Ҳомила дияти ва хато ҳамда шибҳи амд қотиллик дияти оқила зиммасида

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، مِنْ هُذَيْلٍ رَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى فَطَرَحَتْ جَنِينَهَا فَقَضَى فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, у: мен Моликка ўқиб бердим, у Ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, деди: Ҳузайл қабиласидан бўлган икки аёлнинг бири иккинчисига отиб юборди ва унинг ҳомиласини (чақалоғини) туширди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам у ҳақида бир ғурра — қулдан ёки чўридан — тўлашга ҳукм қилди.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي، هُرَيْرَةَ أَنَّهُ قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنِينِ امْرَأَةٍ مِنْ بَنِي لِحْيَانَ سَقَطَ مَيِّتًا بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ ثُمَّ إِنَّ الْمَرْأَةَ الَّتِي قُضِيَ عَلَيْهَا بِالْغُرَّةِ تُوُفِّيَتْ فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَنَّ مِيرَاثَهَا لِبَنِيهَا وَزَوْجِهَا وَأَنَّ الْعَقْلَ عَلَى عَصَبَتِهَا ‏.‏

Ва бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Лайс Ибн Шиҳобдан, у Ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Бану Лиҳён қабиласидан бўлган бир аёлнинг ўлик тушган ҳомиласи ҳақида бир ғурра — қулдан ёки чўридан — ҳукм қилди. Сўнгра ғурра ҳукм қилинган ўша аёл вафот этди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг мероси ўғилларига ва эрига тегишли эканлигини, ҳамда дия (хун) унинг асабаси (ота томонидан қариндошлари) зиммасида эканлигини ҳукм қилди.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ اقْتَتَلَتِ امْرَأَتَانِ مِنْ هُذَيْلٍ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِحَجَرٍ فَقَتَلَتْهَا وَمَا فِي بَطْنِهَا فَاخْتَصَمُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ دِيَةَ جَنِينِهَا غُرَّةٌ عَبْدٌ أَوْ وَلِيدَةٌ وَقَضَى بِدِيَةِ الْمَرْأَةِ عَلَى عَاقِلَتِهَا وَوَرَّثَهَا وَلَدَهَا وَمَنْ مَعَهُمْ فَقَالَ حَمَلُ بْنُ النَّابِغَةِ الْهُذَلِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَغْرَمُ مَنْ لاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلَ وَلاَ نَطَقَ وَلاَ اسْتَهَلَّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلُّ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّمَا هَذَا مِنْ إِخْوَانِ الْكُهَّانِ ‏"‏ ‏.‏ مِنْ أَجْلِ سَجْعِهِ الَّذِي سَجَعَ ‏.‏

Ва менга Абу Тоҳир ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Ҳармала ибн Яҳё ат-Тужибий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмондан хабар бердики, Абу Ҳурайра деди: Ҳузайл қабиласидан бўлган икки аёл уришиб қолди, бири иккинчисига тош отиб уни ва қорнидаги ҳомиласини ўлдирди. Улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурида даъволашишди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг ҳомиласининг дияси бир ғурра — қул ёки чўри — эканлигини ҳукм қилди, ҳамда аёлнинг диясини унинг оқиласи (асабаси) зиммасига юклади ва унинг меросини фарзандига ва улар билан бирга бўлганларга берди. Шунда Ҳамал ибн ан-Нобиға ал-Ҳузалий: ‹Эй Расулуллаҳ, ичмаган, емаган, гапирмаган ва овоз чиқармаган киши учун қандай товон тўлайман? Бунақаси беҳуда (бекорга) кетади-ку›, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта, бу коҳинларнинг биродаридандир», деди — унинг сажъ (қофияли нутқ) қилгани сабабидан.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ اقْتَتَلَتِ امْرَأَتَانِ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ وَوَرَّثَهَا وَلَدَهَا وَمَنْ مَعَهُمْ ‏.‏ وَقَالَ فَقَالَ قَائِلٌ كَيْفَ نَعْقِلُ وَلَمْ يُسَمِّ حَمَلَ بْنَ مَالِكٍ ‏.‏

