حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ، حَدَّثَهُ قَالَ نَظَرْتُ إِلَى أَقْدَامِ الْمُشْرِكِينَ عَلَى رُءُوسِنَا وَنَحْنُ فِي الْغَارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ أَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ فَقَالَ " يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا " .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб, Абд ибн Ҳумайд ва Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон Дориймий ривоят қилдилар. Абдуллаҳ ‹хабар берди› деди, қолган иккиси ‹ривоят қилди› дедилар: бизга Ҳаббон ибн Ҳилол ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Собит ривоят қилди, бизга Анас ибн Молик ривоят қилди: Абу Бакр Сиддиқ унга ривоят қилиб деди: Ғорда турганимизда мен мушрикларнинг оёқларини бошимиз узра кўрдим ва дедим: ‹Эй Аллаҳнинг Расули, агар улардан бири оёқлари остига қараса, бизни оёқлари остида кўриб қоларди›. Шунда у деди: «Эй Абу Бакр, учинчиси Аллаҳ бўлган икки киши ҳақида нима ўйлайсан?»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي، النَّضْرِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " عَبْدٌ خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ زَهْرَةَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَهُ " . فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى فَقَالَ فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا . قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ الْمُخَيَّرُ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ أَعْلَمَنَا بِهِ . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَمَنَّ النَّاسِ عَلَىَّ فِي مَالِهِ وَصُحْبَتِهِ أَبُو بَكْرٍ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الإِسْلاَمِ لاَ تُبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ خَوْخَةٌ إِلاَّ خَوْخَةَ أَبِي بَكْرٍ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Жаъфар ибн Яҳё ибн Холид ривоят қилди, бизга Маън ривоят қилди, бизга Молик ривоят қилди, у Абун Надрдан, у Убайд ибн Ҳунайндан, у Абу Саъиддан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам минбарга ўтириб дедилар: «Бир банда — Аллаҳ уни дунё зийнатини бериши билан Ўз ҳузуридаги нарса орасида ихтиёрли қўйган эди — у Аллаҳ ҳузуридаги нарсани танлади». Шунда Абу Бакр йиғлади. У яна йиғлаб деди: ‹Ота-оналаримизни сенга фидо қилдик›. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзлари ихтиёрли қўйилган киши эдилар, Абу Бакр эса орамиздаги энг билимдонимиз эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мол ва суҳбати билан менга энг миннат қилган (энг кўп эҳсон қилган) одам Абу Бакрдир. Агар мен бирортасини халил (чуқур дўст) тутадиган бўлсам, Абу Бакрни халил тутардим. Лекин Ислом биродарлиги (етарли). Масжидда Абу Бакрнинг эшикчасидан бошқа ҳеч қандай эшикча қолдирилмасин».
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ، بْنِ حُنَيْنٍ وَبُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ يَوْمًا . بِمِثْلِ حَدِيثِ مَالِكٍ .
Бизга Саъид ибн Мансур ривоят қилди, бизга Фулайҳ ибн Сулаймон ривоят қилди, у Солим Абун Надрдан, у Убайд ибн Ҳунайн ва Буср ибн Саъиддан, улар Абу Саъид Худрийдан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир куни одамларга хутба қилдилар — Молик ҳадиси каби.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، بْنِ رَجَاءٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي الْهُذَيْلِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ، اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً وَلَكِنَّهُ أَخِي وَصَاحِبِي وَقَدِ اتَّخَذَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلاً " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор Абдий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у Исмоил ибн Ражодан, у деди: Абдуллаҳ ибн Абул Ҳузайлни Абул Аҳвасдан ривоят қилиб айтганини эшитдим, у деди: Абдуллаҳ ибн Масъудни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилиб айтганини эшитдим: «Агар мен бирортасини халил тутадиган бўлсам, Абу Бакрни халил тутардим. Лекин у менинг биродарим ва соҳибимдир. Аллаҳ азза ва жалла эса сизнинг соҳибингизни (мени) халил тутган».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ أُمَّتِي أَحَدًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно ва ибн Башшор — лафз ибн Мусанноники — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у Абул Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: «Агар мен умматимдан бирортасини халил тутадиган бўлсам, Абу Бакрни халил тутардим».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي، مُلَيْكَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ ابْنَ أَبِي قُحَافَةَ خَلِيلاً " .
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно ва ибн Башшор ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, менга Суфён ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у Абул Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан. (ҳ) Ва бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Жаъфар ибн Авн хабар берди, бизга Абу Умайс хабар берди, у ибн Абу Мулайкадан, у Абдуллаҳдан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Агар мен бирортасини халил тутадиган бўлсам, ибн Абу Қуҳофани (Абу Бакрни) халил тутардим».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ وَاصِلِ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي، الْهُذَيْلِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ ابْنَ أَبِي قُحَافَةَ خَلِيلاً وَلَكِنْ صَاحِبُكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба, Зуҳайр ибн Ҳарб ва Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилдилар. Ишоқ ‹хабар берди› деди, қолган иккиси ‹ривоят қилди› дедилар: бизга Жарир ривоят қилди, у Муғийрадан, у Восил ибн Ҳайёндан, у Абдуллаҳ ибн Абул Ҳузайлдан, у Абул Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: «Агар мен ер аҳлидан бирортасини халил тутадиган бўлсам, ибн Абу Қуҳофани халил тутардим. Лекин сизнинг соҳибингиз (мен) Аллаҳнинг халилидир».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ، إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ - وَاللَّفْظُ لَهُمَا - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَى كُلِّ خِلٍّ مِنْ خِلِّهِ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абу Муовия ва Вакиъ ривоят қилдилар. (ҳ) Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Жарир хабар берди. (ҳ) Ва бизга ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, барчаси Аъмашдан. (ҳ) Ва бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ва Абу Саъид Ашажж — лафз иккаласиники — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Вакиъ ривоят қилди, бизга Аъмаш ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Муррадан, у Абул Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Огоҳ бўлинглар! Мен ҳар бир халилдан, унинг хиллигидан тонаман (узоқман). Агар мен бирортасини халил тутадиган бўлсам, Абу Бакрни халил тутардим. Албатта, сизнинг соҳибингиз (мен) Аллаҳнинг халилидир».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ عَلَى جَيْشِ ذَاتِ السَّلاَسِلِ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أَىُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ " عَائِشَةُ " . قُلْتُ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ " أَبُوهَا " . قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ " عُمَرُ " . فَعَدَّ رِجَالاً .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Холид ибн Абдуллаҳ хабар берди, у Холиддан, у Абу Усмондан, менга Амр ибн Ос хабар берди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни Зотус-салосил қўшинига (қўмондон қилиб) юбордилар. У деди: Мен у кишининг олдига келиб дедим: ‹Одамлардан ким сенга энг суюкли?› У: «Оиша» деди. Мен: ‹Эркаклардан-чи?› дедим. У: «Унинг отаси (Абу Бакр)» деди. Мен: ‹Кейин ким?› дедим. У: «Умар» деди. Сўнг бир неча эркакларни санаб кетди.
وَحَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنِ ابْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، وَسُئِلَتْ، مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَخْلِفًا لَوِ اسْتَخْلَفَهُ قَالَتْ أَبُو بَكْرٍ . فَقِيلَ لَهَا ثُمَّ مَنْ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ عُمَرُ . ثُمَّ قِيلَ لَهَا مَنْ بَعْدَ عُمَرَ قَالَتْ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ . ثُمَّ انْتَهَتْ إِلَى هَذَا .
Ва менга Ҳасан ибн Али Ҳулвоний ривоят қилди, бизга Жаъфар ибн Авн ривоят қилди, у Абу Умайсдан. (ҳ) Ва бизга Абд ибн Ҳумайд — лафз уники — ривоят қилди, бизга Жаъфар ибн Авн хабар берди, бизга Абу Умайс хабар берди, у ибн Абу Мулайкадан: Оишадан, ундан: ‹Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бирортасини ўринбосар (халифа) қиладиган бўлсалар, кимни қилган бўлардилар?› деб сўралганини эшитдим. У: ‹Абу Бакрни› деди. Унга: ‹Абу Бакрдан кейин кимни?› дейилди. У: ‹Умарни› деди. Сўнг унга: ‹Умардан кейин кимни?› дейилди. У: ‹Абу Убайда ибн Жарроҳни› деди. Сўнг шу ерда тўхтади.
حَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ، بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جِئْتُ فَلَمْ أَجِدْكَ قَالَ أَبِي كَأَنَّهَا تَعْنِي الْمَوْتَ . قَالَ " فَإِنْ لَمْ تَجِدِينِي فَأْتِي أَبَا بَكْرٍ " . وَحَدَّثَنِيهِ حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ أَبَاهُ، جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَتْهُ فِي شَىْءٍ فَأَمَرَهَا بِأَمْرٍ . بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ مُوسَى .
Менга Аббод ибн Мусо ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, менга отам хабар берди, у Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у отасидан: Бир аёл Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан бирор нарса сўради. У аёлга кейин яна қайтиб келишни буюрди. Аёл: ‹Эй Аллаҳнинг Расули, агар келсам-у, сизни топмасам-чи?› деди. Отам деди: У гўё ўлимни назарда тутар эди. У деди: «Агар мени топмасанг, Абу Бакрнинг олдига бор». Ва буни менга Ҳажжож ибн Шоир ривоят қилди, бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, у отасидан, менга Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим хабар берди: Отаси Жубайр ибн Мутъим унга хабар берди: Бир аёл Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб бирор нарса ҳақида гаплашди, у аёлга бир иш буюрди — Аббод ибн Мусо ҳадиси каби.
حَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ، بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جِئْتُ فَلَمْ أَجِدْكَ قَالَ أَبِي كَأَنَّهَا تَعْنِي الْمَوْتَ . قَالَ " فَإِنْ لَمْ تَجِدِينِي فَأْتِي أَبَا بَكْرٍ " . وَحَدَّثَنِيهِ حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ أَبَاهُ، جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَتْهُ فِي شَىْءٍ فَأَمَرَهَا بِأَمْرٍ . بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ مُوسَى .
Менга Аббод ибн Мусо ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, менга отам хабар берди, у Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у отасидан: Бир аёл Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан бирор нарса сўради. У аёлга кейин яна қайтиб келишни буюрди. Аёл: ‹Эй Аллаҳнинг Расули, агар келсам-у, сизни топмасам-чи?› деди. Отам деди: У гўё ўлимни назарда тутар эди. У деди: «Агар мени топмасанг, Абу Бакрнинг олдига бор». Ва буни менга Ҳажжож ибн Шоир ривоят қилди, бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, у отасидан, менга Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим хабар берди: Отаси Жубайр ибн Мутъим унга хабар берди: Бир аёл Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб бирор нарса ҳақида гаплашди, у аёлга бир иш буюрди — Аббод ибн Мусо ҳадиси каби.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ " ادْعِي لِي أَبَا بَكْرٍ وَأَخَاكِ حَتَّى أَكْتُبَ كِتَابًا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَتَمَنَّى مُتَمَنٍّ وَيَقُولَ قَائِلٌ أَنَا أَوْلَى . وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلاَّ أَبَا بَكْرٍ " .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Саъид ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Саъд хабар берди, бизга Солиҳ ибн Кайсон ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам касалликлари пайтида менга дедилар: «Менга Абу Бакрни ва акангни чақир, мен бир хат ёзай. Чунки мен бир орзу қилувчи орзу қилишидан ва бир гапирувчи ‹Мен лойиқроқман› дейишидан қўрқаман. Аллаҳ ва мўминлар эса Абу Бакрдан бошқасини истамайдилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ صَائِمًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . قَالَ " فَمَنْ تَبِعَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ جَنَازَةً " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . قَالَ " فَمَنْ أَطْعَمَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مِسْكِينًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . قَالَ " فَمَنْ عَادَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مَرِيضًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا اجْتَمَعْنَ فِي امْرِئٍ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абу Умар Маккий ривоят қилди, бизга Марвон ибн Муовия Фазорий ривоят қилди, у Язид — яъни ибн Кайсондан, у Абу Ҳозим Ашжаъийдан, у Абу Ҳурайрадан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Бугун сизлардан ким рўзадор ҳолда тонгни қарши олди?» Абу Бакр: ‹Мен› деди. У: «Бугун сизлардан ким бир жанозага эргашди?» деди. Абу Бакр: ‹Мен› деди. У: «Бугун сизлардан ким бир мискинни таомлантирди?» деди. Абу Бакр: ‹Мен› деди. У: «Бугун сизлардан ким бир беморни кўришга борди?» деди. Абу Бакр: ‹Мен› деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Булар бир кишида жамланган бўлса, у албатта жаннатга киради».
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَمَا رَجُلٌ يَسُوقُ بَقَرَةً لَهُ قَدْ حَمَلَ عَلَيْهَا الْتَفَتَتْ إِلَيْهِ الْبَقَرَةُ فَقَالَتْ إِنِّي لَمْ أُخْلَقْ لِهَذَا وَلَكِنِّي إِنَّمَا خُلِقْتُ لِلْحَرْثِ " . فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ . تَعَجُّبًا وَفَزَعًا . أَبَقَرَةٌ تَكَلَّمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي أُومِنُ بِهِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا رَاعٍ فِي غَنَمِهِ عَدَا عَلَيْهِ الذِّئْبُ فَأَخَذَ مِنْهَا شَاةً فَطَلَبَهُ الرَّاعِي حَتَّى اسْتَنْقَذَهَا مِنْهُ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الذِّئْبُ فَقَالَ لَهُ مَنْ لَهَا يَوْمَ السَّبُعِ يَوْمَ لَيْسَ لَهَا رَاعٍ غَيْرِي " . فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي أُومِنُ بِذَلِكَ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " .
Менга Абу Тоҳир Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ ва Ҳармала ибн Яҳё ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус хабар берди, у ибн Шиҳобдан, менга Саъид ибн Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилдилар: Улар Абу Ҳурайрани шундай деганини эшитдилар: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Бир киши ўз сигирини ҳайдаб, устига юк ортган эди. Сигир унга ўгирилиб деди: ‹Мен бунинг учун яратилмаганман, мен фақат ҳайдаш (ер ҳайдаш) учун яратилганман›». Одамлар ҳайратланиб ва қўрқиб: ‹Субҳаналлаҳ! Сигир гапирадими?› дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мен бунга иймон келтираман, Абу Бакр ва Умар ҳам». Абу Ҳурайра деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Бир чўпон қўйлари орасида турганда, унга бўри ҳужум қилиб улардан бир қўйни олди. Чўпон уни қувиб уни ундан қутқариб олди. Бўри унга ўгирилиб деди: ‹Мен (қутқарувчи)дан бошқа чўпони бўлмаган ўша кун — йиртқичлар кунида — уни ким (ҳимоя) қилади?›». Одамлар: ‹Субҳаналлаҳ!› дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мен бунга иймон келтираман, мен ва Абу Бакр ва Умар».
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ، خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . قِصَّةَ الشَّاةِ وَالذِّئْبِ وَلَمْ يَذْكُرْ قِصَّةَ الْبَقَرَةِ .
Ва менга Абдулмалик ибн Шуайб ибн Лайс ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, у бобомдан, менга Уқайл ибн Холид ривоят қилди, у ибн Шиҳобдан, ушбу иснод билан — қўй ва бўри қиссасини (ривоят қилди), сигир қиссасини эса зикр қилмади.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي، هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَفِي حَدِيثِهِمَا ذِكْرُ الْبَقَرَةِ وَالشَّاةِ مَعًا وَقَالاَ فِي حَدِيثِهِمَا " فَإِنِّي أُومِنُ بِهِ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . وَمَا هُمَا ثَمَّ .
Бизга Муҳаммад ибн Аббод ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, (ҳ) менга Муҳаммад ибн Рофеъ ҳам ривоят қилди, бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий Суфёндан ривоят қилди — ҳар иккаласи Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан — Юнуснинг Зуҳрийдан ривоят қилган ҳадиси маъносида. Ва уларнинг ҳадисида сигир ва қўйнинг бирга зикр қилиниши бор. Ҳамда улар ўз ҳадисларида: «Бас, мен ва Абу Бакр ва Умар бунга иймон келтирамиз» деб айтдилар, ҳолбуки улар ўша ерда йўқ эдилар.
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، كِلاَهُمَا عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Буни бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ривоят қилдилар, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди дедилар, (ҳ) бизга Муҳаммад ибн Аббод ҳам ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна Мисъардан ривоят қилди — ҳар иккаласи Саъд ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдилар.