أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَائِرَ الرَّأْسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي مَاذَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنَ الصَّلاَةِ قَالَ " الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ إِلاَّ أَنْ تَطَوَّعَ شَيْئًا " . قَالَ أَخْبِرْنِي بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنَ الصِّيَامِ قَالَ " صِيَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ إِلاَّ أَنْ تَطَوَّعَ شَيْئًا " . قَالَ أَخْبِرْنِي بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنَ الزَّكَاةِ فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَرَائِعِ الإِسْلاَمِ . فَقَالَ وَالَّذِي أَكْرَمَكَ لاَ أَتَطَوَّعُ شَيْئًا وَلاَ أَنْقُصُ مِمَّا فَرَضَ اللَّهُ عَلَىَّ شَيْئًا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ " . أَوْ " دَخَلَ الْجَنَّةَ إِنْ صَدَقَ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб деди: бизга Исмоил — у Ибн Жаъфардир — ривоят қилди, у деди: бизга Абу Суҳайл отасидан, у Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, бир бадавий араб сочлари тўзғиган ҳолда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келиб: «Эй Расулаллоҳ, менга Аллаҳ намоздан нимани фарз қилганини хабар беринг,» деди. (Расулуллоҳ): «Беш вақт намоз, фақат нафл ўқисанг (алоҳида),» дедилар. У: «Менга Аллаҳ рўзадан нимани фарз қилганини хабар беринг,» деди. (Расулуллоҳ): «Рамазон ойи рўзаси, фақат нафл тутсанг (алоҳида),» дедилар. У: «Менга Аллаҳ закотдан нимани фарз қилганини хабар беринг,» деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга Ислом шариатлари (ҳукмлари)ни хабар бердилар. У: «Сени иззатли қилган Зотга қасамки, мен ҳеч нарсани нафл қилмайман ва Аллаҳ менга фарз қилган нарсадан ҳам ҳеч нарсани камайтирмайман,» деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар рост сўзлаган бўлса, нажот топди,» ёки «Агар рост сўзлаган бўлса, жаннатга кирди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نُهِينَا فِي الْقُرْآنِ أَنْ نَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَىْءٍ فَكَانَ يُعْجِبُنَا أَنْ يَجِيءَ الرَّجُلُ الْعَاقِلُ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ فَيَسْأَلَهُ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَتَانَا رَسُولُكَ فَأَخْبَرَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَرْسَلَكَ قَالَ " صَدَقَ " . قَالَ فَمَنْ خَلَقَ السَّمَاءَ قَالَ " اللَّهُ " . قَالَ فَمَنْ خَلَقَ الأَرْضَ قَالَ " اللَّهُ " . قَالَ فَمَنْ نَصَبَ فِيهَا الْجِبَالَ قَالَ " اللَّهُ " . قَالَ فَمَنْ جَعَلَ فِيهَا الْمَنَافِعَ قَالَ " اللَّهُ " . قَالَ فَبِالَّذِي خَلَقَ السَّمَاءَ وَالأَرْضَ وَنَصَبَ فِيهَا الْجِبَالَ وَجَعَلَ فِيهَا الْمَنَافِعَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ قَالَ " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا زَكَاةَ أَمْوَالِنَا قَالَ " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا صَوْمَ شَهْرِ رَمَضَانَ فِي كُلِّ سَنَةٍ . قَالَ " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا الْحَجَّ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً . قَالَ " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ فَوَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَزِيدَنَّ عَلَيْهِنَّ شَيْئًا وَلاَ أَنْقُصُ . فَلَمَّا وَلَّى قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَئِنْ صَدَقَ لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар бериб деди: бизга Абу Омир ал-Ақадий ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ибн Муғийра Собитдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Қуръонда бизга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бирор нарса ҳақида сўрашимиз ман қилинган эди. Шу сабабли чўл аҳлидан ақлли бир киши келиб (Набийдан) сўраши бизни хурсанд қиларди. Бас, чўл аҳлидан бир киши келиб: «Эй Муҳаммад, элчингиз бизга келди ва сизнинг Аллаҳ азза ва жалла сизни юборган деб даъво қилаётганингизни хабар берди,» деди. (Набий): «Рост айтибди,» дедилар. У: «Осмонни ким яратган?» деди. (Набий): «Аллаҳ,» дедилар. У: «Ерни ким яратган?» деди. (Набий): «Аллаҳ,» дедилар. У: «Унда тоғларни ким ўрнатган?» деди. (Набий): «Аллаҳ,» дедилар. У: «Унда манфаатларни ким қилган?» деди. (Набий): «Аллаҳ,» дедилар. У: «Осмонни ва Ерни яратган, унда тоғларни ўрнатган ва унда манфаатларни қилган Зотга (қасам), Аллаҳ сизни юбордими?» деди. (Набий): «Ҳа,» дедилар. У: «Элчингиз биз учун ҳар кеча-кундузда беш вақт намоз (фарз) деб даъво қилди,» деди. (Набий): «Рост айтибди,» дедилар. У: «Сизни юборган Зотга (қасам), Аллаҳ сизни шунга буюрдими?» деди. (Набий): «Ҳа,» дедилар. У: «Элчингиз биз учун мол-мулкимизнинг закоти (вожиб) деб даъво қилди,» деди. (Набий): «Рост айтибди,» дедилар. У: «Сизни юборган Зотга (қасам), Аллаҳ сизни шунга буюрдими?» деди. (Набий): «Ҳа,» дедилар. У: «Элчингиз биз учун ҳар йили Рамазон ойи рўзаси (вожиб) деб даъво қилди,» деди. (Набий): «Рост айтибди,» дедилар. У: «Сизни юборган Зотга (қасам), Аллаҳ сизни шунга буюрдими?» деди. (Набий): «Ҳа,» дедилар. У: «Элчингиз биз учун унга йўл топа олган кишига ҳаж (вожиб) деб даъво қилди,» деди. (Набий): «Рост айтибди,» дедилар. У: «Сизни юборган Зотга (қасам), Аллаҳ сизни шунга буюрдими?» деди. (Набий): «Ҳа,» дедилар. У: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен буларнинг устига ҳеч нарса қўшмайман ва камайтирмайман ҳам,» деди. У орқасига қайтганида, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар рост сўзлаган бўлса, албатта жаннатга киради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ فِي الْمَسْجِدِ جَاءَ رَجُلٌ عَلَى جَمَلٍ فَأَنَاخَهُ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ عَقَلَهُ فَقَالَ لَهُمْ أَيُّكُمْ مُحَمَّدٌ - وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَّكِئٌ بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ - قُلْنَا لَهُ هَذَا الرَّجُلُ الأَبْيَضُ الْمُتَّكِئُ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ يَا ابْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أَجَبْتُكَ " . فَقَالَ الرَّجُلُ إِنِّي سَائِلُكَ يَا مُحَمَّدُ فَمُشَدِّدٌ عَلَيْكَ فِي الْمَسْأَلَةِ فَلاَ تَجِدَنَّ فِي نَفْسِكَ . قَالَ " سَلْ مَا بَدَا لَكَ " . فَقَالَ الرَّجُلُ نَشَدْتُكَ بِرَبِّكَ وَرَبِّ مَنْ قَبْلَكَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ إِلَى النَّاسِ كُلِّهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تُصَلِّيَ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسَ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَصُومَ هَذَا الشَّهْرَ مِنَ السَّنَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَأْخُذَ هَذِهِ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَائِنَا فَتَقْسِمَهَا عَلَى فُقَرَائِنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . فَقَالَ الرَّجُلُ آمَنْتُ بِمَا جِئْتَ بِهِ وَأَنَا رَسُولُ مَنْ وَرَائِي مِنْ قَوْمِي وَأَنَا ضِمَامُ بْنُ ثَعْلَبَةَ أَخُو بَنِي سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ . خَالَفَهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ .
Бизга Исо ибн Ҳаммод ал-Лайсдан, у Саиддан, у Шарик ибн Абу Намирдан хабар бердики, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитган: Биз масжидда ўтирганимизда, бир киши туя миниб келди, уни масжидда чўктириб, сўнг боғлаб қўйди. Сўнг уларга: «Қайсибирингиз Муҳаммад?» деди — Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса улар орасида суяниб ўтирган эдилар. Биз унга: «Мана бу суяниб ўтирган оқ танли киши,» дедик. У киши (Расулуллоҳга): «Эй Абдулмутталибнинг ўғли,» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сенинг (чақириғингга) жавоб бердим,» дедилар. У киши: «Эй Муҳаммад, мен сиздан сўрайман ва саволда сизга қаттиқ тураман, шунинг учун кўнглингизга (оғир) олманг,» деди. (Расулуллоҳ): «Ўзингга равшан бўлган нарсани сўра,» дедилар. У киши: «Сизни Роббингиз ва сиздан олдингиларнинг Робби билан сўрайман: Аллаҳ сизни барча одамларга юбордими?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни Аллаҳ билан сўрайман: Аллаҳ сизни ҳар кеча-кундузда беш вақт намоз ўқишга буюрдими?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни Аллаҳ билан сўрайман: Аллаҳ сизни йилнинг шу (Рамазон) ойида рўза тутишга буюрдими?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни Аллаҳ билан сўрайман: Аллаҳ сизни бу садақани (закотни) бойларимиздан олиб, камбағалларимизга тақсимлашга буюрдими?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. Шунда у киши: «Сиз келтирган нарсага имон келтирдим. Мен ортимдаги қавмимнинг элчисиман. Мен Зимом ибн Саълаба, Бану Саъд ибн Бакрнинг биродариман,» деди. Унга (ривоятда) Яъқуб ибн Иброҳим мухолиф бўлди (бошқачароқ ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، مِنْ كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، وَغَيْرُهُ، مِنْ إِخْوَانِنَا عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جُلُوسٌ فِي الْمَسْجِدِ دَخَلَ رَجُلٌ عَلَى جَمَلٍ فَأَنَاخَهُ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ عَقَلَهُ ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ مُحَمَّدٌ - وَهُوَ مُتَّكِئٌ بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ - فَقُلْنَا لَهُ هَذَا الرَّجُلُ الأَبْيَضُ الْمُتَّكِئُ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ يَا ابْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أَجَبْتُكَ " . قَالَ الرَّجُلُ يَا مُحَمَّدُ إِنِّي سَائِلُكَ فَمُشَدِّدٌ عَلَيْكَ فِي الْمَسْأَلَةِ . قَالَ " سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ " . قَالَ أَنْشُدُكَ بِرَبِّكَ وَرَبِّ مَنْ قَبْلَكَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ إِلَى النَّاسِ كُلِّهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَصُومَ هَذَا الشَّهْرَ مِنَ السَّنَةِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَأْخُذَ هَذِهِ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَائِنَا فَتَقْسِمَهَا عَلَى فُقَرَائِنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . فَقَالَ الرَّجُلُ إِنِّي آمَنْتُ بِمَا جِئْتَ بِهِ وَأَنَا رَسُولُ مَنْ وَرَائِي مِنْ قَوْمِي وَأَنَا ضِمَامُ بْنُ ثَعْلَبَةَ أَخُو بَنِي سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ . خَالَفَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд ибн Иброҳим ўз китобидан хабар бериб деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Ажлон ва биродарларимиздан бошқалар Саид ал-Мақбурийдан, у Шарик ибн Абдуллоҳ ибн Абу Намирдан ривоят қилдики, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитган: Биз Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида масжидда ўтирганимизда, бир киши туя миниб кирди, уни масжидда чўктириб, сўнг боғлаб қўйди. Сўнг: «Қайсибирингиз Муҳаммад?» деди — (Расулуллоҳ) эса улар орасида суяниб ўтирган эдилар. Биз унга: «Мана бу суяниб ўтирган оқ танли киши,» дедик. У киши (Расулуллоҳга): «Эй Абдулмутталибнинг ўғли,» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сенинг (чақириғингга) жавоб бердим,» дедилар. У киши: «Эй Муҳаммад, мен сиздан сўрайман ва саволда сизга қаттиқ тураман,» деди. (Расулуллоҳ): «Ўзингга равшан бўлган нарсани сўра,» дедилар. У: «Сизни Роббингиз ва сиздан олдингиларнинг Робби билан сўрайман: Аллаҳ сизни барча одамларга юбордими?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни Аллаҳ билан сўрайман: Аллаҳ сизни йилнинг шу (Рамазон) ойида рўза тутишга буюрдими?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни Аллаҳ билан сўрайман: Аллаҳ сизни бу садақани бойларимиздан олиб, камбағалларимизга тақсимлашга буюрдими?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. Шунда у киши: «Албатта, мен сиз келтирган нарсага имон келтирдим. Мен ортимдаги қавмимнинг элчисиман. Мен Зимом ибн Саълаба, Бану Саъд ибн Бакрнинг биродариман,» деди. Унга (ривоятда) Убайдуллоҳ ибн Умар мухолиф бўлди.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عُمَارَةَ، حَمْزَةُ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَصْحَابِهِ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ قَالَ أَيُّكُمُ ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالُوا هَذَا الأَمْغَرُ الْمُرْتَفِقُ - قَالَ حَمْزَةُ الأَمْغَرُ الأَبْيَضُ مُشْرَبٌ حُمْرَةً - فَقَالَ إِنِّي سَائِلُكَ فَمُشْتَدٌّ عَلَيْكَ فِي الْمَسْأَلَةِ قَالَ " سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ " . قَالَ أَسْأَلُكَ بِرَبِّكَ وَرَبِّ مَنْ قَبْلَكَ وَرَبِّ مَنْ بَعْدَكَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ قَالَ " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِهِ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تُصَلِّيَ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ قَالَ " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِهِ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْ أَمْوَالِ أَغْنِيَائِنَا فَتَرُدَّهُ عَلَى فُقَرَائِنَا قَالَ " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِهِ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَصُومَ هَذَا الشَّهْرَ مِنَ اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا قَالَ " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِهِ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ يَحُجَّ هَذَا الْبَيْتَ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً قَالَ " اللَّهُمَّ نَعَمْ " . قَالَ فَإِنِّي آمَنْتُ وَصَدَّقْتُ وَأَنَا ضِمَامُ بْنُ ثَعْلَبَةَ .
Бизга Абу Бакр ибн Али хабар бериб деди: бизга Исъҳоқ ривоят қилди, у деди: бизга Абу Умора Ҳамза ибн Ҳорис ибн Умайр ривоят қилди, у деди: мен отамнинг Убайдуллоҳ ибн Умардан зикр қилганини эшитдим, у Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) асъҳоблари билан бирга (ўтирган) пайтда, чўл аҳлидан бир киши келиб: «Қайсибирингиз Абдулмутталибнинг ўғли?» деди. Улар: «Мана бу суяниб ўтирган оққизил танли киши,» дедилар — Ҳамза деди: «ал-Амғар» қизғиш аралаш оқ (танли) демакдир. У: «Мен сиздан сўрайман ва саволда сизга қаттиқ тураман,» деди. (Набий): «Ўзингга равшан бўлган нарсани сўра,» дедилар. У: «Сизни Роббингиз, сиздан олдингиларнинг Робби ва сиздан кейингиларнинг Робби билан сўрайман: Аллаҳ сизни юбордими?» деди. (Набий): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни У билан сўрайман: Аллаҳ сизни ҳар кеча-кундузда беш вақт намоз ўқишга буюрдими?» деди. (Набий): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни У билан сўрайман: Аллаҳ сизни бойларимизнинг молларидан олиб, камбағалларимизга қайтаришингизга (беришингизга) буюрдими?» деди. (Набий): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни У билан сўрайман: Аллаҳ сизни ўн икки ойдан шу (Рамазон) ойида рўза тутишга буюрдими?» деди. (Набий): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Сизни У билан сўрайман: Аллаҳ сизни унга йўл топа олган киши шу Байтни (Каъбани) ҳаж қилишига буюрдими?» деди. (Набий): «Аллаҳим, ҳа,» дедилар. У: «Бас, мен имон келтирдим ва тасдиқладим. Мен Зимом ибн Саълабаман,» деди.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدَ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ جِبْرِيلُ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ . قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд Ибн Ваҳбдан хабар бериб деди: менга Юнус хабар бериб деди: у Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) шундай дерди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларнинг энг сахийси эдилар ва Жибрил у киши билан учрашадиган Рамазонда энг сахий бўлардилар. Жибрил у киши билан Рамазон ойининг ҳар кечасида учрашиб, улар билан Қуръонни ўрганарди (мудораса қиларди). (Ибн Аббос) деди: Жибрил алайҳиссалом у киши билан учрашганида, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) яхшиликни (сочишда) эсадиган шамолдан ҳам сахийроқ бўлардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، وَالنُّعْمَانُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ لَعْنَةٍ تُذْكَرُ وَكَانَ إِذَا كَانَ قَرِيبَ عَهْدٍ بِجِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يُدَارِسُهُ كَانَ أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ حَدِيثُ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَأَدْخَلَ هَذَا حَدِيثًا فِي حَدِيثٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил хабар бериб деди: менга Ҳафс ибн Умар ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар ва Нуъмон ибн Рошид Зуҳрийдан, у Урвадан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эслаб қоладиган бирор лаънатни лаънат қилмаганлар. (У киши) Жибрил алайҳиссалом билан яқинда учрашиб, у билан (Қуръонни) ўрганган пайтда, яхшиликни (сочишда) эсадиган шамолдан ҳам сахийроқ бўлардилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу хатодир; тўғриси Юнус ибн Язиднинг ҳадисидир; (рови) бу (ривоят)ни бир ҳадисни бошқа бир ҳадис ичига киритиб юборган.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ وَصُفِّدَتِ الشَّيَاطِينُ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абу Суҳайл отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рамазон ойи кирганида, жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجُوزَجَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ وَصُفِّدَتِ الشَّيَاطِينُ " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб ал-Жўзажоний хабар бериб деди: бизга Ибн Абу Марям ривоят қилди, у деди: бизга Нофиъ ибн Язид хабар берди, у Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди), у деди: менга Абу Суҳайл отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рамазон кирганида, жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ أَنَسٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга отам Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у деди: менга Нофиъ ибн Анас хабар бердики, отаси унга ривоят қилиб, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитганини айтди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рамазон кирганида, жаннат эшиклари очилади, жаҳаннам эшиклари ёпилади ва шайтонлар занжирбанд қилинади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي أَنَسٍ، مَوْلَى التَّيْمِيِّينَ أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا جَاءَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Холид хабар бериб деди: бизга Бишр ибн Шуъайб отасидан, у Зуҳрийдан ривоят қилди, у деди: менга Таймийларнинг озоди Ибн Абу Анас ривоят қилдики, отаси унга ривоят қилиб, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитганини айтди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рамазон келганида, раҳмат эшиклари очилади, жаҳаннам эшиклари ёпилади ва шайтонлар занжирбанд қилинади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، فِي حَدِيثِهِ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَنَسٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " . رَوَاهُ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ .
Бизга Робииъ ибн Сулаймон ўз ҳадисида Ибн Ваҳбдан хабар бериб деди: менга Юнус хабар бериб деди: у Ибн Шиҳобдан, у Ибн Абу Анасдан (ривоят қилдики), отаси унга ривоят қилиб, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитганини айтди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рамазон бўлганида, жаннат эшиклари очилади, жаҳаннам эшиклари ёпилади ва шайтонлар занжирбанд қилинади,» дедилар. Буни Ибн Исъҳоқ Зуҳрийдан ривоят қилган.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا - يَعْنِي حَدِيثَ ابْنِ إِسْحَاقَ - خَطَأٌ وَلَمْ يَسْمَعْهُ ابْنُ إِسْحَاقَ مِنَ الزُّهْرِيِّ وَالصَّوَابُ مَا تَقَدَّمَ ذِكْرُنَا لَهُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд хабар бериб деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга отам Ибн Исъҳоқдан, у Зуҳрийдан, у Ибн Абу Анасдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, (Набий): «Рамазон ойи кирганида, жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар занжирбанд қилинади,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу — яъни Ибн Исъҳоқнинг ҳадиси — хатодир. Ибн Исъҳоқ буни Зуҳрийдан эшитмаган; тўғриси биз юқорида зикр қилганимиздир.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ وَذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أُوَيْسِ بْنِ أَبِي أُوَيْسٍ، عَدِيدِ بَنِي تَيْمٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " هَذَا رَمَضَانُ قَدْ جَاءَكُمْ تُفَتَّحُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَتُغَلَّقُ فِيهِ أَبْوَابُ النَّارِ وَتُسَلْسَلُ فِيهِ الشَّيَاطِينُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ خَطَأٌ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд хабар бериб деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга отам Ибн Исъҳоқдан ривоят қилди, у деди: Муҳаммад ибн Муслим Бану Таймнинг йўлдоши Увайс ибн Абу Увайсдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан зикр қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мана бу Рамазон сизларга келди; унда жаннат эшиклари очилади, унда дўзах эшиклари ёпилади ва унда шайтонлар занжирбанд қилинади,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу ҳадис хатодир.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُرَغِّبُ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ عَزِيمَةٍ وَقَالَ " إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ وَسُلْسِلَتْ فِيهِ الشَّيَاطِينُ " . أَرْسَلَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ .
