أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ تَعَالَى لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُخَوِّفُ بِهِمَا عِبَادَهُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод, Юнусдан, у ал-Ҳасандан, у Абу Бакрадан (ривоят қилиб), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта қуёш ва ой Аллаҳ таолонинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир. Улар бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди, лекин Аллаҳ азза ва жалла улар билан бандаларини қўрқитади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، - وَهُوَ الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَسْعُودٍ الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ حَيَّانَ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَمُرَةَ، قَالَ بَيْنَا أَنَا أَتَرَامَى، بِأَسْهُمٍ لِي بِالْمَدِينَةِ إِذِ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَجَمَعْتُ أَسْهُمِي وَقُلْتُ لأَنْظُرَنَّ مَا أَحْدَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ فَأَتَيْتُهُ مِمَّا يَلِي ظَهْرَهُ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَجَعَلَ يُسَبِّحُ وَيُكَبِّرُ وَيَدْعُو حَتَّى حُسِرَ عَنْهَا - قَالَ - ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга Абу Ҳишом — у Муғира ибн Салама эди — ривоят қилиб, деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у деди: бизга Абу Масъуд ал-Журайрий, Ҳайён ибн Умайрдан (ривоят қилди), у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Самура ривоят қилиб, деди: мен Мадинада ўқларим билан отиш (машқи) қилаётганимда, қуёш тутилди. Шунда ўқларимни йиғиштирдим ва: «Қуёш тутилишида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нима қиларканлар, албатта кўраман,» дедим. Мен уларнинг олдига орқа томонларидан келдим, улар масжидда эдилар. Шунда у тасбеҳ айта, такбир айта ва дуо қила бошладилар, токи (қуёш тутилиши) очилгунича. (Рови) деди: кейин у туриб, икки ракат ва тўрт сажда (билан намоз) ўқидилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ تَعَالَى فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَصَلُّوا " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб, Амр ибн ал-Ҳорисдан хабар бердики, Абдурраҳмон ибн ал-Қосим унга отасидан, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у дедилар: «Албатта қуёш ва ой бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди, балки улар Аллаҳ таолонинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир. Бас, уларни (тутилган ҳолда) кўрсангиз, намоз ўқинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَصَلُّوا " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Исмоилдан ривоят қилди, у деди: менга Қайс, Абу Масъуддан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта қуёш ва ой бировнинг ўлими учун тутилмайди, балки улар Аллаҳ азза ва жалланинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир. Бас, уларни (тутилган ҳолда) кўрсангиз, намоз ўқинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَامِلٍ الْمَرْوَزِيُّ، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Комил ал-Марвазий, Ҳушаймдан хабар берди, у Юнусдан, у ал-Ҳасандан, у Абу Бакрадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта қуёш ва ой Аллаҳ азза ва жалланинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир, ва улар бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди. Бас, уларни (тутилган ҳолда) кўрсангиз, улар очилгунича намоз ўқинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَوَثَبَ يَجُرُّ ثَوْبَهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ حَتَّى انْجَلَتْ .
Бизга Амр ибн Али ва Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, иккаласи деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ашъас, ал-Ҳасандан, у Абу Бакрадан ривоят қилди, у деди: биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ўтирган эдик, шунда қуёш тутилди. У сакраб туриб, кийимини судраганича (кетиб), қуёш очилгунича икки ракат намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُنَادِيًا يُنَادِي أَنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةً فَاجْتَمَعُوا وَاصْطَفُّوا فَصَلَّى بِهِمْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Менга Амр ибн Усмон ибн Саид хабар бериб, деди: бизга ал-Валид, ал-Авзоийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир нидо қилувчига «ас-Солату жомиа (намоз жамоат билан ўқилади)» деб нидо қилишни буюрдилар. Шунда одамлар йиғилиб, саф тортдилар, у эса уларга икки ракатда тўрт руку ва тўрт сажда (билан намоз) ўқиб бердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَامَ فَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ .
Бизга Муҳаммад ибн Холид ибн Халий хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн Шуайб, отасидан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилди, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рафиқалари Оиша деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳаётларида қуёш тутилди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжидга чиқиб, туриб, такбир айтдилар, одамлар эса уларнинг орқасида саф тортдилар. У тўрт руку ва тўрт саждани тўлиқ (адо) қилдилар, қуёш эса у (намоздан) қайтишидан олдин очилди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عِنْدَ كُسُوفِ الشَّمْسِ ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ . وَعَنْ عَطَاءٍ مِثْلُ ذَلِكَ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим, Исмоил ибн Улайядан хабар берди, у деди: бизга Суфён ас-Саврий, Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуёш тутилиши (вақтида) саккиз руку ва тўрт сажда (билан намоз) ўқидилар. Атодан ҳам худди шундай (ривоят қилинди).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفٍ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ وَالأُخْرَى مِثْلُهَا .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно, Яҳёдан хабар берди, у Суфёндан, у деди: бизга Ҳабиб ибн Абу Собит ривоят қилди, у Товусдан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (қуёш) тутилишида намоз ўқиб: (қироат) қилдилар, сўнг руку қилдилар, сўнг (қироат) қилдилар, сўнг руку қилдилар, сўнг (қироат) қилдилар, сўнг руку қилдилар, сўнг (қироат) қилдилар, сўнг руку қилдилар, сўнг сажда қилдилар; иккинчи (ракат) ҳам худди шундай эди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ نَمِرٍ، - وَهُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبَّاسٍ، ح وَأَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى يَوْمَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Бизга Амр ибн Усмон ибн Саид хабар бериб, деди: бизга ал-Валид, Ибн Намирдан — у Абдурраҳмон ибн Намир эди — у аз-Зуҳрийдан, у Касир ибн Аббосдан (ривоят қилди). Яна менга Амр ибн Усмон хабар бериб, деди: бизга ал-Валид, ал-Авзоийдан ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у деди: менга Касир ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Аббосдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуёш тутилган куни икки ракатда тўрт руку ва тўрт сажда (билан намоз) ўқидилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يُحَدِّثُ قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، أُصَدِّقُ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُرِيدُ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ بِالنَّاسِ قِيَامًا شَدِيدًا يَقُومُ بِالنَّاسِ ثُمَّ يَرْكَعُ ثُمَّ يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ ثُمَّ يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ رَكَعَ الثَّالِثَةَ ثُمَّ سَجَدَ حَتَّى إِنَّ رِجَالاً يَوْمَئِذٍ يُغْشَى عَلَيْهِمْ حَتَّى إِنَّ سِجَالَ الْمَاءِ لَتُصَبُّ عَلَيْهِمْ مِمَّا قَامَ بِهِمْ يَقُولُ إِذَا رَكَعَ " اللَّهُ أَكْبَرُ " . وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . فَلَمْ يَنْصَرِفْ حَتَّى تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَقَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنْ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُخَوِّفُكُمْ بِهِمَا فَإِذَا كَسَفَا فَافْزَعُوا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَنْجَلِيَا " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: менга Ибн Журайж, Атодан хабар берди, у деди: мен Убайд ибн Умайрнинг ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: менга ўзим ишонадиган бир киши ривоят қилди — мен у Оишани кўзда тутган деб ўйлайман — унинг айтишича: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди. Шунда у одамлар билан жуда узоқ қиёмда турдилар, одамлар билан турардилар, сўнг руку қилардилар, сўнг турардилар, сўнг руку қилардилар, сўнг турардилар, сўнг руку қилардилар; ҳар бир ракатда уч рукудан, икки ракат ўқидилар — учинчи рукуни ҳам қилдилар — сўнг сажда қилдилар. Ҳатто ўша куни баъзи кишилар (узоқ туришдан) ҳушидан кетиб, уларга кўплаб сув челаклари қуйиларди, шу қадар узун (қиём) қилган эдилар. У руку қилганда «Аллоҳу акбар» дердилар, бошини кўтарганда эса «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» дердилар. У токи қуёш очилгунича (намоздан) қайтмадилар. Сўнг туриб, Аллаҳга ҳамд айтдилар ва Унга сано айтиб, дедилар: «Албатта қуёш ва ой бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди, балки улар Аллаҳнинг оятларидан (белгиларидан) иккитаси бўлиб, У улар билан сизларни қўрқитади. Бас, улар тутилса, улар очилгунича Аллаҳ азза ва жаллани зикр қилишга шошилинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، فِي صَلاَةِ الآيَاتِ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ . قُلْتُ لِمُعَاذٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ شَكَّ وَلاَ مِرْيَةَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам, Қатодадан — оят (кусуф) намози ҳақида — Атодан, у Убайд ибн Умайрдан, у Оишадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўрт саждада олти руку (билан намоз) ўқидилар. Мен Муозга: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан(ми)?» дедим. У: «Шак ҳам, шубҳа ҳам йўқ,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ فَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاقْتَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِرَاءَةً طَوِيلَةً ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " . ثُمَّ قَامَ فَاقْتَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " . ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ تَعَالَى لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَصَلُّوا حَتَّى يُفْرَجَ عَنْكُمْ " . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُ فِي مَقَامِي هَذَا كُلَّ شَىْءٍ وُعِدْتُمْ لَقَدْ رَأَيْتُمُونِي أَرَدْتُ أَنْ آخُذَ قِطْفًا مِنَ الْجَنَّةِ حِينَ رَأَيْتُمُونِي جَعَلْتُ أَتَقَدَّمُ وَلَقَدْ رَأَيْتُ جَهَنَّمَ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَأَخَّرْتُ وَرَأَيْتُ فِيهَا ابْنَ لُحَىٍّ وَهُوَ الَّذِي سَيَّبَ السَّوَائِبَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама, Ибн Ваҳбдан хабар берди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр, Оишадан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳаётларида қуёш тутилди. Шунда у туриб, такбир айтдилар, одамлар эса уларнинг орқасида саф тортдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) узоқ қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, узун руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд,» дедилар. Сўнг туриб, узоқ қироат қилдилар, у биринчи қироатдан калтароқ эди, сўнг такбир айтиб, узун руку қилдилар, у биринчи рукудан калтароқ эди, сўнг: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд,» дедилар. Сўнг сажда қилдилар, сўнг иккинчи ракатда ҳам худди шундай қилдилар. Шундай қилиб, тўрт руку ва тўрт саждани тўлиқ (адо) қилдилар, қуёш эса у (намоздан) қайтишидан олдин очилди. Сўнг туриб, одамларга хутба қилдилар, Аллаҳ азза ва жаллага У лойиқ бўлган сано билан сано айтдилар, сўнг дедилар: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳ таолонинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир. Улар бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди. Бас, уларни (тутилган ҳолда) кўрсангиз, сиздан (бу ҳол) арилтирилгунича намоз ўқинглар,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) яна дедилар: «Мен мана шу турган жойимда сизларга ваъда қилинган ҳар бир нарсани кўрдим. Сизлар мени олдинга интилаётганимни кўрганингизда, мен жаннатдан бир шингил (мева) олмоқчи бўлган эдим. Мен жаҳаннамни ҳам кўрдим, унинг баъзи қисми баъзисини эзиб (ютиб) турарди, шунда сизлар мени орқага чекинаётганимни кўрдингиз. Ва мен у (жаҳаннам)да Ибн Луҳаййни кўрдим, у (бутларга аталган) соиба ҳайвонларини биринчи бўлиб қўйиб юборган кишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُودِيَ الصَّلاَةُ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ал-Валид ибн Муслим, ал-Авзоийдан ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди. Шунда «ас-Солату жомиа (намоз жамоат билан ўқилади)» деб нидо қилинди. Одамлар йиғилдилар, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса уларга икки ракатда тўрт руку ва тўрт сажда (билан намоз) ўқиб бердилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُو دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ فَسَجَدَ ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَادْعُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَكَبِّرُوا وَتَصَدَّقُوا " . ثُمَّ قَالَ " يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ مَا مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَزْنِيَ عَبْدُهُ أَوْ تَزْنِيَ أَمَتُهُ يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ وَاللَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا " .
Бизга Қутайба, Моликдан хабар берди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга намоз ўқиб бердилар: у туриб, қиёмни узун қилдилар, сўнг руку қилиб, рукуни узун қилдилар, сўнг туриб, қиёмни узун қилдилар, у биринчи қиёмдан калтароқ эди, сўнг руку қилиб, рукуни узун қилдилар, у биринчи рукудан калтароқ эди, сўнг (бошларини) кўтариб, сажда қилдилар. Сўнг иккинчи ракатда ҳам худди шундай қилдилар. Сўнг қуёш очилган ҳолида (намоздан) қайтдилар ва одамларга хутба қилдилар, Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтдилар, сўнг дедилар: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳнинг оятларидан (белгиларидан) иккитасидир. Улар бировнинг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди. Бас, буни кўрсангиз, Аллаҳ азза ва жаллага дуо қилинглар, такбир айтинглар ва садақа беринглар,» дедилар. Сўнг дедилар: «Эй Муҳаммад уммати! Ўз бандаси ёки чўриси зино қилишидан Аллаҳ азза ва жалладан кўра ғайратлироқ (рашк қилувчироқ) ҳеч ким йўқ. Эй Муҳаммад уммати! Аллаҳга қасамки, агар мен билган нарсани билсангиз эди, оз кулар, кўп йиғлар эдингиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عَمْرَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهَا أَنَّ يَهُودِيَّةً أَتَتْهَا فَقَالَتْ أَجَارَكِ اللَّهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ قَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ لَيُعَذَّبُونَ فِي الْقُبُورِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَائِذًا بِاللَّهِ . قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مَخْرَجًا فَخَسَفَتِ الشَّمْسُ فَخَرَجْنَا إِلَى الْحُجْرَةِ فَاجْتَمَعَ إِلَيْنَا نِسَاءٌ وَأَقْبَلَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَلِكَ ضَحْوَةً فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ دُونَ رُكُوعِهِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ فَصَنَعَ مِثْلَ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّ رُكُوعَهُ وَقِيَامَهُ دُونَ الرَّكْعَةِ الأُولَى ثُمَّ سَجَدَ وَتَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ فِيمَا يَقُولُ " إِنَّ النَّاسَ يُفْتَنُونَ فِي قُبُورِهِمْ كَفِتْنَةِ الدَّجَّالِ " . قَالَتْ عَائِشَةُ كُنَّا نَسْمَعُهُ بَعْدَ ذَلِكَ يَتَعَوَّذُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у Ибн Ваҳбдан, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Яҳё ибн Саиддан (ривоят қилдики), Амра унга ҳадис айтди: Оиша (розияллаҳу анҳо) унга айтдики, бир яҳудий аёл унинг олдига келди ва: «Аллаҳ сени қабр азобидан асрасин,» деди. Оиша айтди: «Эй Расулуллоҳ, одамлар қабрларда азобланадиларми?» Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳдан паноҳ тилаб,» дедилар. Оиша айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир жойга чиққан эдилар, шунда қуёш тутилди. Биз ҳужрага чиқдик, олдимизга аёллар тўпланди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга юзландилар, бу чошгоҳ пайти эди. У узоқ қиёмда турдилар, сўнг узоқ руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, биринчи қиёмдан камроқ турдилар, сўнг биринчи рукудан камроқ руку қилдилар, сўнг сажда қилдилар. Сўнг иккинчи (ракаатга) туриб, худди шундай қилдилар, фақат рукулари ва қиёмлари биринчи ракаатдан камроқ эди, сўнг сажда қилдилар ва қуёш очилди. Намоздан чиққач, минбарга ўтириб, гаплари орасида шуни айтдилар: «Албатта одамлар қабрларида Дажжол фитнасига ўхшаш фитнага учратиладилар.» Оиша айтди: Шундан кейин биз унинг қабр азобидан паноҳ тилаб (дуо қилаётганини) эшитардик.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، - هُوَ الأَنْصَارِيُّ - قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقُولُ جَاءَتْنِي يَهُودِيَّةٌ تَسْأَلُنِي فَقَالَتْ أَعَاذَكِ اللَّهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ . فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُعَذَّبُ النَّاسُ فِي الْقُبُورِ فَقَالَ عَائِذًا بِاللَّهِ فَرَكِبَ مَرْكَبًا - يَعْنِي - وَانْخَسَفَتِ الشَّمْسُ فَكُنْتُ بَيْنَ الْحُجَرِ مَعَ نِسْوَةٍ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَرْكَبِهِ فَأَتَى مُصَلاَّهُ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ قَامَ قِيَامًا أَيْسَرَ مِنْ قِيَامِهِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ أَيْسَرَ مِنْ رُكُوعِهِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ أَيْسَرَ مِنْ قِيَامِهِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ أَيْسَرَ مِنْ رُكُوعِهِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ أَيْسَرَ مِنْ قِيَامِهِ الأَوَّلِ فَكَانَتْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ " إِنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ كَفِتْنَةِ الدَّجَّالِ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَسَمِعْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ يَتَعَوَّذُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид — у ал-Ансорийдир — ривоят қилди, у деди: мен Амрани эшитдим, у деди: мен Оиша (розияллаҳу анҳо)ни шундай деганини эшитдим: Менинг олдимга бир яҳудий аёл сўраб келди ва: «Аллаҳ сени қабр азобидан асрасин,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келганларида мен: «Эй Расулуллоҳ, одамлар қабрларда азобланадиларми?» дедим. У: «Аллаҳдан паноҳ тилаб,» дедилар ва бир уловга миндилар, яъни — шунда қуёш тутилди. Мен ҳужралар орасида бир неча аёллар билан эдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уловларидан келиб, намозгоҳларига келдилар ва одамларга намоз ўқиб бердилар. У туриб, қиёмни узайтирдилар, сўнг руку қилиб, рукуни узайтирдилар, сўнг бошларини кўтариб, қиёмни узайтирдилар, сўнг руку қилиб, рукуни узайтирдилар, сўнг бошларини кўтариб, қиёмни узайтирдилар, сўнг сажда қилиб, саждани узайтирдилар. Сўнг биринчи қиёмларидан енгилроқ турдилар, сўнг биринчи рукуларидан енгилроқ руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, биринчи қиёмларидан енгилроқ турдилар, сўнг биринчи рукуларидан енгилроқ руку қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, биринчи қиёмларидан енгилроқ турдилар. Шундай қилиб у тўрт руку ва тўрт сажда бўлди, қуёш ҳам очилди. Сўнг у: «Албатта сизлар қабрларда Дажжол фитнасига ўхшаш фитнага учратиласизлар,» дедилар. Оиша айтди: Шундан кейин мен унинг қабр азобидан паноҳ тилаётганини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي كُسُوفٍ فِي صُفَّةِ زَمْزَمَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ .
Бизга Абда ибн Абдурраҳим хабар берди, у деди: бизга Ибн Уяйна хабар берди, у Яҳё ибн Саиддан, у Амрадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуёш тутилганда Замзам соябонида тўрт руку ва тўрт сажда билан намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، صَاحِبُ الدَّسْتَوَائِيِّ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمٍ شَدِيدِ الْحَرِّ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصْحَابِهِ فَأَطَالَ الْقِيَامَ حَتَّى جَعَلُوا يَخِرُّونَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَصَنَعَ نَحْوًا مِنْ ذَلِكَ وَجَعَلَ يَتَقَدَّمُ ثُمَّ جَعَلَ يَتَأَخَّرُ فَكَانَتْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ كَانُوا يَقُولُونَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَخْسِفَانِ إِلاَّ لِمَوْتِ عَظِيمٍ مِنْ عُظَمَائِهِمْ وَإِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُرِيكُمُوهُمَا فَإِذَا انْخَسَفَتْ فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Абу Али ал-Ҳанафий ривоят қилди, у деди: бизга Даставоий эгаси Ҳишом ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида ниҳоятда иссиқ бир кунда қуёш тутилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобалари билан намоз ўқидилар ва қиёмни шу қадар узайтирдиларки, (одамлар) йиқила бошладилар. Сўнг руку қилиб узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтариб узайтирдилар, сўнг руку қилиб узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтариб узайтирдилар, сўнг икки сажда қилдилар. Сўнг туриб, худди шунга ўхшаш қилдилар, олдинга юра бошладилар, сўнг орқага чекина бошладилар. Шундай қилиб у тўрт руку ва тўрт сажда бўлди. Улар: «Қуёш ва ой фақат улуғларининг бирон буюгининг ўлими сабабли тутилади,» дердилар. Ҳолбуки улар иккаласи Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир, У сизларга уларни кўрсатади. Бас, қачон тутилса, очилгунча намоз ўқинглар.
أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ مَرْوَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ فَنُودِيَ الصَّلاَةُ جَامِعَةٌ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ رَكْعَتَيْنِ وَسَجْدَةً ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَسَجْدَةً . قَالَتْ عَائِشَةُ مَا رَكَعْتُ رُكُوعًا قَطُّ وَلاَ سَجَدْتُ سُجُودًا قَطُّ كَانَ أَطْوَلَ مِنْهُ . خَالَفَهُ مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرٍ .
Менга Маҳмуд ибн Холид хабар берди, у Марвондан (ривоят қилди), у деди: менга Муовия ибн Саллом ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида қуёш тутилди. У буюрдилар, шунда «намоз жамия» (жамоат намози) деб нидо қилинди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга икки руку ва бир сажда билан намоз ўқиб бердилар, сўнг туриб, яна икки руку ва бир сажда билан намоз ўқидилар. Оиша айтди: Мен ҳеч қачон ундан узунроқ руку қилмаганман ва ҳеч қачон ундан узунроқ сажда қилмаганман. Унга Муҳаммад ибн Ҳимяр мухолиф бўлди.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ حِمْيَرٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي طُعْمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ وَسَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ وَسَجْدَتَيْنِ ثُمَّ جُلِّيَ عَنِ الشَّمْسِ . وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ مَا سَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُجُودًا وَلاَ رَكَعَ رُكُوعًا أَطْوَلَ مِنْهُ . خَالَفَهُ عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ .
