باب صَوْمِ يَوْمٍ وَإِفْطَارِ يَوْمٍ وَذِكْرِ اخْتِلاَفِ أَلْفَاظِ النَّاقِلِينَ فِي ذَلِكَ لِخَبَرِ عَبْدِ
قَالَ وَفِيمَا قَرَأَ عَلَيْنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا حُصَيْنٌ، وَمُغِيرَةُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصِّيَامِ صِيَامُ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا " .
(Рови) деди: бизга Аҳмад ибн Маниъ қироат қилиб берган нарса орасида шу (ҳадис) бор эди: у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ва Муғира, Мужоҳиддан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан хабар бердилар, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўзаларнинг энг афзали Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир; у бир кун рўза тутиб, бир кун (рўзасини) очарди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو أَنْكَحَنِي أَبِي امْرَأَةً ذَاتَ حَسَبٍ فَكَانَ يَأْتِيهَا فَيَسْأَلُهَا عَنْ بَعْلِهَا، فَقَالَتْ نِعْمَ الرَّجُلُ مِنْ رَجُلٍ لَمْ يَطَأْ لَنَا فِرَاشًا وَلَمْ يُفَتِّشْ لَنَا كَنَفًا مُنْذُ أَتَيْنَاهُ . فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " ائْتِنِي بِهِ " . فَأَتَيْتُهُ مَعَهُ فَقَالَ " كَيْفَ تَصُومُ " . قُلْتُ كُلَّ يَوْمٍ . قَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ جُمُعَةٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ يَوْمَيْنِ وَأَفْطِرْ يَوْمًا " . قَالَ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ أَفْضَلَ الصِّيَامِ صِيَامَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ صَوْمُ يَوْمٍ وَفِطْرُ يَوْمٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар бериб, у деди: бизга Яҳё ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона, Муғирадан, у Мужоҳиддан ривоят қилди, у деди: менга Абдуллаҳ ибн Амр дедики: отам мени насл-насабли бир аёлга уйлантирган эди, у (отам) унинг олдига келиб, эри ҳақида сўрарди. У (аёл): «У киши қандай яхши эркак! Биз унинг олдига келганимиздан бери у бизнинг тўшагимизга яқинлашмади ва бизнинг ёпиқ жойимизни титкиламади,» деди. (Отам) буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди, у: «Уни менга олиб кел,» дедилар. Мен у билан (Набийнинг) олдиларига келдим. У: «Қандай рўза тутасан?» дедилар. Мен: «Ҳар куни,» дедим. У: «Ҳар ҳафтада уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. У: «Икки кун рўза тут, бир кун (рўзангни) оч,» дедилар. У: «Мен бундан афзалини қила оламан,» деди. У: «Рўзаларнинг энг афзали Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут: бир кун рўза тутиш, бир кун (рўзани) очиш,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو حَصِينٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ زَوَّجَنِي أَبِي امْرَأَةً فَجَاءَ يَزُورُهَا فَقَالَ كَيْفَ تَرَيْنَ بَعْلَكِ فَقَالَتْ نِعْمَ الرَّجُلُ مِنْ رَجُلٍ لاَ يَنَامُ اللَّيْلَ وَلاَ يُفْطِرُ النَّهَارَ . فَوَقَعَ بِي وَقَالَ زَوَّجْتُكَ امْرَأَةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَعَضَلْتَهَا . قَالَ فَجَعَلْتُ لاَ أَلْتَفِتُ إِلَى قَوْلِهِ مِمَّا أَرَى عِنْدِي مِنَ الْقُوَّةِ وَالاِجْتِهَادِ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَكِنِّي أَنَا أَقُومُ وَأَنَامُ وَأَصُومُ وَأُفْطِرُ فَقُمْ وَنَمْ وَصُمْ وَأَفْطِرْ " . قَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . فَقُلْتُ أَنَا أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ صُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا " . قُلْتُ أَنَا أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ شَهْرٍ " . ثُمَّ انْتَهَى إِلَى خَمْسَ عَشْرَةَ وَأَنَا أَقُولُ أَنَا أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ .
Бизга Абу Ҳасин Абдуллаҳ ибн Аҳмад ибн Абдуллаҳ ибн Юнус хабар бериб, у деди: бизга Абсар ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн, Мужоҳиддан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан ривоят қилди, у деди: отам мени бир аёлга уйлантирди, сўнг (отам) уни зиёрат қилгани келиб: «Эрингни қандай кўряпсан?» деди. У (аёл): «У киши қандай яхши эркак — кечаси ухламайди ва кундузи (рўзасини) очмайди,» деди. Шунда (отам) менга (қаттиқ) гапириб: «Мен сени мусулмонлардан бўлган бир аёлга уйлантирдим, сен эса уни (ҳақдан) тўсиб қўйибсан,» деди. (Рови) деди: мен ўзимда кўрган қувват ва астойдил (ибодатга берилиш) сабабли унинг сўзига эътибор бермай қўйдим. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етганда, у: «Лекин мен (кечаси) қоим бўламан ҳам, ухлайман ҳам, рўза тутаман ҳам, (рўзамни) очарман ҳам. Сен ҳам қоим бўл ва ухла, рўза тут ва (рўзангни) оч,» дедилар. У: «Ҳар ойда уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кучлироқман,» дедим. У: «Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут: бир кун рўза тут, бир кун (рўзангни) оч,» дедилар. Мен: «Мен бундан кучлироқман,» дедим. У: «Ҳар ойда (бир бор) Қуръанни ўқиб чиқ,» дедилар. Сўнг (мен) ўн беш (кунга) етдим ва: «Мен бундан кучлироқман,» дердим.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُجْرَتِي فَقَالَ " أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَقُومُ اللَّيْلَ وَتَصُومُ النَّهَارَ " . قَالَ بَلَى . قَالَ " فَلاَ تَفْعَلَنَّ نَمْ وَقُمْ وَصُمْ وَأَفْطِرْ فَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِزَوْجَتِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِضَيْفِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِصَدِيقِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّهُ عَسَى أَنْ يَطُولَ بِكَ عُمُرٌ وَإِنَّهُ حَسْبُكَ أَنْ تَصُومَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثًا فَذَلِكَ صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ وَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا " . قُلْتُ إِنِّي أَجِدُ قُوَّةً فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَىَّ . قَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ جُمُعَةٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَىَّ . قَالَ " صُمْ صَوْمَ نَبِيِّ اللَّهِ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قُلْتُ وَمَا كَانَ صَوْمُ دَاوُدَ قَالَ " نِصْفُ الدَّهْرِ " .
Бизга Яҳё ибн Дуруст хабар бериб, у деди: бизга Абу Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилдики, Абу Салама унга ривоят қилдики, Абдуллаҳ деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг ҳужрамга кириб: «Сен кечаси қоим бўлиб, кундузи рўза тутармишсан, деб менга хабар берилмадими?» дедилар. Мен: «Албатта (шундай),» дедим. У: «Бундай қилмагин! Ухла ва қоим бўл, рўза тут ва (рўзангни) оч. Чунки кўзингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, баданингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, аёлингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, меҳмонингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, дўстингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор. Умринг узоқ бўлиши мумкин. Сенга ҳар ойда уч кун рўза тутиш кифоя, зеро бу бутун умр рўза тутиш (каби)дир, чунки бир яхшилик ўнта мисли (савоб) биландир,» дедилар. Мен: «Мен ўзимда қувват топяпман,» дедим-да, (ўзимга) қаттиқ олдим, шу билан менга ҳам қаттиқ қилинди. У: «Ҳар ҳафтада уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига қодирман,» дедим-да, (ўзимга) қаттиқ олдим, шу билан менга ҳам қаттиқ қилинди. У: «Аллаҳнинг Набийси Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут,» дедилар. Мен: «Довуднинг рўзаси қандай эди?» дедим. У: «Умрнинг ярми (яъни кун ора рўза),» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يَقُولُ لأَقُومَنَّ اللَّيْلَ وَلأَصُومَنَّ النَّهَارَ مَا عِشْتُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنْتَ الَّذِي تَقُولُ ذَلِكَ " . فَقُلْتُ لَهُ قَدْ قُلْتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ فَصُمْ وَأَفْطِرْ وَنَمْ وَقُمْ وَصُمْ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنَّ الْحَسَنَةَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا وَذَلِكَ مِثْلُ صِيَامِ الدَّهْرِ " . قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمَيْنِ " . فَقُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا وَذَلِكَ صِيَامُ دَاوُدَ وَهُوَ أَعْدَلُ الصِّيَامِ " . قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو لأَنْ أَكُونَ قَبِلْتُ الثَّلاَثَةَ الأَيَّامَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَهْلِي وَمَالِي .