حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَيَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي، بَكْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِنَّ الزَّمَانَ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ثَلاَثَةٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ وَرَجَبٌ شَهْرُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ - ثُمَّ قَالَ - أَىُّ شَهْرٍ هَذَا " . قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ - قَالَ - فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ . قَالَ " أَلَيْسَ ذَا الْحِجَّةِ " . قُلْنَا بَلَى . قَالَ " فَأَىُّ بَلَدٍ هَذَا " . قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ - قَالَ - فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ . قَالَ " أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ " . قُلْنَا بَلَى . قَالَ " فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا " . قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ - قَالَ - فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ . قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ " . قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ - قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ - وَأَعْرَاضَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ فَلاَ تَرْجِعُنَّ بَعْدِي كُفَّارًا - أَوْ ضُلاَّلاً - يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يُبَلَّغُهُ يَكُونُ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ " . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ " . قَالَ ابْنُ حَبِيبٍ فِي رِوَايَتِهِ " وَرَجَبُ مُضَرَ " . وَفِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ " فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Яҳё ибн Ҳабиб ал-Ҳорисий — лафзда бир-бирига яқин ҳолда — ривоят қилиб, улар: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий Айюбдан, у Ибн Сириндан, у Ибн Абу Бакрадан, у Абу Бакрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди, дедилар. У: «Албатта, замон Аллаҳ осмонлар ва Ерни яратган кундаги ҳолатига қайтиб айланди. Йил ўн икки ойдир, улардан тўрттаси ҳаром ойлардир: учтаси кетма-кет — Зулқаъда, Зулҳижжа ва Муҳаррам, ҳамда Жумодо билан Шаъбон орасидаги Мудар қабиласининг ойи — Ражаб», деди. Сўнг: «Бу қайси ой?», деди. Биз: ‹Аллаҳ ва Расули яхши билувчидир›, дедик. У деди: У шундай сукут сақладики, биз уни номидан бошқа ном билан атайди деб ўйладик. У: «Бу Зулҳижжа эмасми?», деди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: «Бу қайси шаҳар?», деди. Биз: ‹Аллаҳ ва Расули яхши билувчидир›, дедик. У деди: У шундай сукут сақладики, биз уни номидан бошқа ном билан атайди деб ўйладик. У: «Бу Балда (яъни Макка) эмасми?», деди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: «Бу қайси кун?», деди. Биз: ‹Аллаҳ ва Расули яхши билувчидир›, дедик. У деди: У шундай сукут сақладики, биз уни номидан бошқа ном билан атайди деб ўйладик. У: «Бу Наҳр (қурбонлик) куни эмасми?», деди. Биз: ‹Ҳа, эй Расулуллаҳ›, дедик. У: «Албатта, қонларингиз ва молларингиз — Муҳаммад деди: яна ўйлайманки, у: ва обрўларингиз, деди — сизларга ушбу кунингиз, ушбу шаҳрингиз ва ушбу ойингиз ҳурматидек ҳаром қилингандир. Сизлар Роббингизга йўлиқасиз, У сизлардан амалларингиз ҳақида сўрайди. Мендан кейин кофирларга — ёки адашганларга — айланиб, бир-бирингизнинг бўйнингизни урманг. Огоҳ бўлингки, ҳозир бўлган ғойибга етказсин, балки етказилган баъзи кишилар уни эшитганларнинг баъзисидан кўра кўпроқ англаб етар», деди. Сўнг: «Огоҳ бўлинглар, мен етказдимми?», деди. Ибн Ҳабиб ўз ривоятида: «ва Мударнинг Ражаби», деди. Абу Бакрнинг ривоятида эса: «Мендан кейин қайтманглар», дейилган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ ذَلِكَ الْيَوْمُ قَعَدَ عَلَى بَعِيرِهِ وَأَخَذَ إِنْسَانٌ بِخِطَامِهِ فَقَالَ " أَتَدْرُونَ أَىَّ يَوْمٍ هَذَا " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ سِوَى اسْمِهِ . فَقَالَ " أَلَيْسَ بِيَوْمِ النَّحْرِ " . قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَأَىُّ شَهْرٍ هَذَا " . قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " أَلَيْسَ بِذِي الْحِجَّةِ " . قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَأَىُّ بَلَدٍ هَذَا " . قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ - قَالَ - حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ سِوَى اسْمِهِ . قَالَ " أَلَيْسَ بِالْبَلْدَةِ " . قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ " . قَالَ ثُمَّ انْكَفَأَ إِلَى كَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ فَذَبَحَهُمَا وَإِلَى جُزَيْعَةٍ مِنَ الْغَنَمِ فَقَسَمَهَا بَيْنَنَا .