Бизга Яҳё ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ҳимяр ривоят қилди, у Муовия ибн Салломдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Туъмадан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: Қуёш тутилди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки руку ва икки сажда қилдилар, сўнг туриб, яна икки руку ва икки сажда қилдилар, сўнг қуёш очилди. Оиша (розияллаҳу анҳо): «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ундан узунроқ сажда қилмаганлар ва ундан узунроқ руку қилмаганлар,» дерди. Унга Али ибн ал-Муборак мухолиф бўлди.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زَيْدٍ، سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَفْصَةَ، مَوْلَى عَائِشَةَ أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّهُ، لَمَّا كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَأَمَرَ فَنُودِيَ أَنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةٌ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ فِي صَلاَتِهِ . قَالَتْ عَائِشَةُ فَحَسِبْتُ قَرَأَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ قَامَ مِثْلَ مَا قَامَ وَلَمْ يَسْجُدْ ثُمَّ رَكَعَ فَسَجَدَ ثُمَّ قَامَ فَصَنَعَ مِثْلَ مَا صَنَعَ رَكْعَتَيْنِ وَسَجْدَةً ثُمَّ جَلَسَ وَجُلِّيَ عَنِ الشَّمْسِ .
Бизга Абу Бакр ибн Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Абу Зайд Саид ибн ар-Рабийъ ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн ал-Муборак ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан (ривоят қилди), у деди: менга Оишанинг мавлоси Абу Ҳафса ривоят қилдики, Оиша (розияллаҳу анҳо) унга хабар берди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида қуёш тутилганда, у таҳорат олдилар ва буюрдилар, шунда «намоз жамия» (жамоат намози) деб нидо қилинди. У туриб, намозларида қиёмни узайтирдилар. Оиша айтди: Мен у Бақара сурасини ўқидилар деб ўйладим, сўнг руку қилиб, рукуни узайтирдилар, сўнг: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дедилар. Сўнг турган каби турдилар ва сажда қилмадилар, сўнг руку қилиб, сўнг сажда қилдилар, сўнг туриб, қилган ишларини такрорлаб, икки руку ва бир сажда қилдилар. Сўнг ўтирдилар ва қуёш очилди.
أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي السَّائِبُ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، حَدَّثَهُ قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ وَقَامَ الَّذِينَ مَعَهُ فَقَامَ قِيَامًا فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَسَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَجَلَسَ فَأَطَالَ الْجُلُوسَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَقَامَ فَصَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ مَا صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى مِنَ الْقِيَامِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ وَالْجُلُوسِ فَجَعَلَ يَنْفُخُ فِي آخِرِ سُجُودِهِ مِنَ الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ وَيَبْكِي وَيَقُولُ " لَمْ تَعِدْنِي هَذَا وَأَنَا فِيهِمْ لَمْ تَعِدْنِي هَذَا وَنَحْنُ نَسْتَغْفِرُكَ " . ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِذَا رَأَيْتُمْ كُسُوفَ أَحَدِهِمَا فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَقَدْ أُدْنِيَتِ الْجَنَّةُ مِنِّي حَتَّى لَوْ بَسَطْتُ يَدِي لَتَعَاطَيْتُ مِنْ قُطُوفِهَا وَلَقَدْ أُدْنِيَتِ النَّارُ مِنِّي حَتَّى لَقَدْ جَعَلْتُ أَتَّقِيهَا خَشْيَةَ أَنْ تَغْشَاكُمْ حَتَّى رَأَيْتُ فِيهَا امْرَأَةً مِنْ حِمْيَرَ تُعَذَّبُ فِي هِرَّةٍ رَبَطَتْهَا فَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ فَلاَ هِيَ أَطْعَمَتْهَا وَلاَ هِيَ سَقَتْهَا حَتَّى مَاتَتْ فَلَقَدْ رَأَيْتُهَا تَنْهَشُهَا إِذَا أَقْبَلَتْ وَإِذَا وَلَّتْ تَنْهَشُ أَلْيَتَهَا وَحَتَّى رَأَيْتُ فِيهَا صَاحِبَ السِّبْتِيَّتَيْنِ أَخَا بَنِي الدَّعْدَاعِ يُدْفَعُ بِعَصًا ذَاتِ شُعْبَتَيْنِ فِي النَّارِ وَحَتَّى رَأَيْتُ فِيهَا صَاحِبَ الْمِحْجَنِ الَّذِي كَانَ يَسْرِقُ الْحَاجَّ بِمِحْجَنِهِ مُتَّكِئًا عَلَى مِحْجَنِهِ فِي النَّارِ يَقُولُ أَنَا سَارِقُ الْمِحْجَنِ " .
Бизга Ҳилол ибн Бишр хабар берди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Абдуссамад ривоят қилди, у Ато ибн ас-Соибдан (ривоят қилди), у деди: менга отам ас-Соиб ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Амр унга айтиб берди: у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида қуёш тутилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга турдилар ва у билан бирга бўлганлар ҳам туришди. У қиёмда туриб, қиёмни узайтирдилар, сўнг руку қилиб, рукуни узайтирдилар, сўнг бошларини кўтариб, сажда қилдилар ва саждани узайтирдилар, сўнг бошларини кўтариб, ўтирдилар ва ўтиришни узайтирдилар, сўнг сажда қилдилар ва саждани узайтирдилар, сўнг бошларини кўтариб, турдилар. Иккинчи ракаатда ҳам биринчи ракаатда қилган қиём, руку, сажда ва ўтиришни худди шундай қилдилар. Иккинчи ракаатнинг охирги саждасида (нафаслари билан) пуфлай ва йиғлай бошладилар ва: «Сен менга бу (азоб)ни ваъда қилмаган эдинг, ҳолбуки мен улар орасида эдим; Сен менга буни ваъда қилмаган эдинг, ҳолбуки биз Сендан мағфират сўраяпмиз,» дедилар. Сўнг бошларини кўтардилар ва қуёш очилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб, одамларга хутба қилдилар, Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтдилар, сўнг: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳ азза ва жалланинг оятларидан икки оятдир. Бас, қачон уларнинг бирининг тутилишини кўрсангизлар, Аллаҳ азза ва жаллани зикр қилишга шошилинглар. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, жаннат менга шунчалик яқинлаштирилдики, агар қўлимни чўзсам, унинг меваларидан ола олардим. Ва дўзах менга шунчалик яқинлаштирилдики, у сизларни ўраб олишидан қўрқиб, ундан сақлана бошладим. Ҳатто мен у ерда Ҳимярдан бўлган бир аёлни кўрдимки, у бир мушукни боғлаб қўйгани учун азобланарди — уни ер ҳашаротларидан ейишга ҳам қўймади, ўзи ҳам едирмади, сув ҳам бермади, токи у (мушук) ўлиб кетгунча. Мен уни (мушукни) ўша аёл келганида тишлаётганини, кетганида орқасини тишлаётганини кўрдим. Яна у ерда икки сандаллик эгасини — Бану Дадаа қабиласидан бўлган кишини — икки учли таёқ билан дўзахда итарилаётганини кўрдим. Яна у ерда эгри таёқ эгасини кўрдимки, у ўша эгри таёғи билан ҳожилардан ўғирларди, дўзахда таёғига суяниб туриб: «Мен эгри таёқ ўғрисиман,» дерди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْعَظِيمِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، سَبَلاَنُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ فَصَلَّى لِلنَّاسِ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ وَهُوَ دُونَ السُّجُودِ الأَوَّلِ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَفَعَلَ فِيهِمَا مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ يَفْعَلُ فِيهِمَا مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَافْزَعُوا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَإِلَى الصَّلاَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ибн Абдулазим хабар берди, у деди: менга Иброҳим Сабалон ривоят қилди, у деди: бизга Аббод ибн Аббод ал-Муҳаллабий ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида қуёш тутилди. У туриб, одамларга намоз ўқиб бердилар ва қиёмни узайтирдилар, сўнг руку қилиб, рукуни узайтирдилар, сўнг туриб, биринчи қиёмдан камроқ бўлган узун қиёмда турдилар, сўнг биринчи рукудан камроқ бўлган узун руку қилдилар, сўнг сажда қилиб, саждани узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг биринчи саждадан камроқ бўлган узун сажда қилдилар. Сўнг туриб, икки ракаат ўқидилар ва уларда ҳам худди шундай қилдилар, сўнг икки сажда қилдилар, уларда ҳам худди шундай қилдилар, токи намозларини тугатдилар. Сўнг: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир ва улар ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, қачон буни кўрсангизлар, Аллаҳ азза ва жаллани зикр қилишга ва намозга шошилинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَعْلَبَةُ بْنُ عِبَادٍ الْعَبْدِيُّ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ أَنَّهُ شَهِدَ خُطْبَةً يَوْمًا لِسَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ فَذَكَرَ فِي خُطْبَتِهِ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمُرَةُ بْنُ جُنْدُبٍ بَيْنَا أَنَا يَوْمًا وَغُلاَمٌ مِنَ الأَنْصَارِ نَرْمِي غَرَضَيْنِ لَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَتِ الشَّمْسُ قِيدَ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةٍ فِي عَيْنِ النَّاظِرِ مِنَ الأُفُقِ اسْوَدَّتْ فَقَالَ أَحَدُنَا لِصَاحِبِهِ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى الْمَسْجِدِ فَوَاللَّهِ لَيُحْدِثَنَّ شَأْنُ هَذِهِ الشَّمْسِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُمَّتِهِ حَدَثًا - قَالَ - فَدَفَعْنَا إِلَى الْمَسْجِدِ - قَالَ - فَوَافَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَرَجَ إِلَى النَّاسِ - قَالَ - فَاسْتَقْدَمَ فَصَلَّى فَقَامَ كَأَطْوَلِ قِيَامٍ قَامَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ مَا نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ رَكَعَ بِنَا كَأَطْوَلِ رُكُوعٍ مَا رَكَعَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ مَا نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ سَجَدَ بِنَا كَأَطْوَلِ سُجُودٍ مَا سَجَدَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ - قَالَ - فَوَافَقَ تَجَلِّي الشَّمْسِ جُلُوسَهُ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ فَسَلَّمَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَشَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَشَهِدَ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Ҳилол ибн ал-Алоо ибн Ҳилол хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳусайн ибн Айёш ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга ал-Асвад ибн Қайс ривоят қилди, у деди: менга Басра аҳлидан бўлган Саълаба ибн Аббод ал-Абдий ривоят қилдики, у бир куни Самура ибн Жундубнинг хутбасида ҳозир бўлган эди ва у ўз хутбасида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир ҳадис зикр қилди. Самура ибн Жундуб айтди: Бир куни мен ва Ансордан бўлган бир бола Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида икки нишонимизга ўқ отиб турардик, токи қуёш қараган кишининг кўзига уфқдан икки ёки уч найза баландликда бўлганда қорайиб кетди. Биримиз шеригига: «Юр, масжидга борайлик, Аллаҳга қасамки, бу қуёшнинг ҳолати Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг умматларида бир воқеа содир бўлишидан дарак беради,» деди. (Самура) деди: Биз масжидга етиб бордик. (У) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга чиққан пайтда уларга етиб келдик. (У) деди: У олдинга ўтиб, намоз ўқидилар ва биз билан ҳеч қачон ҳеч бир намозда турмагандек энг узун қиёмда турдилар, овозларини эшитмасдик, сўнг биз билан ҳеч қачон ҳеч бир намозда қилмагандек энг узун руку қилдилар, овозларини эшитмасдик, сўнг биз билан ҳеч қачон ҳеч бир намозда қилмагандек энг узун сажда қилдилар, овозларини эшитмасдик. Сўнг иккинчи ракаатда ҳам худди шундай қилдилар. (У) деди: Қуёшнинг очилиши уларнинг иккинчи ракаатдаги ўтиришларига тўғри келди. Сўнг салом бердилар ва Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтдилар ва Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бердилар ва ўзларининг Аллаҳнинг бандаси ва расули эканликларига гувоҳлик бердилар. Қисқартирилган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ يَجُرُّ ثَوْبَهُ فَزِعًا حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَلَمْ يَزَلْ يُصَلِّي بِنَا حَتَّى انْجَلَتْ فَلَمَّا انْجَلَتْ قَالَ " إِنَّ نَاسًا يَزْعُمُونَ أَنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ إِلاَّ لِمَوْتِ عَظِيمٍ مِنَ الْعُظَمَاءِ وَلَيْسَ كَذَلِكَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا بَدَا لِشَىْءٍ مِنْ خَلْقِهِ خَشَعَ لَهُ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَصَلُّوا كَأَحْدَثِ صَلاَةٍ صَلَّيْتُمُوهَا مِنَ الْمَكْتُوبَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ривоят қилди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Абу Қилобадан, у ан-Нуъмон ибн Башир (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида қуёш тутилди. У чўчиб, либосини судраб масжидга келдилар ва қуёш очилгунча биз билан намоз ўқидилар. Очилгач: «Албатта айрим одамлар қуёш ва ой фақат улуғлардан бирининг ўлими сабабли тутилади деб даъво қиладилар, лекин бундай эмас. Албатта қуёш ва ой ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди, балки улар Аллаҳ азза ва жалланинг оятларидан икки оятдир. Албатта Аллаҳ азза ва жалла ўз махлуқотларининг бирон нарсасига тажаллий қилса, у Унга бўйсунади (хушуъ қилади). Бас, қачон буни кўрсангизлар, ўқиган энг охирги фарз намозингиздек намоз ўқинглар,» дедилар.
وَأَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، أَنَّ جَدَّهُ، عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ الْوَازِعِ حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ الْهِلاَلِيِّ، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ وَنَحْنُ إِذْ ذَاكَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ فَخَرَجَ فَزِعًا يَجُرُّ ثَوْبَهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ أَطَالَهُمَا فَوَافَقَ انْصِرَافُهُ انْجِلاَءَ الشَّمْسِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَصَلُّوا كَأَحْدَثِ صَلاَةٍ مَكْتُوبَةٍ صَلَّيْتُمُوهَا " .
Ва бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Амр ибн Осим ривоят қилдики, унинг бобоси Убайдуллоҳ ибн ал-Возиъ унга ривоят қилди: у деди: бизга Айюб ас-Сахтиёний ривоят қилди, у Абу Қилобадан, у Қабиса ибн Мухориқ ал-Ҳилолийдан (ривоят қилдики), у деди: Қуёш тутилди, биз ўша пайтда Мадинада Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик. У чўчиб, либосини судраб чиқдилар ва икки ракаат намоз ўқиб, уларни узайтирдилар. Намоздан чиқишлари қуёшнинг очилишига тўғри келди. У Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтдилар, сўнг: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир ва улар ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, қачон шулардан бирон нарсани кўрсангизлар, ўқиган энг охирги фарз намозингиздек намоз ўқинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - وَهُوَ ابْنُ هِشَامٍ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ الْهِلاَلِيِّ، أَنَّ الشَّمْسَ، انْخَسَفَتْ فَصَلَّى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ حَتَّى انْجَلَتْ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَكِنَّهُمَا خَلْقَانِ مِنْ خَلْقِهِ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُحْدِثُ فِي خَلْقِهِ مَا شَاءَ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا تَجَلَّى لِشَىْءٍ مِنْ خَلْقِهِ يَخْشَعُ لَهُ فَأَيُّهُمَا حَدَثَ فَصَلُّوا حَتَّى يَنْجَلِيَ أَوْ يُحْدِثَ اللَّهُ أَمْرًا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муоз — у Ибн Ҳишомдир — ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у Абу Қилобадан, у Қабиса ал-Ҳилолийдан (ривоят қилдики), қуёш тутилди, шунда Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки ракаат-икки ракаат намоз ўқидилар, токи (қуёш) очилди. Сўнг: «Албатта қуёш ва ой ҳеч кимнинг ўлими учун тутилмайди, балки улар Унинг махлуқотларидан икки махлуқотдир. Албатта Аллаҳ азза ва жалла ўз махлуқотида хоҳлаган нарсасини содир қилади. Ва албатта Аллаҳ азза ва жалла ўз махлуқотининг бирон нарсасига тажаллий қилса, у Унга бўйсунади (хушуъ қилади). Бас, қайси бири содир бўлса, очилгунча ёки Аллаҳ бирон ишни содир қилгунча намоз ўқинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا خَسَفَتِ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ فَصَلُّوا كَأَحْدَثِ صَلاَةٍ صَلَّيْتُمُوهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у Муоз ибн Ҳишомдан (ривоят қилди), у деди: менга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у Абу Қилобадан, у ан-Нуъмон ибн Баширдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қачон қуёш ва ой тутилса, ўқиган энг охирги намозингиздек намоз ўқинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى حِينَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ مِثْلَ صَلاَتِنَا يَرْكَعُ وَيَسْجُدُ .
Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳаким хабар берди, у деди: бизга Абу Нуайм ривоят қилди, у ал-Ҳасан ибн Солиҳдан, у Осим ал-Аҳвалдан, у Абу Қилобадан, у ан-Нуъмон ибн Баширдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуёш тутилганда бизнинг намозимизга ўхшаш намоз ўқиб, руку ва сажда қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ خَرَجَ يَوْمًا مُسْتَعْجِلاً إِلَى الْمَسْجِدِ وَقَدِ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى حَتَّى انْجَلَتْ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ أَهْلَ الْجَاهِلِيَّةِ كَانُوا يَقُولُونَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْخَسِفَانِ إِلاَّ لِمَوْتِ عَظِيمٍ مِنْ عُظَمَاءِ أَهْلِ الأَرْضِ وَإِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا خَلِيقَتَانِ مِنْ خَلْقِهِ يُحْدِثُ اللَّهُ فِي خَلْقِهِ مَا يَشَاءُ فَأَيُّهُمَا انْخَسَفَ فَصَلُّوا حَتَّى يَنْجَلِيَ أَوْ يُحْدِثَ اللَّهُ أَمْرًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у ан-Нуъмон ибн Баширдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), бир куни қуёш тутилган пайтда у шошилиб масжидга чиқдилар ва (қуёш) очилгунча намоз ўқидилар, сўнг: «Албатта жоҳилият аҳли қуёш ва ой фақат ер аҳлининг улуғларидан бирон буюгининг ўлими сабабли тутилади дер эдилар. Ҳолбуки қуёш ва ой ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди, балки улар Унинг махлуқотларидан икки махлуқотдир. Аллаҳ ўз махлуқотида хоҳлаган нарсасини содир қилади. Бас, қайси бири тутилса, очилгунча ёки Аллаҳ бирон ишни содир қилгунча намоз ўқинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَجُرُّ رِدَاءَهُ حَتَّى انْتَهَى إِلَى الْمَسْجِدِ وَثَابَ إِلَيْهِ النَّاسُ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ فَلَمَّا انْكَشَفَتِ الشَّمْسُ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُخَوِّفُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِمَا عِبَادَهُ وَإِنَّهُمَا لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَصَلُّوا حَتَّى يُكْشَفَ مَا بِكُمْ " . وَذَلِكَ أَنَّ ابْنًا لَهُ مَاتَ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ فَقَالَ لَهُ نَاسٌ فِي ذَلِكَ .
Бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ривоят қилди, у ал-Ҳасандан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларида эдик, шунда қуёш тутилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ридоларини судраб чиқдилар, токи масжидга етиб бордилар ва одамлар уларнинг олдига тўпланишди. У биз билан икки ракаат намоз ўқидилар ва қуёш очилгач: «Албатта қуёш ва ой Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир, Аллаҳ азза ва жалла улар билан бандаларини қўрқитади. Ва албатта улар ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, қачон буни кўрсангизлар, сиздаги (қўрқув) аригунча намоз ўқинглар,» дедилар. Бу шунинг учун (айтилган эдики), унинг Иброҳим деб аталган ўғли вафот этган эди ва одамлар буни шунга (қуёш тутилишига) боғлаб гапиришган эди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى رَكْعَتَيْنِ مِثْلَ صَلاَتِكُمْ هَذِهِ وَذَكَرَ كُسُوفَ الشَّمْسِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Ашъасдан, у ал-Ҳасандан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сизларнинг шу намозингизга ўхшаш икки ракаат намоз ўқидилар ва у қуёш тутилишини зикр қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً قَرَأَ نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ - قَالَ - ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ هَذَا ثُمَّ رَأَيْنَاكَ تَكَعْكَعْتَ . قَالَ " إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ أَوْ أُرِيتُ الْجَنَّةَ فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا وَلَوْ أَخَذْتُهُ لأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَرَأَيْتُ النَّارَ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا قَطُّ وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ " . قَالُوا لِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " بِكُفْرِهِنَّ " . قِيلَ يَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ " يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ وَيَكْفُرْنَ الإِحْسَانَ لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн ал-Қосим Моликдан ривоят қилди, у деди: менга Зайд ибн Аслам Ато ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, у деди: Қуёш тутилди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамлар билан бирга намоз ўқидилар. У узоқ қиёмда турдилар — Бақара сурасига яқин (миқдорда) қироат қилдилар. (Рови) деди: Сўнг узоқ рукуъ қилдилар, кейин (бошларини) кўтариб, биринчи қиёмдан қисқароқ узоқ қиёмда турдилар, сўнг биринчи рукуъдан қисқароқ узоқ рукуъ қилдилар, сўнг сажда қилдилар. Сўнг биринчи қиёмдан қисқароқ узоқ қиёмда турдилар, сўнг биринчи рукуъдан қисқароқ узоқ рукуъ қилдилар, сўнг (бошларини) кўтариб, биринчи қиёмдан қисқароқ узоқ қиёмда турдилар, сўнг биринчи рукуъдан қисқароқ узоқ рукуъ қилдилар, сўнг сажда қилдилар, сўнг (намоздан) чиқдилар ва Қуёш очилган эди. Сўнг дедилар: «Албатта Қуёш ва Ой Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир, улар ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, буни кўрсангиз, Азза ва Жалла Аллаҳни зикр қилинглар,» дедилар. Улар: «Ё Расулуллаҳ, сизни шу жойингизда туриб бирор нарсани олмоқчи бўлганингизни кўрдик, сўнг орқага чекинганингизни кўрдик,» дедилар. У: «Мен жаннатни кўрдим — ёки менга жаннат кўрсатилди — ва ундан бир бош узум олмоқчи бўлдим. Агар уни олганимда, дунё тургунча ундан еб турардингиз. Ва мен дўзахни кўрдим — бугунгидек даҳшатли манзарани ҳеч қачон кўрмаганман — ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим,» дедилар. Улар: «Нега, ё Расулуллаҳ?» дедилар. У: «Куфрлари сабабли,» дедилар. «Улар Аллаҳга куфр келтирадиларми?» дейилди. У: «Улар эрларига куфр (ношукрлик) қиладилар ва яхшиликка куфр қиладилар. Агар сен улардан бирига бутун умр яхшилик қилсанг-у, сўнг у сендан бирор (ёқмайдиган) нарсани кўрса: Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмадим, дейди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ الزُّهْرِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ وَجَهَرَ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ كُلَّمَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ал-Валиду хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Намир ривоят қилдики, у Зуҳрийдан эшитган, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, У тўрт сажда ичида тўрт рукуъ билан намоз ўқидилар ва унда қироатни жаҳрий (овоз чиқариб) қилдилар. Ҳар сафар бошларини кўтарганларида: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд (Аллаҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди, эй Раббимиз, ҳамд Сенга хосдир),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّادٍ، - رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الْقَيْسِ - عَنْ سَمُرَةَ، . أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا .
Бизга Амр ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ал-Асвад ибн Қайсдан, у Ибн Аббод — Бану Абдулқайс қабиласидан бир киши — дан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қуёш тутилганида уларга намоз ўқиб бердилар, биз Унинг овозини эшитмадик.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ - قَالَ شُعْبَةُ وَأَحْسَبُهُ قَالَ فِي السُّجُودِ نَحْوَ ذَلِكَ - وَجَعَلَ يَبْكِي فِي سُجُودِهِ وَيَنْفُخُ وَيَقُولُ " رَبِّ لَمْ تَعِدْنِي هَذَا وَأَنَا أَسْتَغْفِرُكَ لَمْ تَعِدْنِي هَذَا وَأَنَا فِيهِمْ " . فَلَمَّا صَلَّى قَالَ " عُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ حَتَّى لَوْ مَدَدْتُ يَدِي تَنَاوَلْتُ مِنْ قُطُوفِهَا وَعُرِضَتْ عَلَىَّ النَّارُ فَجَعَلْتُ أَنْفُخُ خَشْيَةَ أَنْ يَغْشَاكُمْ حَرُّهَا وَرَأَيْتُ فِيهَا سَارِقَ بَدَنَتَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَأَيْتُ فِيهَا أَخَا بَنِي دُعْدُعٍ سَارِقَ الْحَجِيجِ فَإِذَا فُطِنَ لَهُ قَالَ هَذَا عَمَلُ الْمِحْجَنِ وَرَأَيْتُ فِيهَا امْرَأَةً طَوِيلَةً سَوْدَاءَ تُعَذَّبُ فِي هِرَّةٍ رَبَطَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَسْقِهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ حَتَّى مَاتَتْ وَإِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ فَإِذَا انْكَسَفَتْ إِحْدَاهُمَا - أَوْ قَالَ فَعَلَ أَحَدُهُمَا شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ - فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн ал-Мисвар аз-Зуҳрий хабар бериб, деди: бизга Ғундар Шуъбадан, у Ато ибн ас-Соибдан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида Қуёш тутилди. Бас, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиб, қиёмни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтариб узайтирдилар — Шуъба деди: гумонимча у: саждада ҳам шунга яқин (қилдилар), деди — ва саждаларида йиғлай ва пуфлай бошлаб: «Эй Раббим, мен Сендан мағфират сўраб турганимда буни менга ваъда қилмаган эдинг; мен улар ичида (яъни умматим ичида) бўла туриб буни менга ваъда қилмаган эдинг,» дердилар. Намозни ўқиб бўлгач, дедилар: «Менга жаннат кўрсатилди, ҳатто қўлимни чўзсам, унинг меваларидан ола олардим. Ва менга дўзах кўрсатилди, унинг иссиғи сизларни қоплаб олишидан қўрқиб, (уни) пуфлай бошладим. Мен у (дўзах)да Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг икки туясини ўғирлаган ўғрини кўрдим, ва у ерда Бану Дуъдуънинг биродари — ҳожиларнинг (молини) ўғирловчини кўрдим; у ушланиб қолинганда: Бу эгри таёқнинг иши, дерди. Ва у ерда азобланаётган узун, қора аёлни кўрдим — у бир мушукни боғлаб қўйган, унга таом ҳам бермаган, сув ҳам бермаган, ер ҳашаротларидан ейишига ҳам қўймаган эди, токи у ўлиб кетди. Албатта Қуёш ва Ой ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди, лекин улар Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир. Бас, улардан бири тутилса — ёки: улардан бири шундай бирор иш қилса, деди — Азза ва Жалла Аллаҳни зикр қилишга шошилинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنِ الْوَلِيدِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَمِرٍ، أَنَّهُ سَأَلَ الزُّهْرِيَّ عَنْ سُنَّةِ، صَلاَةِ الْكُسُوفِ فَقَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً فَنَادَى أَنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةً فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ ثُمَّ قَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً مِثْلَ قِيَامِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ قَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ سُجُودًا طَوِيلاً مِثْلَ رُكُوعِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ كَبَّرَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ ثُمَّ كَبَّرَ فَقَامَ فَقَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ قَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً وَهِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةَ الأُولَى فِي الْقِيَامِ الثَّانِي ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ كَبَّرَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ أَدْنَى مِنْ سُجُودِهِ الأَوَّلِ ثُمَّ تَشَهَّدَ ثُمَّ سَلَّمَ فَقَامَ فِيهِمْ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ فَأَيُّهُمَا خُسِفَ بِهِ أَوْ بِأَحَدِهِمَا فَافْزَعُوا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِذِكْرِ الصَّلاَةِ " .