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар бериб, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, у деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон хабар бердиларки, Абдуллаҳ ибн Амр ибн ал-Ос деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га унинг: «Тирик эканман, албатта кечаси қоим бўламан ва кундузи рўза тутаман,» деганлиги айтилди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буни айтган сенсанми?» дедилар. Мен унга: «Буни мен айтдим, эй Расулуллаҳ,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен бунга қодир бўла олмайсан. Бас, рўза тут ва (рўзангни) оч, ухла ва қоим бўл, ойда уч кун рўза тут. Чунки бир яхшилик ўнта мисли (савоб) биландир, мана бу бутун умр рўза тутиш кабидир,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. У: «Бир кун рўза тут, икки кун (рўзангни) оч,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан, эй Расулуллаҳ,» дедим. У: «Унда бир кун рўза тут, бир кун (рўзангни) оч; бу Довуднинг рўзасидир, у рўзаларнинг энг мўътадилидир,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бундан афзал (рўза) йўқ,» дедилар. Абдуллаҳ ибн Амр: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтган ўша уч кунни қабул қилганимда, бу менга аҳлим ва молимдан кўра севимлироқ бўларди,» деди.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ سَلَمَةَ - عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قُلْتُ أَىْ عَمِّ حَدِّثْنِي عَمَّا قَالَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا ابْنَ أَخِي إِنِّي كُنْتُ أَجْمَعْتُ عَلَى أَنْ أَجْتَهِدَ اجْتِهَادًا شَدِيدًا حَتَّى قُلْتُ لأَصُومَنَّ الدَّهْرَ وَلأَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَسَمِعَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَانِي حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ فِي دَارِي فَقَالَ " بَلَغَنِي أَنَّكَ قُلْتَ لأَصُومَنَّ الدَّهْرَ وَلأَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ " . فَقُلْتُ قَدْ قُلْتُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَلاَ تَفْعَلْ صُمْ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ إِنِّي أَقْوَى عَلَى أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ مِنَ الْجُمُعَةِ يَوْمَيْنِ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ " . قُلْتُ فَإِنِّي أَقْوَى عَلَى أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ صِيَامَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَإِنَّهُ أَعْدَلُ الصِّيَامِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمًا صَائِمًا وَيَوْمًا مُفْطِرًا وَإِنَّهُ كَانَ إِذَا وَعَدَ لَمْ يُخْلِفْ وَإِذَا لاَقَى لَمْ يَفِرَّ " .
Менга Аҳмад ибн Баккор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Салама эди — Ибн Ишоқдан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан (ривоят қилди). У деди: «Мен Абдуллаҳ ибн Амрнинг олдига кирдим ва: «Эй амаки, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сенга айтган нарсадан ҳадис айтиб бер,» дедим. У деди: «Эй биродаримнинг ўғли, мен жуда қаттиқ ибодат қилишни қарор қилган, ҳатто: «Албатта, бутун умр рўза тутаман ва Қуръанни ҳар кеча-кундузда ўқиб чиқаман,» деган эдим. Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эшитдилар ва менга келиб, уйимга кирдилар-да: «Менга етиб келдики, сен: «Албатта, бутун умр рўза тутаман ва Қуръанни ўқиб чиқаман,» деб айтибсан,» дедилар. Мен: «Ҳа, мен шуни айтдим, эй Расулуллаҳ,» дедим. У: «Бундай қилма. Ҳар ойдан уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Ундай бўлса, ҳафтада икки кун — душанба ва пайшанба — рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Ундай бўлса, Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут, чунки у Аллаҳ ҳузурида рўзаларнинг энг ўртачасидир: бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар эди. У ваъда берса, ваъдасига хилоф қилмас, (душман билан) учрашганда қочмас эди,» дедилар.»