Бизга Абу Бакр ибн Али хабар бериб деди: бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдул-Аъло Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қатъий буйруқсиз Рамазонда қоим бўлишга (қиём қилишга) рағбатлантирардилар ва: «Рамазон кирганида, жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва унда шайтонлар занжирбанд қилинади,» дедилар. Буни Ибн Муборак мурсал (санадини узиб) ривоят қилган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، - خُرَاسَانِيٌّ - قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон ибн Мусо — хуросонлик — хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Рамазон кирганда, раҳмат эшиклари очилади, жаҳаннам эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَاكُمْ رَمَضَانُ شَهْرٌ مُبَارَكٌ فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْكُمْ صِيَامَهُ تُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَتُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ وَتُغَلُّ فِيهِ مَرَدَةُ الشَّيَاطِينِ لِلَّهِ فِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ مَنْ حُرِمَ خَيْرَهَا فَقَدْ حُرِمَ " .
Бизга Бишр ибн Ҳилол хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларга Рамазон — муборак ой келди. Азиз ва жалил Аллаҳ унинг рўзасини сизларга фарз қилди. Унда осмон эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонларнинг исёнкорлари кишанланади. Аллаҳ учун унда бир кеча бор — у минг ойдан яхшироқдир. Ким унинг яхшилигидан маҳрум бўлса, у ҳақиқатан маҳрум бўлибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَرْفَجَةَ، قَالَ عُدْنَا عُتْبَةَ بْنَ فَرْقَدٍ فَتَذَاكَرْنَا شَهْرَ رَمَضَانَ فَقَالَ مَا تَذْكُرُونَ قُلْنَا شَهْرَ رَمَضَانَ . قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " تُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَتُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ النَّارِ وَتُغَلُّ فِيهِ الشَّيَاطِينُ وَيُنَادِي مُنَادٍ كُلَّ لَيْلَةٍ يَا بَاغِيَ الْخَيْرِ هَلُمَّ وَيَا بَاغِيَ الشَّرِّ أَقْصِرْ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Ато ибн ас-Соибдан, у Арфажадан (ривоят қилдики), у деди: Биз Утба ибн Фарқадни (хасталигида) кўргани бордик, сўнг Рамазон ойи ҳақида гаплашдик. У: «Нимани гаплашаяпсизлар?» деди. Биз: «Рамазон ойини,» дедик. У деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деётганларини эшитдим: «Унда жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади, ҳамда ҳар кечада бир нидо қилувчи нидо қилади: «Эй яхшилик истовчи, келавер! Ва эй ёмонлик истовчи, тўхтагин!»» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу хатодир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَرْفَجَةَ، قَالَ كُنْتُ فِي بَيْتٍ فِيهِ عُتْبَةُ بْنُ فَرْقَدٍ فَأَرَدْتُ أَنْ أُحَدِّثَ بِحَدِيثٍ وَكَانَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَأَنَّهُ أَوْلَى بِالْحَدِيثِ مِنِّي فَحَدَّثَ الرَّجُلُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي رَمَضَانَ تُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَتُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ النَّارِ وَيُصَفَّدُ فِيهِ كُلُّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ وَيُنَادِي مُنَادٍ كُلَّ لَيْلَةٍ يَا طَالِبَ الْخَيْرِ هَلُمَّ وَيَا طَالِبَ الشَّرِّ أَمْسِكْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Ато ибн ас-Соибдан, у Арфажадан (ривоят қилдики), у деди: Мен бир уйда эдим, унда Утба ибн Фарқад бор эди. Мен бир ҳадис айтмоқчи бўлдим, лекин Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир киши бу ҳадисни айтишга мендан кўра ҳақлироқ эди. Шунда ўша киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб) деди: У Рамазон ҳақида: «Унда осмон эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва ҳар бир исёнкор шайтон кишанланади, ҳамда ҳар кечада бир нидо қилувчи нидо қилади: «Эй яхшилик талаб қилувчи, келавер! Ва эй ёмонлик талаб қилувчи, тўхтагин!»» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُهَلَّبُ بْنُ أَبِي حَبِيبَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْمُهَلَّبِ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ صُمْتُ رَمَضَانَ وَلاَ قُمْتُهُ كُلَّهُ " . وَلاَ أَدْرِي كَرِهَ التَّزْكِيَةَ أَوْ قَالَ لاَ بُدَّ مِنْ غَفْلَةٍ وَرَقْدَةٍ اللَّفْظُ لِعُبَيْدِ اللَّهِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Муҳаллаб ибн Абу Ҳабиба хабар берди; (бошқа санад билан) бизга Убайдуллоҳ ибн Саид ҳам хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, ал-Муҳаллаб ибн Абу Ҳабибадан (ривоят қилдики), у деди: менга ал-Ҳасан хабар берди, Абу Бакрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Сизлардан бирингиз: «Мен Рамазонни бутунлай рўза тутдим» ёки «бутунлай қоим бўлдим (қиём қилдим)» деб айтмасин,» дедилар. Мен (ривоят қилувчи) билмайман, у ўзини пок деб кўрсатишни ёмон кўрдими ёки: «Ғафлат ва уйқудан қочиб бўлмайди,» дедими. Лафз Убайдуллоҳникидир.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يُخْبِرُنَا قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ " إِذَا كَانَ رَمَضَانُ فَاعْتَمِرِي فِيهِ فَإِنَّ عُمْرَةً فِيهِ تَعْدِلُ حَجَّةً " .
Бизга Имрон ибн Язид ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Шуъайб ривоят қилди, у деди: менга Ибн Журайж хабар берди, у деди: менга Ато хабар берди, у деди: мен Ибн Аббоснинг бизга хабар бериб айтганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ансорлардан бўлган бир аёлга: «Рамазон келганда, унда умра қилгин, чунки ундаги умра (савобда) бир ҳажга тенг келади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ - قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، أَنَّ أُمَّ الْفَضْلِ، بَعَثَتْهُ إِلَى مُعَاوِيَةَ بِالشَّامِ - قَالَ - فَقَدِمْتُ الشَّامَ فَقَضَيْتُ حَاجَتَهَا وَاسْتَهَلَّ عَلَىَّ هِلاَلُ رَمَضَانَ وَأَنَا بِالشَّامِ فَرَأَيْتُ الْهِلاَلَ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ ثُمَّ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فِي آخِرِ الشَّهْرِ فَسَأَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ ثُمَّ ذَكَرَ الْهِلاَلَ فَقَالَ مَتَى رَأَيْتُمْ فَقُلْتُ رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ . قَالَ أَنْتَ رَأَيْتَهُ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ قُلْتُ نَعَمْ وَرَآهُ النَّاسُ فَصَامُوا وَصَامَ مُعَاوِيَةُ . قَالَ لَكِنْ رَأَيْنَاهُ لَيْلَةَ السَّبْتِ فَلاَ نَزَالُ نَصُومُ حَتَّى نُكْمِلَ ثَلاَثِينَ يَوْمًا أَوْ نَرَاهُ . فَقُلْتُ أَوَلاَ تَكْتَفِي بِرُؤْيَةِ مُعَاوِيَةَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ لاَ هَكَذَا أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Абу Ҳармала эди — ривоят қилди, у деди: менга Курайб хабар бердики, Уммул-Фазл уни Шомдаги Муовия ҳузурига юборган эди. У деди: мен Шомга келдим ва унинг ҳожатини бажардим, мен Шомда эканимда менга Рамазон ҳилоли кўринди. Мен ҳилолни жума кечаси кўрдим, сўнг ойнинг охирида Мадинага келдим. Абдуллоҳ ибн Аббос мендан (сўради), сўнг ҳилолни эслаб деди: «Уни қачон кўрдингиз?» Мен: «Уни жума кечаси кўрдик,» дедим. У: «Сен уни жума кечаси кўрдингми?» деди. Мен: «Ҳа, ва одамлар ҳам уни кўрди, улар рўза тутишди ва Муовия ҳам рўза тутди,» дедим. У: «Лекин биз уни шанба кечаси кўрдик, шунинг учун биз то ўттиз кунни тўлдиргунимизча ёки уни кўргунимизча рўза тутаверамиз,» деди. Мен: «Муовия ва унинг шерикларининг кўриши сенга кифоя қилмайдими?» дедим. У: «Йўқ, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга шундай буюрганлар,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَأَيْتُ الْهِلاَلَ . فَقَالَ " أَتَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ نَعَمْ . فَنَادَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَنْ صُومُوا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз ибн Абу Ризма хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, Суфёндан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: бир аъробий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келди ва: «Мен ҳилолни кўрдим,» деди. У: «Ла илаҳа иллаллоҳ, Муҳаммадун абдуҳу ва расулуҳу (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир) деб гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза тутинглар!» деб нидо қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبْصَرْتُ الْهِلاَلَ اللَّيْلَةَ . قَالَ " أَتَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " يَا بِلاَلُ أَذِّنْ فِي النَّاسِ فَلْيَصُومُوا غَدًا " .
Бизга Мусо ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн ривоят қилди, Зоидадан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: бир аъробий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келди ва: «Мен бу кеча ҳилолни кўрдим,» деди. У: «Ла илаҳа иллаллоҳ, Муҳаммадун абдуҳу ва расулуҳу (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир) деб гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Эй Билол, одамлар орасида эълон қил, улар эртага рўза тутсинлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، مُرْسَلٌ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, Абу Довуддан, у Суфёндан, у Симокдан, у Икримадан — мурсал (саҳобий зикр этилмаган) ҳолда (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، - مِصِّيصِيٌّ - قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، مُرْسَلٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуъайм — миссисалик — хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон ибн Мусо ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Суфёндан, у Симокдан, у Икримадан — мурсал (саҳобий зикр этилмаган) ҳолда (ривоят қилди).
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شَبِيبٍ أَبُو عُثْمَانَ، - وَكَانَ شَيْخًا صَالِحًا بِطَرَسُوسَ - قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ الْحَارِثِ الْجَدَلِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّهُ خَطَبَ النَّاسَ فِي الْيَوْمِ الَّذِي يُشَكُّ فِيهِ فَقَالَ أَلاَّ إِنِّي جَالَسْتُ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَاءَلْتُهُمْ وَأَنَّهُمْ حَدَّثُونِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ وَانْسُكُوا لَهَا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا ثَلاَثِينَ فَإِنْ شَهِدَ شَاهِدَانِ فَصُومُوا وَأَفْطِرُوا " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Шабиб Абу Усмон — у Тарсусда солиҳ шайх эди — ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зоида хабар берди, Ҳусайн ибн ал-Ҳорис ал-Жадалийдан, у Абдурраҳмон ибн Зайд ибн ал-Хаттобдан (ривоят қилдики), у шубҳали кунда одамларга хутба қилди ва деди: «Огоҳ бўлинглар, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари билан ўтирган ва улардан сўраган эдим, улар менга ҳадис айтиб беришдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни (ҳилолни) кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар (рўзани бузинглар), ҳамда у (кўриниши) асосида ибодат-расмларингизни адо этинглар. Агар сизларга булут тўсиб қўйса, ўттиз кунни тўлдиринглар. Агар икки гувоҳ гувоҳлик берса, рўза тутинглар ва ифтор қилинглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمُ الشَّهْرُ فَعُدُّوا ثَلاَثِينَ " .
Бизга Муъаммал ибн Ҳишом хабар берди, Исмоилдан, у Шуъбадан, у Муҳаммад ибн Зиёддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни (ҳилолни) кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар. Агар сизларга ой булут билан тўсилса, ўттиз кунни санаб тўлдиринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا ثَلاَثِينَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Варқо ривоят қилди, Шуъбадан, у Муҳаммад ибн Зиёддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни (ҳилолни) кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қўйса, ўттиз (кунни) ҳисоблаб чамаланглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَصُومُوا ثَلاَثِينَ يَوْمًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ ан-Найсобурий хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибн Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ривоят қилди, Муҳаммад ибн Муслимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳилолни кўрганингизда рўза тутинглар ва уни кўрганингизда ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қўйса, ўттиз кун рўза тутинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ " .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Солим ибн Абдуллоҳ ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деётганларини эшитдим: «Ҳилолни кўрганингизда рўза тутинглар ва уни кўрганингизда ифтор қилинглар. Агар сизларга булут тўсиб қўйса, уни (ўттиз кун деб) чамаланглар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ رَمَضَانَ فَقَالَ " لاَ تَصُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ وَلاَ تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар берди — унга ўқиб эшиттирилди, мен эса тинглаб турардим, лафз уники (Ҳорисники) — Ибн ал-Қосимдан, у Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Рамазонни зикр қилиб: «То ҳилолни кўрмагунингизча рўза тутманглар ва то уни кўрмагунингизча ифтор қилманглар. Агар сизларга булут тўсиб қўйса, уни чамаланглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ وَلاَ تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, у деди: менга Нофиъ ривоят қилди, Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «То уни (ҳилолни) кўрмагунингизча рўза тутманглар ва то уни кўрмагунингизча ифтор қилманглар. Агар сизларга булут тўсиб қўйса, уни чамаланглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، صَاحِبُ حِمْصَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْهِلاَلَ فَقَالَ " إِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا ثَلاَثِينَ " .
Бизга Абу Бакр ибн Али, Ҳимс аҳлидан, хабар берди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллаҳ ривоят қилди, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳилолни зикр қилиб, дедилар: «Уни кўрсангиз, рўза тутинг; уни кўрсангиз, рўзани очинг. Агар (осмон) сизга булутли бўлса, ўттизни сананг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ أَبُو الْجَوْزَاءِ، - وَهُوَ ثِقَةٌ بَصْرِيٌّ أَخُو أَبِي الْعَالِيَةِ - قَالَ أَنْبَأَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاَثِينَ " .
Бизга Аҳмад ибн Усмон Абул-Жавзо — у ишончли басралик, Абул-Олиянинг акаси — хабар берди, у деди: бизга Ҳаббон ибн Ҳилол хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни кўриб рўза тутинг ва уни кўриб рўзани очинг. Агар (осмон) сизга булутли бўлса, саноқни ўттизга тўлдиринг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ عَجِبْتُ مِمَّنْ يَتَقَدَّمُ الشَّهْرَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاَثِينَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у Муҳаммад ибн Ҳунайндан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Ойни (рамазонни) олдинга олиб борадиганлардан (вақтидан олдин рўза тутадиганлардан) ҳайратландим, ҳолбуки Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳилолни кўрсангиз, рўза тутинг; уни кўрсангиз, рўзани очинг. Агар (осмон) сизга булутли бўлса, саноқни ўттизга тўлдиринг,» деганлар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ قَبْلَهُ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثُمَّ صُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ قَبْلَهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, Мансурдан, у Рибъий ибн Ҳирошдан, у Ҳузайфа ибн ал-Ямондан, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Ойни (унинг) олдидан ҳилолни кўрмагунингизча ёки саноқни тўлдирмагунингизча олдинга олиб борманг (олдиндан рўза тутманг). Сўнгра ҳилолни кўрмагунингизча ёки унинг олдидан саноқни тўлдирмагунингизча рўза тутинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ بَعْضِ، أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ حَتَّى تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ أَوْ تَرَوُا الْهِلاَلَ ثُمَّ صُومُوا وَلاَ تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاَثِينَ " . أَرْسَلَهُ الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Мансурдан, у Рибъийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларидан баъзисидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ойни саноқни тўлдирмагунингизча ёки ҳилолни кўрмагунингизча олдинга олиб борманг. Сўнгра рўза тутинг ва ҳилолни кўрмагунингизча ёки саноқни ўттизга тўлдирмагунингизча рўзани очманг,» дедилар. Буни ал-Ҳажжож ибн Артоҳ мурсал (саҳобасиз) қилиб ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَتِمُّوا شَعْبَانَ ثَلاَثِينَ إِلاَّ أَنْ تَرَوُا الْهِلاَلَ قَبْلَ ذَلِكَ ثُمَّ صُومُوا رَمَضَانَ ثَلاَثِينَ إِلاَّ أَنْ تَرَوُا الْهِلاَلَ قَبْلَ ذَلِكَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, ал-Ҳажжож ибн Артоҳдан, у Мансурдан, у Рибъийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳилолни кўрсангиз, рўза тутинг; уни кўрсангиз, рўзани очинг. Агар (осмон) сизга булутли бўлса, ундан олдин ҳилолни кўрмасангиз, Шаъбонни ўттизга тўлдиринг. Сўнгра ундан олдин ҳилолни кўрмасангиз, Рамазонни ўттиз (кун) рўза тутинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سَحَابٌ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلاَ تَسْتَقْبِلُوا الشَّهْرَ اسْتِقْبَالاً " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ибн Абу Сағира ривоят қилди, Симок ибн Ҳарбдан, у Икримадан (ривоят қилдики), у деди: бизга Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) ривоят қилди, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, у дедилар: «Уни кўриб рўза тутинг ва уни кўриб рўзани очинг. Агар сизнинг билан унинг орасини булут тўсиб қўйса, саноқни тўлдиринг ва ойни (рамазонни) олдиндан кутиб олманг (вақтидан олдин рўза тутманг),» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَصُومُوا قَبْلَ رَمَضَانَ صُومُوا لِلرُّؤْيَةِ وَأَفْطِرُوا لِلرُّؤْيَةِ فَإِنْ حَالَتْ دُونَهُ غَيَايَةٌ فَأَكْمِلُوا ثَلاَثِينَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рамазондан олдин рўза тутманг. (Ҳилолни) кўриб рўза тутинг ва (уни) кўриб рўзани очинг. Агар уни булут тўсиб қўйса, ўттизни тўлдиринг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَقْسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ يَدْخُلَ عَلَى نِسَائِهِ شَهْرًا فَلَبِثَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ فَقُلْتُ أَلَيْسَ قَدْ كُنْتَ آلَيْتَ شَهْرًا فَعَدَدْتُ الأَيَّامَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ " .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий хабар берди, Абдул-Аълодан, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир ой хотинларининг ҳузурига кирмасликка қасам ичдилар, сўнгра йигирма тўққиз (кун) турдилар. Мен: «Сиз бир ой (кирмасликка) қасам ичган эмасмидингиз? Мен кунларни йигирма тўққиз деб санадим,» дедим. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ой йигирма тўққиздир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، حَدَّثَهُ ح، وَأَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ لَهُمَا { إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا } وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَقَالَ فِيهِ فَاعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً . قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ قَالَ " مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا " . مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ حَدَّثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَدِيثَهُنَّ فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ إِنَّكَ قَدْ كُنْتَ آلَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا وَإِنَّا أَصْبَحْنَا مِنْ تِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً نَعُدُّهَا عَدَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً " .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Саъд ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Убайдуллаҳ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Савр унга ривоят қилди; ва бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳакам ибн Нофиъ ривоят қилди, у деди: бизга Шуъайб хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у деди: менга Убайдуллаҳ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Савр хабар берди, Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг икки аёли — Аллаҳ улар ҳақида: «Агар икковингиз Аллаҳга тавба қилсангиз (яхшидир), чунки икковингизнинг қалбларингиз (ҳақдан) оғиб кетди,» (Таҳрим сураси, 4) деган аёли ҳақида Умар ибн ал-Хаттобдан сўрашга ҳарислик билан ҳаракат қилардим. Сўнгра ҳадисни келтирди ва унда деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша ҳадис туфайли — Ҳафса уни Оишага ошкор қилганида — хотинларидан йигирма тўққиз кеча четланиб турдилар. Оиша деди: У: «Мен уларнинг ҳузурига бир ой кирмайман,» деган эдилар. Бу Аллаҳ азза ва жалла унга уларнинг сўзларини хабар қилганида, уларга қаттиқ хафа бўлганликлари сабабидан эди. Йигирма тўққиз кеча ўтгач, Оишанинг ҳузурига кириб, ундан бошладилар. Оиша унга: «Эй Расулуллоҳ, сиз бир ой ҳузуримизга кирмасликка қасам ичган эдингиз, ҳолбуки биз санаб келганимизда йигирма тўққиз кечадамиз,» деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ой йигирма тўққиз кечадир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، - هُوَ أَبُو بُرَيْدٍ الْجَرْمِيُّ بَصْرِيٌّ - عَنْ بَهْزٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَانِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ يَوْمًا " .
Бизга Амр ибн Язид — у Абу Бурайд ал-Жармий, басралик — хабар берди, Баҳздан, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Саламадан, у Абул-Ҳакамдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Менга Жибрил (алайҳиссалом) келди ва: ‹Ой йигирма тўққиз кундир,› деди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، وَذَكَرَ، كَلِمَةً مَعْنَاهَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ يَوْمًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, Муҳаммаддан — ва маъноси (ривоят) сўзини зикр қилди — бизга Шуъба ривоят қилди, Саламадан, у деди: мен Абул-Ҳакамдан эшитдим, Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ой йигирма тўққиз кундир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى الأُخْرَى وَقَالَ " الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . وَنَقَصَ فِي الثَّالِثَةِ إِصْبَعًا .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, Исмоил ибн Абу Холиддан, у Муҳаммад ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у қўлини иккинчи қўлига уриб: «Ой мана шундай, мана шундай ва мана шундай,» дедилар ва учинчисида бир бармоқни кам қилдилар (эгиб қўйдилар).
