باب النِّسَاءُ الْغَازِيَاتُ يُرْضَخُ لَهُنَّ وَلاَ يُسْهَمُ وَالنَّهْىُ عَنْ قَتْلِ صِبْيَانِ أَهْلِ الْحَرْبِ
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، أَنَّ نَجْدَةَ، كَتَبَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ خَمْسِ، خِلاَلٍ . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَوْلاَ أَنْ أَكْتُمَ، عِلْمًا مَا كَتَبْتُ إِلَيْهِ . كَتَبَ إِلَيْهِ نَجْدَةُ أَمَّا بَعْدُ فَأَخْبِرْنِي هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِالنِّسَاءِ وَهَلْ كَانَ يَضْرِبُ لَهُنَّ بِسَهْمٍ وَهَلْ كَانَ يَقْتُلُ الصِّبْيَانَ وَمَتَى يَنْقَضِي يُتْمُ الْيَتِيمِ وَعَنِ الْخُمْسِ لِمَنْ هُوَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ ابْنُ عَبَّاسٍ كَتَبْتَ تَسْأَلُنِي هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِالنِّسَاءِ وَقَدْ كَانَ يَغْزُو بِهِنَّ فَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى وَيُحْذَيْنَ مِنَ الْغَنِيمَةِ وَأَمَّا بِسَهْمٍ فَلَمْ يَضْرِبْ لَهُنَّ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَقْتُلُ الصِّبْيَانَ فَلاَ تَقْتُلِ الصِّبْيَانَ وَكَتَبْتَ تَسْأَلُنِي مَتَى يَنْقَضِي يُتْمُ الْيَتِيمِ فَلَعَمْرِي إِنَّ الرَّجُلَ لَتَنْبُتُ لِحْيَتُهُ وَإِنَّهُ لَضَعِيفُ الأَخْذِ لِنَفْسِهِ ضَعِيفُ الْعَطَاءِ مِنْهَا فَإِذَا أَخَذَ لِنَفْسِهِ مِنْ صَالِحِ مَا يَأْخُذُ النَّاسُ فَقَدْ ذَهَبَ عَنْهُ الْيُتْمُ وَكَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنِ الْخُمْسِ لِمَنْ هُوَ وَإِنَّا كُنَّا نَقُولُ هُوَ لَنَا . فَأَبَى عَلَيْنَا قَوْمُنَا ذَاكَ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ибн Қаънаб ривоят қилди, бизга Сулаймон — яъни ибн Билол — Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилдики: Нажда ибн Аббосга хат ёзиб, ундан бешта масала ҳақида сўради. Ибн Аббос: «Агар илмни яшириб қўйишдан қўрқмаганимда, унга ёзмаган бўлардим», деди. Нажда унга: «Аммо баъд, менга хабар бер: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам аёлларни жангга олиб чиқармиди? Уларга ғаниматдан улуш ажратармиди? Болаларни ўлдирармиди? Етимнинг етимлиги қачон тугайди? Ва хумус (бешдан бир улуш) кимга тегишли?» деб ёзди. Ибн Аббос унга: «Сен менга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам аёлларни жангга олиб чиқармиди деб сўраб ёзибсан — дарҳақиқат у уларни олиб чиқар эди, улар ярадорланганларни даволар ва ғаниматдан уларга улуш берилар эди. Аммо белгиланган улушга келсак, у уларга улуш ажратмас эди. Ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам болаларни ўлдирмас эди, сен ҳам болаларни ўлдирма. Яна сен менга етимнинг етимлиги қачон тугайди деб сўраб ёзибсан — қасамки, кишининг соқоли чиқса-да, ўзи учун олишга ҳам, ундан беришга ҳам ожиз бўлиб туриши мумкин. Қачонки одамлар олган яхши нарсадан ўзи учун ола бошласа, ундан етимлик кетган бўлади. Яна сен менга хумус кимга тегишли деб сўраб ёзибсан — биз уни бизники дердик, лекин қавмимиз бизга буни бермади», деб ёзди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، كِلاَهُمَا عَنْ حَاتِمِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، أَنَّ نَجْدَةَ، كَتَبَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ خِلاَلٍ، . بِمِثْلِ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِ حَاتِمٍ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَقْتُلُ الصِّبْيَانَ فَلاَ تَقْتُلِ الصِّبْيَانَ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ تَعْلَمُ مَا عَلِمَ الْخَضِرُ مِنَ الصَّبِيِّ الَّذِي قَتَلَ . وَزَادَ إِسْحَاقُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ حَاتِمٍ وَتُمَيِّزَ الْمُؤْمِنَ فَتَقْتُلَ الْكَافِرَ وَتَدَعَ الْمُؤْمِنَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим, иккаласи Ҳотим ибн Исмоилдан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилишдики: Нажда ибн Аббосга масалалар ҳақида сўраб хат ёзди. Сулаймон ибн Билолнинг ҳадисидек, фақат Ҳотимнинг ҳадисида: «Ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам болаларни ўлдирмас эди, сен ҳам болаларни ўлдирма — магар Хизр ўлдирган бола ҳақида билган нарсани билсанг, бошқа гап», дейилган. Ишоқ ўз ҳадисида Ҳотимдан: «Ва мўминни ажрата олсанг, шунда кофирни ўлдириб, мўминни қолдирасан», деб қўшимча қилди.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ كَتَبَ نَجْدَةُ بْنُ عَامِرٍ الْحَرُورِيُّ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنِ الْعَبْدِ، وَالْمَرْأَةِ يَحْضُرَانِ الْمَغْنَمَ هَلْ يُقْسَمُ لَهُمَا وَعَنْ قَتْلِ الْوِلْدَانِ وَعَنِ الْيَتِيمِ مَتَى يَنْقَطِعُ عَنْهُ الْيُتْمُ وَعَنْ ذَوِي الْقُرْبَى مَنْ هُمْ فَقَالَ لِيَزِيدَ اكْتُبْ إِلَيْهِ فَلَوْلاَ أَنْ يَقَعَ فِي أُحْمُوقَةٍ مَا كَتَبْتُ إِلَيْهِ اكْتُبْ إِنَّكَ كَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنِ الْمَرْأَةِ وَالْعَبْدِ يَحْضُرَانِ الْمَغْنَمَ هَلْ يُقْسَمُ لَهُمَا شَىْءٌ وَإِنَّهُ لَيْسَ لَهُمَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يُحْذَيَا وَكَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنْ قَتْلِ الْوِلْدَانِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَقْتُلْهُمْ وَأَنْتَ فَلاَ تَقْتُلْهُمْ إِلاَّ أَنْ تَعْلَمَ مِنْهُمْ مَا عَلِمَ صَاحِبُ مُوسَى مِنَ الْغُلاَمِ الَّذِي قَتَلَهُ وَكَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنِ الْيَتِيمِ مَتَى يَنْقَطِعُ عَنْهُ اسْمُ الْيُتْمِ وَإِنَّهُ لاَ يَنْقَطِعُ عَنْهُ اسْمُ الْيُتْمِ حَتَّى يَبْلُغَ وَيُؤْنَسَ مِنْهُ رُشْدٌ وَكَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنْ ذَوِي الْقُرْبَى مَنْ هُمْ وَإِنَّا زَعَمْنَا أَنَّا هُمْ فَأَبَى ذَلِكَ عَلَيْنَا قَوْمُنَا .
Бизга ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён, у Исмоил ибн Умайядан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилдики, у деди: Нажда ибн Омир ал-Ҳарурий Ибн Аббосга хат ёзиб, ундан ғаниматга ҳозир бўлган қул ва аёл ҳақида — уларга улуш бўлинадими, болаларни ўлдириш ҳақида, етим ҳақида — қачон ундан етимлик кетади, ва зул-қурбо (қариндошлар) кимлар экани ҳақида сўради. У Язидга: «Унга ёзиб бер. Агар у нодонликка тушиб қолишидан қўрқмаганимда, унга ёзмаган бўлардим. Ёз: Сен менга аёл ва қул ғаниматга ҳозир бўлса, уларга бирор нарса бўлинадими деб сўраб ёзибсан — уларга ҳеч нарса йўқ, магар (ғаниматдан) бир оз берилса, бошқа гап. Яна сен менга болаларни ўлдириш ҳақида сўраб ёзибсан — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни ўлдирмаган, сен ҳам уларни ўлдирма, магар Мусонинг ҳамроҳи ўзи ўлдирган бола ҳақида билган нарсани улардан билсанг, бошқа гап. Яна сен менга етим қачон ундан етим номи кетади деб сўраб ёзибсан — ундан етим номи кетмайди, токи балоғатга етиб, ундан оқиллик сезилмагунча. Яна сен менга зул-қурбо кимлар деб сўраб ёзибсан — биз ўзимизни ўшалар деб даъво қилдик, лекин қавмимиз буни бизга бермади», деди.
وَحَدَّثَنَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ كَتَبَ نَجْدَةُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، بِهَذَا الْحَدِيثِ بِطُولِهِ
Бизга буни Абдурраҳмон ибн Бишр ал-Абдий ривоят қилди, бизга Суфён, бизга Исмоил ибн Умайя, у Саид ибн Абу Саиддан, у Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилдики, у деди: Нажда Ибн Аббосга хат ёзди. Ва ҳадисни худди шундай келтирди. Абу Ишоқ деди: Менга Абдурраҳмон ибн Бишр ривоят қилди, бизга Суфён бу ҳадисни тўлиқ ҳолида ривоят қилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ قَيْسًا، يُحَدِّثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ كَتَبَ نَجْدَةُ بْنُ عَامِرٍ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ فَشَهِدْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ حِينَ قَرَأَ كِتَابَهُ وَحِينَ كَتَبَ جَوَابَهُ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنْ أَرُدَّهُ عَنْ نَتْنٍ يَقَعُ فِيهِ مَا كَتَبْتُ إِلَيْهِ وَلاَ نُعْمَةَ عَيْنٍ قَالَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ إِنَّكَ سَأَلْتَ عَنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ مَنْ هُمْ وَإِنَّا كُنَّا نَرَى أَنَّ قَرَابَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُمْ نَحْنُ فَأَبَى ذَلِكَ عَلَيْنَا قَوْمُنَا وَسَأَلْتَ عَنِ الْيَتِيمِ مَتَى يَنْقَضِي يُتْمُهُ وَإِنَّهُ إِذَا بَلَغَ النِّكَاحَ وَأُونِسَ مِنْهُ رُشْدٌ وَدُفِعَ إِلَيْهِ مَالُهُ فَقَدِ انْقَضَى يُتْمُهُ وَسَأَلْتَ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْتُلُ مِنْ صِبْيَانِ الْمُشْرِكِينَ أَحَدًا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَقْتُلُ مِنْهُمْ أَحَدًا وَأَنْتَ فَلاَ تَقْتُلْ مِنْهُمْ أَحَدًا إِلاَّ أَنْ تَكُونَ تَعْلَمُ مِنْهُمْ مَا عَلِمَ الْخَضِرُ مِنَ الْغُلاَمِ حِينَ قَتَلَهُ وَسَأَلْتَ عَنِ الْمَرْأَةِ وَالْعَبْدِ هَلْ كَانَ لَهُمَا سَهْمٌ مَعْلُومٌ إِذَا حَضَرُوا الْبَأْسَ فَإِنَّهُمْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ سَهْمٌ مَعْلُومٌ إِلاَّ أَنْ يُحْذَيَا مِنْ غَنَائِمِ الْقَوْمِ
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Ваҳб ибн Жарир ибн Ҳозим хабар берди, менга отам ривоят қилиб деди: Мен Қайснинг Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилаётганини эшитдим. (ҳ) Ва менга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди — лафз унга тегишли — у деди: бизга Баҳз, бизга Жарир ибн Ҳозим ривоят қилди, менга Қайс ибн Саъд, у Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилдики, у деди: Нажда ибн Омир Ибн Аббосга хат ёзди. У деди: Мен Ибн Аббос унинг хатини ўқиётганида ва жавобини ёзаётганида ҳозир эдим. Ибн Аббос: «Валлаҳи, агар уни тушиб қолаётган ифлослигидан қайтариш бўлмаганида, унга ёзмаган ҳам, кўз қувончини бериб ҳам қўймаган бўлардим», деди. Сўнг унга шундай ёзди: «Сен менга Аллаҳ зикр қилган зул-қурбонинг улуши — улар кимлар деб сў райсан. Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қариндошлари биз деб ҳисоблар эдик, лекин қавмимиз буни бизга бермади. Яна сен етимнинг етимлиги қачон тугашини сўрайсан — у никоҳга (балоғатга) етиб, ундан оқиллик сезилса ва моли ўзига топширилса, етимлиги тугаган бўлади. Яна сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мушрикларнинг болаларидан бирортасини ўлдирармиди деб сўрайсан — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам улардан бирортасини ўлдирмас эди, сен ҳам улардан бирортасини ўлдирма, магар Хизр ўзи ўлдирган бола ҳақида билган нарсани улардан билсанг, бошқа гап. Яна сен аёл ва қул жангга ҳозир бўлганда уларга белгиланган улуш бормиди деб сўрайсан — уларга белгиланган улуш йўқ эди, магар қавм ғаниматидан уларга бир оз берилса, бошқа гап.»
وَحَدَّثَنِي أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ كَتَبَ نَجْدَةُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ . فَذَكَرَ بَعْضَ الْحَدِيثِ وَلَمْ يُتِمَّ الْقِصَّةَ كَإِتْمَامِ مَنْ ذَكَرْنَا حَدِيثَهُمْ .
Ва менга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Усома, бизга Зоида, бизга Сулаймон ал-Аъмаш, у ал-Мухтор ибн Сайфийдан, у Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилдики, у деди: Нажда Ибн Аббосга хат ёзди. Сўнг ҳадиснинг бир қисмини зикр қилди, лекин биз ҳадисини келтирган кишиларнинг тўлиқ қилганидек қиссани тўлиқ қилмади.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَفْصَةَ، بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ الأَنْصَارِيَّةِ، قَالَتْ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ أَخْلُفُهُمْ فِي رِحَالِهِمْ فَأَصْنَعُ لَهُمُ الطَّعَامَ وَأُدَاوِي الْجَرْحَى وَأَقُومُ عَلَى الْمَرْضَى
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдураҳим ибн Сулаймон, у Ҳишомдан, у Ҳафса бинт Сийриндан, у Умму Атийя ал-Ансорийядан ривоят қилдики, у деди: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан етти ғазотда қатнашдим — уларнинг юкларида ортда қолиб, уларга овқат тайёрлардим, ярадорларни даволардим ва касалларнинг бошида турардим.»
وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Ва бизга Амр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун, бизга Ҳишом ибн Ҳассон шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди.