باب النَّهْىِ عَنِ الْمَدْحِ، إِذَا كَانَ فِيهِ إِفْرَاطٌ وَخِيفَ مِنْهُ فِتْنَةٌ عَلَى الْمَمْدُوحِ
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَدَحَ رَجُلٌ رَجُلاً عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَقَالَ " وَيْحَكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ " . مِرَارًا " إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ مَادِحًا صَاحِبَهُ لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ أَحْسِبُ فُلاَنًا وَاللَّهُ حَسِيبُهُ وَلاَ أُزَكِّي عَلَى اللَّهِ أَحَدًا أَحْسِبُهُ إِنْ كَانَ يَعْلَمُ ذَاكَ كَذَا وَكَذَا " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Язид ибн Зурайъ Холид ал-Ҳаззодан, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Бир киши Пайғамбарнинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида бошқа бир кишини мақтади — рови деди — шунда у: «Шўринг қурсин! Сен дўстингнинг бўйнини уздинг, дўстингнинг бўйнини уздинг» деди (буни бир неча бор такрорлади). «Агар сизлардан бири шеригини мақташи муқаррар бўлса, ‹Мен фалонни шундай деб ўйлайман, ҳисобини Аллаҳ олади, мен Аллаҳ олдида ҳеч кимни поклаб мақтамайман, агар шунақалигини билсам, шундай-шундай деб ўйлайман› десин.»
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَبَلَةَ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ شُعْبَةُ حَدَّثَنَا عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ، الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذُكِرَ عِنْدَهُ رَجُلٌ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مِنْ رَجُلٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْضَلُ مِنْهُ فِي كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَيْحَكَ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ " . مِرَارًا يَقُولُ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ كَانَ أَحَدُكُمْ مَادِحًا أَخَاهُ لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ أَحْسِبُ فُلاَنًا إِنْ كَانَ يُرَى أَنَّهُ كَذَلِكَ وَلاَ أُزَكِّي عَلَى اللَّهِ أَحَدًا " .
Менга Муҳаммад ибн Амр ибн Аббод ибн Жабала ибн Абу Раввод ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди. (ҳ) Ва менга Абу Бакр ибн Нофиъ ривоят қилди, бизга Ғундар хабар берди, Шуъба деди: бизга Холид ал-Ҳаззодан, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан, у Пайғамбардан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ривоят қилди. Унинг ҳузурида бир киши зикр қилинди ва бир киши: ‹Эй Расулуллаҳ, Расулуллаҳдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кейин фалон-фалон ишда ундан афзалроқ киши йўқ› деди. Шунда Пайғамбар (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шўринг қурсин! Сен дўстингнинг бўйнини уздинг» деди (буни бир неча бор такрорлади). Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар сизлардан бири биродарини мақташи муқаррар бўлса, агар ҳақиқатан шунақа деб кўрилса, ‹Мен фалонни шундай деб ўйлайман› десин ва Аллаҳ олдида ҳеч кимни поклаб мақтамасин» деди.
وَحَدَّثَنِيهِ عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، ح وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، كِلاَهُمَا عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِمَا فَقَالَ رَجُلٌ مَا مِنْ رَجُلٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْضَلُ مِنْهُ .
Буни менга Амр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Ҳошим ибн ал-Қосим ривоят қилди. (ҳ) Ва буни бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Шабаба ибн Саввор ривоят қилди — иккови ҳам Шуъбадан шу иснод билан — Язид ибн Зурайъ ҳадисига ўхшаш. Фақат уларнинг ҳадисида ‹Бир киши: ‹Расулуллаҳдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кейин ундан афзалроқ киши йўқ› деди› деган жумла йўқ.
حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ، عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ فِي الْمِدْحَةِ فَقَالَ " لَقَدْ أَهْلَكْتُمْ أَوْ قَطَعْتُمْ ظَهْرَ الرَّجُلِ " .
Менга Абу Жаъфар Муҳаммад ибн ас-Саббоҳ ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Закариё Бурайд ибн Абдуллаҳ ибн Абу Бурдадан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусодан ривоят қилди. У деди: Пайғамбар (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини бошқа бир кишини мақтаб, мақтовда ҳаддан ошиб кетганини эшитди. Шунда у: «Сиз бу кишини ҳалок қилдингиз ёки унинг белини синдирдингиз» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ مَهْدِيٍّ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، قَالَ قَامَ رَجُلٌ يُثْنِي عَلَى أَمِيرٍ مِنَ الأُمَرَاءِ فَجَعَلَ الْمِقْدَادُ يَحْثِي عَلَيْهِ التُّرَابَ وَقَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَحْثِيَ فِي وُجُوهِ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно — иккови ҳам Ибн Маҳдийдан — ривоят қилишди — лафз Ибн ал-Мусанноники — улар дедилар: бизга Абдурраҳмон Суфёндан, у Ҳабибдан, у Мужоҳиддан, у Абу Маъмардан ривоят қилди. У деди: Бир киши амирлардан бирини мақтаб турди. Шунда Миқдод унинг устига тупроқ сочиб: ‹Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни мақтовчиларнинг юзига тупроқ сочишга буюрган› деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ رَجُلاً، جَعَلَ يَمْدَحُ عُثْمَانَ فَعَمِدَ الْمِقْدَادُ فَجَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ - وَكَانَ رَجُلاً ضَخْمًا - فَجَعَلَ يَحْثُو فِي وَجْهِهِ الْحَصْبَاءَ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ مَا شَأْنُكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا رَأَيْتُمُ الْمَدَّاحِينَ فَاحْثُوا فِي وُجُوهِهِمُ التُّرَابَ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилишди — лафз Ибн ал-Мусанноники — улар дедилар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Мансурдан, у Иброҳимдан, у Ҳаммом ибн ал-Ҳорисдан ривоят қилди. Бир киши Усмонни мақтай бошлади. Шунда Миқдод қасдма-қасд тиззалари устига чўкди — у бақувват киши эди — ва унинг юзига майда тошларни соча бошлади. Усмон унга: ‹Сенга нима бўлди?› деди. У: ‹Албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: ‹Мақтовчиларни кўрсангиз, уларнинг юзларига тупроқ сочинг›.»
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الأَشْجَعِيُّ، عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَمَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنِ الْمِقْدَادِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ .
Буни бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдурраҳмон Суфёндан, у Мансурдан ривоят қилди. (ҳ) Ва бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга ал-Ашжаъий Убайдуллаҳ ибн Убайдурраҳмон Суфён ас-Саврийдан, у ал-Аъмаш ва Мансурдан, улар Иброҳимдан, у Ҳаммомдан, у Миқдоддан, у Пайғамбардан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шунга ўхшаш ривоят қилди.