أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ فَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاقْتَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِرَاءَةً طَوِيلَةً ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " . ثُمَّ قَامَ فَاقْتَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " . ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ تَعَالَى لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَصَلُّوا حَتَّى يُفْرَجَ عَنْكُمْ " . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُ فِي مَقَامِي هَذَا كُلَّ شَىْءٍ وُعِدْتُمْ لَقَدْ رَأَيْتُمُونِي أَرَدْتُ أَنْ آخُذَ قِطْفًا مِنَ الْجَنَّةِ حِينَ رَأَيْتُمُونِي جَعَلْتُ أَتَقَدَّمُ وَلَقَدْ رَأَيْتُ جَهَنَّمَ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَأَخَّرْتُ وَرَأَيْتُ فِيهَا ابْنَ لُحَىٍّ وَهُوَ الَّذِي سَيَّبَ السَّوَائِبَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама, Ибн Ваҳбдан хабар берди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр, Оишадан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳаётларида қуёш тутилди. Шунда у туриб, такбир айтдилар, одамлар эса уларнинг орқасида саф тортдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) узоқ қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, узун руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд,» дедилар. Сўнг туриб, узоқ қироат қилдилар, у биринчи қироатдан калтароқ эди, сўнг такбир айтиб, узун руку қилдилар, у биринчи рукудан калтароқ эди, сўнг: «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд,» дедилар. Сўнг сажда қилдилар, сўнг иккинчи ракатда ҳам худди шундай қилдилар. Шундай қилиб, тўрт руку ва тўрт саждани тўлиқ (адо) қилдилар, қуёш эса у (намоздан) қайтишидан олдин очилди. Сўнг туриб, одамларга хутба қилдилар, Аллаҳ азза ва жаллага У лойиқ бўлган сано билан сано айтдилар, сўнг дедилар: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳ таолонинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир. Улар бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди. Бас, уларни (тутилган ҳолда) кўрсангиз, сиздан (бу ҳол) арилтирилгунича намоз ўқинглар,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) яна дедилар: «Мен мана шу турган жойимда сизларга ваъда қилинган ҳар бир нарсани кўрдим. Сизлар мени олдинга интилаётганимни кўрганингизда, мен жаннатдан бир шингил (мева) олмоқчи бўлган эдим. Мен жаҳаннамни ҳам кўрдим, унинг баъзи қисми баъзисини эзиб (ютиб) турарди, шунда сизлар мени орқага чекинаётганимни кўрдингиз. Ва мен у (жаҳаннам)да Ибн Луҳаййни кўрдим, у (бутларга аталган) соиба ҳайвонларини биринчи бўлиб қўйиб юборган кишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُودِيَ الصَّلاَةُ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ал-Валид ибн Муслим, ал-Авзоийдан ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди. Шунда «ас-Солату жомиа (намоз жамоат билан ўқилади)» деб нидо қилинди. Одамлар йиғилдилар, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса уларга икки ракатда тўрт руку ва тўрт сажда (билан намоз) ўқиб бердилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُو دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ فَسَجَدَ ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَادْعُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَكَبِّرُوا وَتَصَدَّقُوا " . ثُمَّ قَالَ " يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ مَا مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَزْنِيَ عَبْدُهُ أَوْ تَزْنِيَ أَمَتُهُ يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ وَاللَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا " .
Бизга Қутайба, Моликдан хабар берди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга намоз ўқиб бердилар: у туриб, қиёмни узун қилдилар, сўнг руку қилиб, рукуни узун қилдилар, сўнг туриб, қиёмни узун қилдилар, у биринчи қиёмдан калтароқ эди, сўнг руку қилиб, рукуни узун қилдилар, у биринчи рукудан калтароқ эди, сўнг (бошларини) кўтариб, сажда қилдилар. Сўнг иккинчи ракатда ҳам худди шундай қилдилар. Сўнг қуёш очилган ҳолида (намоздан) қайтдилар ва одамларга хутба қилдилар, Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтдилар, сўнг дедилар: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳнинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир. Улар бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди. Бас, буни кўрсангиз, Аллаҳ азза ва жаллага дуо қилинглар, такбир айтинглар ва садақа беринглар,» дедилар. Сўнг дедилар: «Эй Муҳаммад уммати! Ўз бандаси ёки чўриси зино қилишидан Аллаҳ азза ва жалладан кўра ғайратлироқ (рашк қилувчироқ) ҳеч ким йўқ. Эй Муҳаммад уммати! Аллаҳга қасамки, агар мен билган нарсани билсангиз эди, оз кулар, кўп йиғлар эдингиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عَمْرَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهَا أَنَّ يَهُودِيَّةً أَتَتْهَا فَقَالَتْ أَجَارَكِ اللَّهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ قَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ لَيُعَذَّبُونَ فِي الْقُبُورِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَائِذًا بِاللَّهِ . قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مَخْرَجًا فَخَسَفَتِ الشَّمْسُ فَخَرَجْنَا إِلَى الْحُجْرَةِ فَاجْتَمَعَ إِلَيْنَا نِسَاءٌ وَأَقْبَلَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَلِكَ ضَحْوَةً فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ دُونَ رُكُوعِهِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ فَصَنَعَ مِثْلَ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّ رُكُوعَهُ وَقِيَامَهُ دُونَ الرَّكْعَةِ الأُولَى ثُمَّ سَجَدَ وَتَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ فِيمَا يَقُولُ " إِنَّ النَّاسَ يُفْتَنُونَ فِي قُبُورِهِمْ كَفِتْنَةِ الدَّجَّالِ " . قَالَتْ عَائِشَةُ كُنَّا نَسْمَعُهُ بَعْدَ ذَلِكَ يَتَعَوَّذُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у Ибн Ваҳбдан, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Яҳё ибн Саиддан (ривоят қилдики), Амра унга ҳадис айтди: Оиша (розияллаҳу анҳо) унга айтдики, бир яҳудий аёл унинг олдига келди ва: «Аллаҳ сени қабр азобидан асрасин,» деди. Оиша айтди: «Эй Расулуллаҳ, одамлар қабрларда азобланадиларми?» Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳдан паноҳ тилаб,» дедилар. Оиша айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир жойга чиққан эдилар, шунда қуёш тутилди. Биз ҳужрага чиқдик, олдимизга аёллар тўпланди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга юзландилар, бу чошгоҳ пайти эди. У узоқ қиёмда турдилар, сўнг узоқ руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, биринчи қиёмдан камроқ турдилар, сўнг биринчи рукудан камроқ руку қилдилар, сўнг сажда қилдилар. Сўнг иккинчи (ракаатга) туриб, худди шундай қилдилар, фақат рукулари ва қиёмлари биринчи ракаатдан камроқ эди, сўнг сажда қилдилар ва қуёш очилди. Намоздан чиққач, минбарга ўтириб, гаплари орасида шуни айтдилар: «Албатта одамлар қабрларида Дажжол фитнасига ўхшаш фитнага учратиладилар.» Оиша айтди: Шундан кейин биз унинг қабр азобидан паноҳ тилаб (дуо қилаётганини) эшитардик.