حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ يَنْقُلُ مَعَنَا التُّرَابَ وَلَقَدْ وَارَى التُّرَابُ بَيَاضَ بَطْنِهِ وَهُوَ يَقُولُ " وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا فَأَنْزِلَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا إِنَّ الأُلَى قَدْ أَبَوْا عَلَيْنَا " . قَالَ وَرُبَّمَا قَالَ " إِنَّ الْمَلاَ قَدْ أَبَوْا عَلَيْنَا إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا " . وَيَرْفَعُ بِهَا صَوْتَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор — лафз Ибн ал-Мусанноники — ривоят қилдилар. Улар дедилар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Абу Исъҳоқ орқали ривоят қилди. У деди: ал-Баро (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деяётганини эшитдим: Аҳзоб (Хандак) куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биз билан бирга тупроқ таширди, ҳатто тупроқ қорнининг оқлигини кўмиб юборган (қоплаган) эди. У зот шундай дерди: «Аллаҳга қасам, агар Сен бўлмаганингда, биз ҳидоят топмас, садақа ҳам қилмас, намоз ҳам ўқимас эдик. Бас, устимизга сакина тушир, чунки анави (кофир)лар бизга қарши бош кўтардилар». (ал-Баро) деди: Баъзан у: «Анави катталар бизга қарши бош кўтардилар, улар фитнани хоҳлаганларида биз қайтардик (бош тортдик)» дерди. Ва буни айтганда овозини кўтарарди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، . فَذَكَرَ مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " إِنَّ الأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Абдурроҳман ибн Маҳдий ривоят қилди, бизга Шуъба Абу Исъҳоқ орқали ривоят қилди. У деди: ал-Баро (розияллаҳу анҳу)нинг (шундай деяётганини) эшитдим. Сўнг у шунга ўхшашини зикр қилди, фақат у: «Анави (кофир)лар бизга қарши зулм қилдилар» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَحْفِرُ الْخَنْدَقَ وَنَنْقُلُ التُّرَابَ عَلَى أَكْتَافِنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ لاَ عَيْشَ إِلاَّ عَيْشُ الآخِرَةِ فَاغْفِرْ لِلْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ал-Қаънабий ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Абу Ҳозим отасидан, у Саҳл ибн Саъд (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Биз Хандакни қазиб, тупроқни елкамизда ташиб турганимизда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга келди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Аллаҳумма, охират ҳаётидан бошқа (ҳақиқий) ҳаёт йўқдир. Бас, муҳожирлар ва ансорларни мағфират қил».
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ، جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " اللَّهُمَّ لاَ عَيْشَ إِلاَّ عَيْشُ الآخِرَهْ فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ " .
Яна бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор — лафз Ибн ал-Мусанноники — ривоят қилдилар. Бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Муовия ибн Қурра орқали, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди: У зот деди: «Аллаҳумма, охират ҳаётидан бошқа (ҳақиқий) ҳаёт йўқдир. Бас, ансорларни ва муҳожирларни мағфират қил».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنَّ الْعَيْشَ عَيْشُ الآخِرَةِ " . قَالَ شُعْبَةُ أَوْ قَالَ " اللَّهُمَّ لاَ عَيْشَ إِلاَّعَيْشُ الآخِرَهْ فَأَكْرِمِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَهْ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ривоят қилдилар. Ибн ал-Мусанно деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Қатода орқали хабар берди, бизга Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дерди: «Аллаҳумма, (ҳақиқий) ҳаёт охират ҳаётидир». Шуъба деди: Ёки у: «Аллаҳумма, охират ҳаётидан бошқа (ҳақиқий) ҳаёт йўқдир. Бас, ансорларни ва муҳожирларни карамли қил (сийла)» деди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَشَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ، شَيْبَانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ كَانُوا يَرْتَجِزُونَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُمْ وَهُمْ يَقُولُونَ اللَّهُمَّ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَهْ فَانْصُرِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَهْ وَفِي حَدِيثِ شَيْبَانَ بَدَلَ فَانْصُرْ فَاغْفِرْ .
Яна бизга Яҳё ибн Яҳё ва Шайбон ибн Фаррух ривоят қилдилар. Яҳё «хабар берди» деди, Шайбон «ривоят қилди» деди: бизга Абдулворис Абут-Тайёҳ орқали, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Улар ражаз (шеър) айтардилар, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) улар билан бирга эди. Улар шундай дердилар: «Аллаҳумма, охират яхшилигидан бошқа яхшилик йўқдир. Бас, ансорларга ва муҳожирларга нусрат (ёрдам) бер». Шайбоннинг ҳадисида «нусрат бер» ўрнига «мағфират қил» (дейилди).
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أَصْحَابَ، مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم كَانُوا يَقُولُونَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدًا عَلَى الإِسْلاَمِ مَا بَقِينَا أَبَدًا أَوْ قَالَ عَلَى الْجِهَادِ . شَكَّ حَمَّادٌ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنَّ الْخَيْرَ خَيْرُ الآخِرَهْ فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ " .
Менга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Баҳз ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, бизга Собит Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди: Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳабалари Хандак куни шундай дердилар: «Биз ҳаёт эканмиз, абадий Муҳаммадга Ислом узра байъат қилганлармиз» — ёки: «жиҳод узра» деди. — Ҳаммод шубҳа қилди. — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса дерди: «Аллаҳумма, (ҳақиқий) яхшилик охират яхшилигидир. Бас, ансорларни ва муҳожирларни мағфират қил».