Ва бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди. У деди: Икки аёл уришиб қолди. Сўнг у ҳадисни ўз қиссаси билан келтирди, аммо «ва унинг меросини фарзандига ҳамда улар билан бирга бўлганларга берди» деган сўзни зикр қилмади. У: ‹Сўзловчи: ‹Қандай товон тўлаймиз?› деди›, деди ва Ҳамал ибн Моликни номламади.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ الْخُزَاعِيِّ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ وَهِيَ حُبْلَى فَقَتَلَتْهَا - قَالَ - وَإِحْدَاهُمَا لِحْيَانِيَّةٌ - قَالَ - فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِيَةَ الْمَقْتُولَةِ عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ وَغُرَّةً لِمَا فِي بَطْنِهَا ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ أَنَغْرَمُ دِيَةَ مَنْ لاَ أَكَلَ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ اسْتَهَلَّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلُّ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَجَعَلَ عَلَيْهِمُ الدِّيَةَ ‏.‏

Бизга Исъҳоқ ибн Иброҳим ал-Ҳанзалий ривоят қилди, бизга Жарир Мансурдан, у Иброҳимдан, у Убайд ибн Нузайла ал-Хузоийдан, у ал-Муғира ибн Шуъбадан хабар берди. У деди: Бир аёл кундошини чодир устуни билан урди, ҳолбуки у ҳомиладор эди, ва уни ўлдирди — у деди: иккаласидан бири Лиҳён қабиласидан эди — у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўлдирилган аёлнинг диясини қотил аёлнинг асабаси зиммасига юклади, ҳамда қорнидаги (ҳомила) учун бир ғурра ҳукм қилди. Шунда қотил аёлнинг асабасидан бир киши: ‹Емаган, ичмаган ва овоз чиқармаган кишининг диясини тўлаймизми? Бунақаси беҳуда кетади-ку›, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аъробийларнинг сажъидек сажъми бу?», деди. У деди: Ва у уларга дияни юклади.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، ‏.‏ أَنَّ امْرَأَةً، قَتَلَتْ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ فَأُتِيَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَضَى عَلَى عَاقِلَتِهَا بِالدِّيَةِ وَكَانَتْ حَامِلاً فَقَضَى فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ عَصَبَتِهَا أَنَدِي مَنْ لاَ طَعِمَ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ صَاحَ فَاسْتَهَلَّ وَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلُّ قَالَ فَقَالَ ‏ "‏ سَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏

Ва менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Муфаззал Мансурдан, у Иброҳимдан, у Убайд ибн Нузайладан, у ал-Муғира ибн Шуъбадан ривоят қилдики: бир аёл кундошини чодир устуни билан ўлдирди. Бу ҳақида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига келтирилди, у эса унинг оқиласи зиммасига дияни ҳукм қилди. У (аёл) ҳомиладор эди, шундай қилиб у ҳомила ҳақида бир ғурра ҳукм қилди. Шунда унинг асабасидан баъзилари: ‹Емаган, ичмаган ва қичқириб овоз чиқармаган киши учун товон тўлаймизми? Бунақаси беҳуда кетади-ку›, деди. У деди: У: «Аъробийларнинг сажъидек сажъ», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَ مَعْنَى حَدِيثِ جَرِيرٍ وَمُفَضَّلٍ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Ҳотим ва Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб, улар: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий Суфёндан, у Мансурдан ушбу иснод билан Жарир ва Муфаззал ҳадисининг маъносидек ривоят қилди, дедилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، بِإِسْنَادِهِمُ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ ‏.‏ غَيْرَ أَنَّ فِيهِ فَأَسْقَطَتْ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَضَى فِيهِ بِغُرَّةٍ وَجَعَلَهُ عَلَى أَوْلِيَاءِ الْمَرْأَةِ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ دِيَةَ الْمَرْأَةِ ‏.‏

Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ривоят қилиб, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар Шуъбадан, у Мансурдан, ўз иснодлари билан ҳадисни ўз қиссаси билан ривоят қилди, дедилар. Фақат унда: ‹У бола ташлади, бу Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига кўтарилди, у эса у ҳақида бир ғурра ҳукм қилди ва уни аёлнинг валийлари зиммасига юклади›, дейилган. У ҳадисда аёлнинг диясини зикр қилмади.