَدَعَا جَابِرًا فَشَهِدَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْعُمْرَى لِصَاحِبِهَا فَقَضَى بِذَلِكَ طَارِقٌ ثُمَّ كَتَبَ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ فَأَخْبَرَهُ ذَلِكَ وَأَخْبَرَهُ بِشَهَادَةِ جَابِرٍ فَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ صَدَقَ جَابِرٌ . فَأَمْضَى ذَلِكَ طَارِقٌ . فَإِنَّ ذَلِكَ الْحَائِطَ لِبَنِي الْمُعْمَرِ حَتَّى الْيَوْمِ .
Менга Муҳаммад ибн Рофиъ ва Ишоқ ибн Мансур ривоят қилдилар — матн ибн Рофиъники — дедилар: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга ибн Журайж хабар берди, менга Абу Зубайр Жобирдан хабар берди, у деди: Мадинада бир аёл ўзининг бир боғини ўғлига умро қилди. Сўнг (ўғил) вафот этди, кейин (аёл) ундан кейин вафот этди ва бола қолдирди. Унинг ака-укалари — умро қилувчи аёлнинг ўғиллари — бор эди. Умро қилувчи аёлнинг (бошқа) ўғиллари: «Боғ бизга қайтди» дедилар. Умро қилиб берилган (ўғилнинг) болалари эса: «Йўқ, у отамизники эди — тирикликда ҳам, ўлимида ҳам» дедилар. Улар Усмоннинг озоди Ториқнинг олдида низолашдилар. У Жобирни чақирди, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умрони унинг эгасига (қарашли) деганига гувоҳлик берди. Шунда Ториқ шунга ҳукм қилди. Сўнг Абдулмаликка мактуб ёзиб, бу ҳақда ва Жобирнинг гувоҳлиги ҳақида хабар берди. Абдулмалик: «Жобир рост айтди» деди. Шунда Ториқ буни амалга оширди. Ва ўша боғ шу кунгача умро қилиб берилган (ўғилнинг) болалариники бўлиб қолди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ طَارِقًا، قَضَى بِالْعُمْرَى لِلْوَارِثِ لِقَوْلِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилдилар — матн Абу Бакрники — Ишоқ: хабар берди, деди, Абу Бакр эса: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, деди, у Амрдан, у Сулаймон ибн Ясордан ривоят қилдики, Ториқ умрони ворисга (қарашли деб) ҳукм қилди, Жобир ибн Абдуллаҳнинг Расулуллаҳдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (қилган) сўзи сабабли.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعُمْرَى جَائِزَةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилдилар, дедилар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, деди: Қатоданинг Атодан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан, у Набийдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ривоят қилиб айтаётганини эшитдим: «Умро жоиздир.»
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " الْعُمْرَى مِيرَاثٌ لأَهْلِهَا " .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб Ҳорисий ривоят қилди, бизга Холид — яъни ибн Ҳорис — ривоят қилди, бизга Саъид Қатодадан, у Атодан, у Жобирдан, у Набийдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ривоят қилдики, у: «Умро унинг аҳлига (эгаларига) меросдир» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعُمْرَى جَائِزَةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно ва ибн Башшор ривоят қилдилар, дедилар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Қатодадан, у Назр ибн Анасдан, у Башир ибн Наҳикдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набийдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ривоят қилди, у: «Умро жоиздир» деди.
وَحَدَّثَنِيهِ يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " مِيرَاثٌ لأَهْلِهَا " . أَوْ قَالَ " جَائِزَةٌ " .
Буни менга Яҳё ибн Ҳабиб ҳам ривоят қилди, бизга Холид - яъни ибнул Ҳорис - ривоят қилди, бизга Саъийд Қатодадан шу иснод билан ривоят қилди, фақат у: «Эгаларига мерос», - деди. Ёки: «Жоиз», - деди.