Менга Амр ибн Усмон ибн Саид ибн Касир хабар бериб, ал-Валиддан, у Абдурраҳмон ибн Намирдан ривоят қилдики, у Зуҳрийдан кусуф (Қуёш тутилиши) намозининг суннати ҳақида сўради. У деди: менга Урва ибн аз-Зубайр Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди, у деди: Қуёш тутилди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишига буюрдилар, у: «Намоз жамоат биландир!» деб нидо қилди. Бас, одамлар тўпланишди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга намоз ўқиб бердилар: такбир айтдилар, сўнг узун қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, қиёмидек ёки ундан узунроқ узоқ рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дедилар. Сўнг биринчи қироатдан қисқароқ узун қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, биринчи рукуъдан қисқароқ узоқ рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дедилар. Сўнг такбир айтиб, рукуъларидек ёки ундан узунроқ узоқ сажда қилдилар, сўнг такбир айтиб бошларини кўтардилар, сўнг такбир айтиб сажда қилдилар, сўнг такбир айтиб турдилар ва биринчисидан қисқароқ узун қироат қилдилар, сўнг такбир айтдилар, сўнг биринчи рукуъдан қисқароқ узоқ рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дедилар. Сўнг иккинчи қиёмдаги биринчи қироатдан қисқароқ узун қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, биринчи рукуъдан қисқароқ узоқ рукуъ қилдилар, сўнг такбир айтиб бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дедилар. Сўнг такбир айтиб, биринчи саждаларидан қисқароқ сажда қилдилар, сўнг ташаҳҳуд ўқиб, салом бердилар. Сўнг уларнинг олдида туриб, Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтдилар, сўнг дедилар: «Албатта Қуёш ва Ой ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди, лекин улар Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир. Бас, улардан қайси бири тутилса, ёки бирига (шундай) бўлса, намозни зикр қилиш билан Азза ва Жалла Аллаҳга юзланинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْكُسُوفِ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ انْصَرَفَ .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар бериб, деди: бизга Мусо ибн Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Нофиъ ибн Умар Ибн Абу Мулайкадан, у Асмо бинти Абу Бакр (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қуёш тутилганида намоз ўқидилар: туриб, қиёмни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтариб, қиёмни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг сажда қилиб, саждани узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг сажда қилиб, саждани узайтирдилар, сўнг туриб, қиёмни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтариб, қиёмни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг сажда қилиб, саждани узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг сажда қилиб, саждани узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг (намоздан) чиқдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عَمْرَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مَخْرَجًا فَخُسِفَ بِالشَّمْسِ فَخَرَجْنَا إِلَى الْحُجْرَةِ فَاجْتَمَعَ إِلَيْنَا نِسَاءٌ وَأَقْبَلَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَلِكَ ضَحْوَةً فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ دُونَ رُكُوعِهِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ فَصَنَعَ مِثْلَ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّ قِيَامَهُ وَرُكُوعَهُ دُونَ الرَّكْعَةِ الأُولَى ثُمَّ سَجَدَ وَتَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ فِيمَا يَقُولُ " إِنَّ النَّاسَ يُفْتَنُونَ فِي قُبُورِهِمْ كَفِتْنَةِ الدَّجَّالِ " . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама Ибн Ваҳбдан, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Яҳё ибн Саиддан хабар бердики, Амра унга ривоят қилдики, Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (бир жойга) чиқиб кетган эдилар, шунда Қуёш тутилди. Биз ҳужрага чиқдик, олдимизга аёллар тўпланди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга қараб юзландилар — бу чошгоҳ пайти эди. У узоқ қиёмда турдилар, сўнг узоқ рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, биринчи қиёмдан қисқароқ турдилар, сўнг рукуъларидан қисқароқ рукуъ қилдилар, сўнг сажда қилдилар. Сўнг иккинчи марта туриб, худди шундай қилдилар, фақат қиёмлари ва рукуълари биринчи ракатдан қисқароқ эди. Сўнг сажда қилдилар ва Қуёш очилди. (Намоздан) чиққач, минбарга ўтириб, айтган (сўзлари) орасида: «Албатта одамлар қабрларида Дажжол фитнасидек фитналанадилар,» дедилар. (Ҳадис) қисқартирилган.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ فَصَلَّى فَأَطَالَ الْقِيَامَ جِدًّا ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ جِدًّا ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ جِدًّا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ فَفَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ وَقَدْ جُلِّيَ عَنِ الشَّمْسِ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَصَلُّوا وَتَصَدَّقُوا وَاذْكُرُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ " . وَقَالَ " يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ إِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ أَغْيَرَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَزْنِيَ عَبْدُهُ أَوْ أَمَتُهُ يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абда ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида Қуёш тутилди. Бас, У туриб намоз ўқидилар ва қиёмни жуда узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни жуда узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтариб, биринчи қиёмдан қисқароқ қилиб қиёмни жуда узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, биринчи рукуъдан қисқароқ қилиб рукуъни узайтирдилар, сўнг сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, биринчи қиёмдан қисқароқ қилиб қиёмни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, биринчи рукуъдан қисқароқ қилиб рукуъни узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтариб, биринчи қиёмдан қисқароқ қилиб қиёмни узайтирдилар, сўнг рукуъ қилиб, биринчи рукуъдан қисқароқ қилиб рукуъни узайтирдилар, сўнг сажда қилдилар. Намозларини тугатдилар ва Қуёш очилган эди. Сўнг одамларга хутба қилиб, Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтдилар, сўнг дедилар: «Албатта Қуёш ва Ой ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, буни кўрсангиз, намоз ўқинглар, садақа беринглар ва Азза ва Жалла Аллаҳни зикр қилинглар,» дедилар. Ва дедилар: «Эй Муҳаммад уммати! Аллаҳ Азза ва Жалланинг бандаси ёки чўриси зино қилишидан Ундан ортиқ рашк қиладиган ҳеч ким йўқдир. Эй Муҳаммад уммати! Агар мен билган нарсани билсангиз эди, оз кулар, кўп йиғлар эдингиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ عِبَادٍ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ حِينَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ " أَمَّا بَعْدُ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий Суфёндан, у ал-Асвад ибн Қайсдан, у Саълаба ибн Аббоддан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қуёш тутилганида хутба қилиб: «Амма баъд (сўнгра),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَانْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَقَامَ إِلَى الْمَسْجِدِ يَجُرُّ رِدَاءَهُ مِنَ الْعَجَلَةِ فَقَامَ إِلَيْهِ النَّاسُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَمَا يُصَلُّونَ فَلَمَّا انْجَلَتْ خَطَبَنَا فَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُخَوِّفُ بِهِمَا عِبَادَهُ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ فَإِذَا رَأَيْتُمْ كُسُوفَ أَحَدِهِمَا فَصَلُّوا وَادْعُوا حَتَّى يَنْكَشِفَ مَا بِكُمْ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ал-Ҳасандан, у Абу Бакра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у деди: Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида эдик, шунда Қуёш тутилди. Бас, У шошганларидан ридоларини судраб масжидга (томон) турдилар. Одамлар ҳам У билан туришди ва У улар ўқиганидек икки ракат намоз ўқидилар. Қуёш очилгач, бизга хутба қилиб дедилар: «Албатта Қуёш ва Ой Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир, Аллаҳ улар билан бандаларини қўрқитади. Ва улар ҳеч кимнинг ўлими учун тутилмайди. Бас, улардан бирининг тутилишини кўрсангиз, сиздаги (бу ҳолат) очилгунича намоз ўқинг ва дуо қилинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَسْرُوقِيُّ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَزِعًا يَخْشَى أَنْ تَكُونَ السَّاعَةُ فَقَامَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَقَامَ يُصَلِّي بِأَطْوَلِ قِيَامٍ وَرُكُوعٍ وَسُجُودٍ مَا رَأَيْتُهُ يَفْعَلُهُ فِي صَلاَتِهِ قَطُّ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ هَذِهِ الآيَاتِ الَّتِي يُرْسِلُ اللَّهُ لاَ تَكُونُ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُرْسِلُهَا يُخَوِّفُ بِهَا عِبَادَهُ فَإِذَا رَأَيْتُمْ مِنْهَا شَيْئًا فَافْزَعُوا إِلَى ذِكْرِهِ وَدُعَائِهِ وَاسْتِغْفَارِهِ " .
Бизга Мусо ибн Абдурраҳмон ал-Масруқий Абу Усомадан, у Бурайддан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусо (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, у деди: Қуёш тутилди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қиёмат бўлишидан қўрқиб, ҳовлиқиб турдилар. У туриб масжидга келдилар ва намоз ўқий бошладилар — мен Унинг намозларида ҳеч қачон қилганини кўрмаган энг узун қиём, рукуъ ва сажда билан. Сўнг дедилар: «Албатта Аллаҳ юборадиган бу оятлар ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун бўлмайди, лекин Аллаҳ уларни бандаларини қўрқитиш учун юборади. Бас, улардан бирор нарсани кўрсангиз, Уни зикр қилиш, Унга дуо қилиш ва Ундан мағфират сўрашга шошилинглар,» дедилар.