باب مَا سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا قَطُّ فَقَالَ لاَ وَكَثْرَةِ عَطَائِهِ
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَا سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا قَطُّ فَقَالَ لاَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Амр ан-Ноқид ривоят қилиб дедилар: Бизга Суфён ибн Уяйна, ибн ал-Мункадирдан ривоят қилди, у Жобир ибн Абдуллаҳнинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан бирор нарса сўралганда, у зот ҳеч қачон «йўқ» демаганлар.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا الأَشْجَعِيُّ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - كِلاَهُمَا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ، اللَّهِ يَقُولُ مِثْلَهُ سَوَاءً .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди: Бизга ал-Ашжаий ривоят қилди (ҳ). Менга Муҳаммад ибн ал-Мусанна ҳам ривоят қилди: Бизга Абдурраҳмон — яъни ибн Маҳдий — иккаласи Суфёндан, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан ривоят қилдилар, у айтди: Жобир ибн Абдуллаҳнинг худди шунга ўхшашини айтаётганини эшитдим.
وَحَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ النَّضْرِ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَا سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ - قَالَ - فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَأَعْطَاهُ غَنَمًا بَيْنَ جَبَلَيْنِ فَرَجَعَ إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَا قَوْمِ أَسْلِمُوا فَإِنَّ مُحَمَّدًا يُعْطِي عَطَاءً لاَ يَخْشَى الْفَاقَةَ .
Бизга Осим ибн ан-Назр ат-Таймий ривоят қилди: Бизга Холид — яъни ибн ал-Ҳорис — ривоят қилди: Бизга Ҳумайд, Мусо ибн Анасдан, у отасидан ривоят қилди, у айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан Ислом учун (йўлида) бирор нарса сўралса, у зот уни албатта берар эдилар. У айтди: У зотга бир киши келди, у зот унга икки тоғ орасидаги қўйларни бердилар. У ўз қавмига қайтиб борди ва: «Эй қавмим, Исломга киринглар! Чунки Муҳаммад шундай ато бериб берадики, камбағалликдан қўрқмайди», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَنَمًا بَيْنَ جَبَلَيْنِ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ فَأَتَى قَوْمَهُ فَقَالَ أَىْ قَوْمِ أَسْلِمُوا فَوَاللَّهِ إِنَّ مُحَمَّدًا لَيُعْطِي عَطَاءً مَا يَخَافُ الْفَقْرَ . فَقَالَ أَنَسٌ إِنْ كَانَ الرَّجُلُ لَيُسْلِمُ مَا يُرِيدُ إِلاَّ الدُّنْيَا فَمَا يُسْلِمُ حَتَّى يَكُونَ الإِسْلاَمُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди: Бизга Язид ибн Ҳорун, Ҳаммод ибн Саламадан, у Собитдан, у Анасдан ривоят қилдики, бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан икки тоғ орасидаги қўйларни сўради, у зот уни унга бердилар. У ўз қавмига келиб: «Эй қавмим, Исломга киринглар! Валлаҳи, Муҳаммад шундай ато бериб берадики, камбағалликдан қўрқмайди», деди. Анас айтди: Бир киши Исломга келганда фақат дунёни хоҳлар эди, аммо Ислом унга дунё ва ундаги нарсалардан кўра севимлироқ бўлмагунча (ҳақиқий) мусулмон бўлмас эди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزْوَةَ الْفَتْحِ فَتْحِ مَكَّةَ ثُمَّ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَاقْتَتَلُوا بِحُنَيْنٍ فَنَصَرَ اللَّهُ دِينَهُ وَالْمُسْلِمِينَ وَأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ مِائَةً مِنَ النَّعَمِ ثُمَّ مِائَةً ثُمَّ مِائَةً . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ أَنَّ صَفْوَانَ قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَعْطَانِي وَإِنَّهُ لأَبْغَضُ النَّاسِ إِلَىَّ فَمَا بَرِحَ يُعْطِينِي حَتَّى إِنَّهُ لأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ .
Менга Абут Тоҳир Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ ривоят қилди: Бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб хабар берди: Менга Юнус, ибн Шиҳобдан хабар берди, у айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Фатҳ ғазотини — Макка фатҳини — қилдилар, сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзлари билан бирга бўлган мусулмонлар билан чиқдилар ва Ҳунайнда жанг қилдилар. Шунда Аллаҳ Унинг дийнини ва мусулмонларни ғолиб қилди. Ўша куни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Сафвон ибн Умайяга юзта туя бердилар, сўнг юзта, сўнг юзта. Ибн Шиҳоб айтди: Менга Саъийд ибн ал-Мусайяб ривоят қилдики, Сафвон айтди: Валлаҳи, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга берган нарсаларини бердилар, улар менга одамларнинг энг ёмон кўрганлари эди. Сўнг у зот менга беришда давом этдилар, ҳатто у зот менга одамларнинг энг севимлиси бўлиб қолдилар.
حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ، بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُحَمَّدِ، بْنِ عَلِيٍّ عَنْ جَابِرٍ، أَحَدُهُمَا يَزِيدُ عَلَى الآخَرِ ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ قَالَ سُفْيَانُ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ، يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سُفْيَانُ وَسَمِعْتُ أَيْضًا، عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ يُحَدِّثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَزَادَ، أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ قَدْ جَاءَنَا مَالُ الْبَحْرَيْنِ لَقَدْ أَعْطَيْتُكَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . وَقَالَ بِيَدَيْهِ جَمِيعًا فَقُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ يَجِيءَ مَالُ الْبَحْرَيْنِ فَقَدِمَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ بَعْدَهُ فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى مَنْ كَانَتْ لَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِدَةٌ أَوْ دَيْنٌ فَلْيَأْتِ . فَقُمْتُ فَقُلْتُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ قَدْ جَاءَنَا مَالُ الْبَحْرَيْنِ أَعْطَيْتُكَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . فَحَثَى أَبُو بَكْرٍ مَرَّةً ثُمَّ قَالَ لِي عُدَّهَا . فَعَدَدْتُهَا فَإِذَا هِيَ خَمْسُمِائَةٍ فَقَالَ خُذْ مِثْلَيْهَا .
Бизга Амр ан-Ноқид ривоят қилди: Бизга Суфён ибн Уяйна, ибн ал-Мункадирдан ривоят қилдики, у Жобир ибн Абдуллаҳни эшитди (ҳ). Бизга Ишоқ ҳам ривоят қилди: Бизга Суфён, ибн ал-Мункадирдан, у Жобирдан, ҳамда Амрдан, у Муҳаммад ибн Алидан, у Жобирдан хабар берди — улардан бири иккинчисидан ортиқроқ (ривоят қилади) (ҳ). Бизга ибн Абу Умар ҳам ривоят қилди — лафз уники — у айтди: Суфён айтди: Муҳаммад ибн ал-Мункадирнинг шундай деганини эшитдим: Жобир ибн Абдуллаҳни эшитдим. Суфён айтди: Амр ибн Динорнинг ҳам Муҳаммад ибн Алидан ривоят қилаётганини эшитдим, у айтди: Жобир ибн Абдуллаҳни эшитдим. Ва улардан бири иккинчисидан ортиқ қилди, у айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Агар бизга Баҳрайн моли келса, мен сенга мана шундай, мана шундай ва мана шундай берардим», ва у зот икки қўллари билан бирга (ҳовучлаб кўрсатиб) айтдилар. Сўнг Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Баҳрайн моли келмасдан олдин вафот этдилар. Сўнг у (мол) у зотдан кейин Абу Бакрга келди, у бир жарчига буюрди, жарчи: «Кимнинг Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам зиммаларида ваъдаси ёки қарзи бўлса, келсин», деб эълон қилди. Мен туриб: «Албатта Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Агар бизга Баҳрайн моли келса, мен сенга мана шундай, мана шундай ва мана шундай берардим›, деган эдилар», дедим. Шунда Абу Бакр бир марта ҳовучлади, сўнг менга: «Уни сана», деди. Мен уни санадим, у беш юз бўлиб чиқди. Шунда у: «Унинг икки баробарини ол», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا مَاتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَاءَ أَبَا بَكْرٍ مَالٌ مِنْ قِبَلِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَضْرَمِيِّ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دَيْنٌ أَوْ كَانَتْ لَهُ قِبَلَهُ عِدَةٌ فَلْيَأْتِنَا . بِنَحْوِ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Маймун ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Бакр ривоят қилди, бизга Ибн Журайж хабар берди, менга Амр ибн Дийнор хабар берди, у Муҳаммад ибн Алидан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан. (Амр) деди: Менга яна Муҳаммад ибн Мункадир хабар берди, у Жобир ибн Абдуллаҳдан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этганларида, Абу Бакрга Алў ибн Ҳазрамий томонидан мол келди. Шунда Абу Бакр деди: «Кимнинг Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам зиммаларида қарзи бўлса ёки кимга у киши ваъда берган бўлсалар, бизнинг олдимизга келсин». — Ибн Уяйнанинг ҳадисига ўхшаш тарзда.