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Авн Муҳаммад ибн Сириндан, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Ўша кун бўлганда, у туясига ўтирди ва бир инсон унинг жиловини ушлаб турди. У: «Бу қайси кун эканини биласизларми?», деди. Улар: ‹Аллаҳ ва Расули яхши билувчидир›, дедилар — биз уни номидан бошқа ном билан атайди деб ўйладик. У: «Бу Наҳр (қурбонлик) куни эмасми?», деди. Биз: ‹Ҳа, эй Расулуллаҳ›, дедик. У: «Бу қайси ой?», деди. Биз: ‹Аллаҳ ва Расули яхши билувчидир›, дедик. У: «Бу Зулҳижжа эмасми?», деди. Биз: ‹Ҳа, эй Расулуллаҳ›, дедик. У: «Бу қайси шаҳар?», деди. Биз: ‹Аллаҳ ва Расули яхши билувчидир›, дедик — биз уни номидан бошқа ном билан атайди деб ўйладик. У: «Бу Балда (Макка) эмасми?», деди. Биз: ‹Ҳа, эй Расулуллаҳ›, дедик. У: «Албатта, қонларингиз, молларингиз ва обрўларингиз сизларга ушбу кунингиз ҳурматидек, ушбу ойингизда, ушбу шаҳрингизда ҳаром қилингандир. Ҳозир бўлган ғойибга етказсин», деди. У деди: Сўнг у иккита оқ-қора қўчқорга юзланди ва уларни сўйди, ҳамда бир тўда қўйга юзланди ва уларни орамизда тақсимлади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، قَالَ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ لَمَّا كَانَ ذَلِكَ الْيَوْمُ جَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَعِيرٍ - قَالَ - وَرَجُلٌ آخِذٌ بِزِمَامِهِ - أَوْ قَالَ بِخِطَامِهِ - فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Масъада Ибн Авндан ривоят қилди. У деди: Муҳаммад деди: Абдурраҳмон ибн Абу Бакра отасидан ривоят қилиб деди: Ўша кун бўлганда, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир туяга ўтирди — у деди: бир киши унинг жиловини — ёки унинг юлуғини — ушлаб турарди — сўнг у Язид ибн Зурайъ ҳадисига ўхшаш ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، وَعَنْ رَجُلٍ، آخَرَ هُوَ فِي نَفْسِي أَفْضَلُ مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ وَأَحْمَدُ بْنُ خِرَاشٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا قُرَّةُ بِإِسْنَادِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ - وَسَمَّى الرَّجُلَ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ " أَىُّ يَوْمٍ هَذَا " . وَسَاقُوا الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ عَوْنٍ غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَذْكُرُ " وَأَعْرَاضَكُمْ " . وَلاَ يَذْكُرُ ثُمَّ انْكَفَأَ إِلَى كَبْشَيْنِ وَمَا بَعْدَهُ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ " كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا إِلَى يَوْمِ تَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ " اللَّهُمَّ اشْهَدْ " .
Менга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Маймун ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, бизга Қурра ибн Холид ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Сирин Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, ва бошқа бир кишидан — у менинг наздимда Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан афзалроқдир — ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Муҳаммад ибн Амр ибн Жабала ва Аҳмад ибн Хирош ривоят қилиб, улар: бизга Абу Омир Абдулмалик ибн Амр ривоят қилди, бизга Қурра Яҳё ибн Саиднинг исноди билан — у ўша кишини Ҳумайд ибн Абдурраҳмон деб атади — Абу Бакрадан ривоят қилди, дедилар. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Наҳр кунида бизга хутба қилиб: «Бу қайси кун?», деди. Улар ҳадисни Ибн Авн ҳадисига ўхшаш ҳолда келтирдилар, фақат у «ва обрўларингиз» сўзини зикр қилмайди, ҳамда «сўнг у икки қўчқорга юзланди» ва ундан кейингисини зикр қилмайди. У ҳадисда: «Ушбу кунингиз ҳурматидек, ушбу ойингизда, ушбу шаҳрингизда — Роббингизга йўлиқадиган кунгача. Огоҳ бўлинглар, мен етказдимми?», деди. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. У: «Аллаҳим, гувоҳ бўл», деди.