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . يَعْنِي تِسْعَةً وَعِشْرِينَ . رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَغَيْرُهُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Исмоилдан, у Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ой мана шундай, мана шундай ва мана шундай,» дедилар — яъни йигирма тўққизни (англатиб). Буни Яҳё ибн Саид ва бошқалар Исмоилдан, у Муҳаммад ибн Саъддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . وَصَفَّقَ مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ بِيَدَيْهِ يَنْعَتُهَا ثَلاَثًا ثُمَّ قَبَضَ فِي الثَّالِثَةِ الإِبْهَامَ فِي الْيُسْرَى . قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قُلْتُ لإِسْمَاعِيلَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ لاَ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, Муҳаммад ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ой мана шундай, мана шундай ва мана шундай,» дедилар. Муҳаммад ибн Убайд уни кўрсатиб, қўлларини уч марта қоқди, сўнгра учинчисида чап (қўлининг) бош бармоғини букди. Яҳё ибн Саид деди: Мен Исмоилга: «Отасиданми?» дедим. У: «Йўқ,» деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - هُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ يَكُونُ تِسْعَةً وَعِشْرِينَ وَيَكُونُ ثَلاَثِينَ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ " .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Али — у Ибн ал-Муборак — ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ой йигирма тўққиз бўлади, ўттиз ҳам бўлади. Уни кўрсангиз, рўза тутинг; уни кўрсангиз, рўзани очинг. Агар (осмон) сизга булутли бўлса, саноқни тўлдиринг,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، ح وَأَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ، وَهُوَ - ابْنُ عُمَرَ - يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ " .
Менга Убайдуллаҳ ибн Фазола ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Муовия ривоят қилди; ва менга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн ал-Муғира хабар берди, у деди: бизга Усмон ибн Саид ривоят қилди, Муовиядан — лафз уники — у Яҳё ибн Абу Касирдан (ривоят қилдики), Абу Салама унга хабар беришича, у Абдуллоҳ — у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) — нинг: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Ой йигирма тўққиздир,› деяётганларини эшитдим,» деганини эшитди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّا أُمَّةٌ أُمِّيَّةٌ لاَ نَكْتُبُ وَلاَ نَحْسِبُ الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . ثَلاَثًا حَتَّى ذَكَرَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, Суфёндан, у ал-Асвад ибн Қайсдан, у Саид ибн Амрдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Биз уммий (саводсиз) умматмиз, ёзмаймиз ва ҳисоб (астрономик ҳисоб) қилмаймиз. Ой мана шундай, мана шундай ва мана шундай,» дедилар — уч марта — то йигирма тўққизни зикр қилгунларича.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْعَاصِ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّا أُمَّةٌ أُمِّيَّةٌ لاَ نَحْسِبُ وَلاَ نَكْتُبُ وَالشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . وَعَقَدَ الإِبْهَامَ فِي الثَّالِثَةِ " وَالشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . تَمَامَ الثَّلاَثِينَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, Муҳаммаддан, у Шуъбадан, у ал-Асвад ибн Қайсдан (ривоят қилди), у деди: мен Саид ибн Амр ибн Саид ибн Абил-Осдан эшитдимки, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)ни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитди. У: «Биз уммий (саводсиз) умматмиз, ҳисоб ҳам қилмаймиз, ёзмаймиз ҳам. Ой мана шундай, мана шундай ва мана шундай (қилиб),» дедилар ва учинчисида бош бармоқларини букдилар. «Ва ой мана шундай, мана шундай ва мана шундай (қилиб),» ўттизни тўлдириб (кўрсатдилар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ جَبَلَةَ بْنِ سُحَيْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الشَّهْرُ هَكَذَا " . وَوَصَفَ شُعْبَةُ عَنْ صِفَةِ جَبَلَةَ عَنْ صِفَةِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ فِيمَا حَكَى مِنْ صَنِيعِهِ مَرَّتَيْنِ بِأَصَابِعِ يَدَيْهِ وَنَقَصَ فِي الثَّالِثَةِ إِصْبَعًا مِنْ أَصَابِعِ يَدَيْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Жабала ибн Суҳаймдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у: «Ой мана шундай (бўлади),» дедилар. Ва Шуъба, Жабаланинг кўрсатиши бўйича, Ибн Умарнинг кўрсатиши бўйича, унинг йигирма тўққиз эканини таърифлади: икки марта икки қўлининг бармоқлари билан ишора қилди ва учинчисида икки қўли бармоқларидан бирини камайтирди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُقْبَةَ، - يَعْنِي ابْنَ حُرَيْثٍ - قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Уқбадан — яъни Ибн Ҳурайс — у деди: мен Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)ни айтаётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ой йигирма тўққиз (кун),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً " . وَقَفَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, Осимдан, у Зиррдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Саҳарлик қилинг, чунки саҳарликда барака бордир,» дедилар. Буни Убайдуллоҳ ибн Саид мавқуф (қилди).
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ تَسَحَّرُوا . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ لاَ أَدْرِي كَيْفَ لَفْظُهُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, Абу Бакр ибн Айёшдан, у Осимдан, у Зиррдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: «Саҳарлик қилинг.» Убайдуллоҳ деди: мен унинг аниқ иборасини билмайман.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، وَعَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, Қатодадан ва Абдулазиздан, улар Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Саҳарлик қилинг, чунки саҳарликда барака бордир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ جَرِيرٍ، - نَسَائِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً " .
Бизга Али ибн Саид ибн Жарир — Насоий — хабар берди, у деди: бизга Абур-Робиъ ривоят қилди, у деди: бизга Мансур ибн Абил-Асвад ривоят қилди, Абдулмалик ибн Аби Сулаймондан, у Атодан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Саҳарлик қилинг, чунки саҳарликда барака бордир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً . رَفَعَهُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Абдулмалик ибн Аби Сулаймон хабар берди, Атодан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: «Саҳарлик қилинг, чунки саҳарликда барака бордир.» Буни Ибн Аби Лайло марфуъ (қилди).
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Аби Лайло ривоят қилди, Атодан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у: «Саҳарлик қилинг, чунки саҳарликда барака бордир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً " .
Бизга Абдул-Аъло ибн Восил ибн Абдил-Аъло хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, Суфёндан, у Ибн Аби Лайлодан, у Атодан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Саҳарлик қилинг, чунки саҳарликда барака бордир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدِيثُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ هَذَا إِسْنَادُهُ حَسَنٌ وَهُوَ مُنْكَرٌ وَأَخَافُ أَنْ يَكُونَ الْغَلَطُ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Халлод ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Саҳарлик қилинг, чунки саҳарликда барака бордир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Яҳё ибн Саиднинг бу ҳадисининг исноди ҳасан, лекин у мункардир, ва мен хато Муҳаммад ибн Фузайлдан бўлишидан қўрқаман.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، قَالَ قُلْنَا لِحُذَيْفَةَ أَىَّ سَاعَةٍ تَسَحَّرْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ هُوَ النَّهَارُ إِلاَّ أَنَّ الشَّمْسَ لَمْ تَطْلُعْ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Вакииъ хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Осимдан, у Зиррдан (ривоят қилди), у деди: биз Ҳузайфага: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан қайси пайтда саҳарлик қилардинг?» дедик. У: «У кундуз эди, фақат қуёш ҳали чиқмаганди,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ، قَالَ تَسَحَّرْتُ مَعَ حُذَيْفَةَ ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الصَّلاَةِ فَلَمَّا أَتَيْنَا الْمَسْجِدَ صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا إِلاَّ هُنَيْهَةٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Адийдан (ривоят қилди), у деди: мен Зирр ибн Ҳубайшни айтаётганини эшитдим, у деди: мен Ҳузайфа билан саҳарлик қилдим, сўнг намозга чиқдик. Масжидга келганимизда икки ракат намоз ўқидик, сўнг намозга иқомат айтилди, улар орасида озгина вақтдан бошқа нарса йўқ эди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو يَعْفُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، قَالَ تَسَحَّرْتُ مَعَ حُذَيْفَةَ ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الْمَسْجِدِ فَصَلَّيْنَا رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّيْنَا .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, у деди: бизга Абу Яъфур ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ривоят қилди, Сила ибн Зуфардан (ривоят қилди), у деди: мен Ҳузайфа билан саҳарлик қилдим, сўнг масжидга чиқдик ва бомдоднинг икки ракатини ўқидик, сўнг намозга иқомат айтилди ва намоз ўқидик.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ تَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُمْنَا إِلَى الصَّلاَةِ . قُلْتُ كَمْ كَانَ بَيْنَهُمَا قَالَ قَدْرَ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, Қатодадан, у Анасдан, у Зайд ибн Собит (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан саҳарлик қилдик, сўнг намозга турдик. Мен: «Улар орасида қанча (вақт) бор эди?» дедим. У: «Киши эллик оят ўқийдиган миқдорда,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ تَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُمْنَا إِلَى الصَّلاَةِ . قُلْتُ زُعِمَ أَنَّ أَنَسًا الْقَائِلُ مَا كَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ قَدْرَ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, Анасдан, у Зайд ибн Собит (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан саҳарлик қилдик, сўнг намозга турдик. Мен: «Анас (шундай) деган деб гумон қилинади: у (саҳарлик билан намоз) орасида қанча (вақт) бор эди?» дедим. У: «Киши эллик оят ўқийдиган миқдорда,» деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ تَسَحَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ ثُمَّ قَامَا فَدَخَلاَ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ . فَقُلْنَا لأَنَسٍ كَمْ كَانَ بَيْنَ فَرَاغِهِمَا وَدُخُولِهِمَا فِي الصَّلاَةِ قَالَ قَدْرَ مَا يَقْرَأُ الإِنْسَانُ خَمْسِينَ آيَةً .
Бизга Абул-Ашъас хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва Зайд ибн Собит саҳарлик қилдилар, сўнг туриб бомдод намозига кирдилар. Биз Анасга: «Уларнинг (саҳарликни) тугатишлари билан намозга киришлари орасида қанча (вақт) бор эди?» дедик. У: «Инсон эллик оят ўқийдиган миқдорда,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ فِينَا رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ السُّحُورَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ السُّحُورَ . قَالَتْ أَيُّهُمَا الَّذِي يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ السُّحُورَ قُلْتُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . قَالَتْ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Сулаймондан, у Хайсамадан, у Абу Атийядан (ривоят қилди), у деди: мен Оиша (розияллаҳу анҳо)га: «Бизнинг орамизда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан икки киши бор: улардан бири ифторни тезлаштиради ва саҳарликни кечиктиради, бошқаси эса ифторни кечиктиради ва саҳарликни тезлаштиради,» дедим. У: «Ифторни тезлаштириб, саҳарликни кечиктирадиган қайси бири?» деди. Мен: «Абдуллоҳ ибн Масъуд,» дедим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мана шундай қилардилар,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ فِينَا رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ السُّحُورَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الْفِطْرَ وَيُعَجِّلُ السُّحُورَ . قَالَتْ أَيُّهُمَا الَّذِي يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ السُّحُورَ قُلْتُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . قَالَتْ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ал-Аъмашдан, у Хайсамадан, у Абу Атийядан (ривоят қилди), у деди: мен Оишага: «Бизнинг орамизда икки киши бор: улардан бири ифторни тезлаштириб, саҳарликни кечиктиради, бошқаси эса ифторни кечиктириб, саҳарликни тезлаштиради,» дедим. У: «Ифторни тезлаштириб, саҳарликни кечиктирадигани қайсиси?» деди. Мен: «Абдуллоҳ ибн Масъуд,» дедим. У: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳам мана шундай қилар эдилар,» деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ فَقَالَ لَهَا مَسْرُوقٌ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كِلاَهُمَا لاَ يَأْلُو عَنِ الْخَيْرِ أَحَدُهُمَا يُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ وَالْفِطْرَ وَالآخَرُ يُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالْفِطْرَ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ أَيُّهُمَا الَّذِي يُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالْفِطْرَ قَالَ مَسْرُوقٌ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ هَكَذَا كَانَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн Зоидадан, у ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абу Атийядан (ривоят қилди), у деди: мен ва Масруқ Оишанинг олдига кирдик. Масруқ унга: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан икки киши бор, иккаласи ҳам яхшиликдан қолмайди: улардан бири намозни ва ифторни кечиктиради, бошқаси эса намозни ва ифторни тезлаштиради,» деди. Оиша: «Намозни ва ифторни тезлаштирадигани қайсиси?» деди. Масруқ: «Абдуллоҳ ибн Масъуд,» деди. Шунда Оиша: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳам мана шундай қилар эдилар,» деди.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ، عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْنَا لَهَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلاَنِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ وَالآخَرُ يُؤَخِّرُ الإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ . فَقَالَتْ أَيُّهُمَا يُعَجِّلُ الإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلاَةَ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . قَالَتْ هَكَذَا كَانَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَالآخَرُ أَبُو مُوسَى رضى الله عنهما .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абу Атийядан хабар берди, у деди: мен ва Масруқ Оишанинг олдига кирдик ва унга: «Эй мўминларнинг онаси, Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан икки киши бор: улардан бири ифторни тезлаштиради ва намозни тезлаштиради, бошқаси эса ифторни кечиктиради ва намозни кечиктиради,» дедик. У: «Ифторни тезлаштириб, намозни тезлаштирадигани қайсиси?» деди. Биз: «Абдуллоҳ ибн Масъуд,» дедик. У: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳам мана шундай қилар эдилар,» деди. Бошқаси эса Абу Мусо (розияллоҳу анҳумо) эди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ، صَاحِبِ الزِّيَادِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ، يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَتَسَحَّرُ فَقَالَ " إِنَّهَا بَرَكَةٌ أَعْطَاكُمُ اللَّهُ إِيَّاهَا فَلاَ تَدَعُوهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Шуъба аз-Зиёдийнинг соҳиби Абдулҳамиддан ривоят қилди, у деди: мен Абдуллоҳ ибн ал-Ҳориснинг Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: мен Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига кирдим, у киши саҳарлик қилаётган эдилар. Шунда у: «Албатта, бу бир баракадирки, Аллоҳ уни сизларга ато этган, бас, уни тарк этманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، - بَصْرِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سَيْفٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي رُهْمٍ، عَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَدْعُو إِلَى السَّحُورِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَقَالَ " هَلُمُّوا إِلَى الْغَدَاءِ الْمُبَارَكِ " .
Бизга Шуъайб ибн Юсуф — басралик — хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон Муовия ибн Солиҳдан, у Юнус ибн Сайфдан, у ал-Ҳорис ибн Зиёддан, у Абу Руҳмдан, у ал-Ирбод ибн Сориядан ривоят қилди, у деди: мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)ни рамазон ойида саҳарликка чақираётганларини эшитдим. У: «Муборак нонуштага келинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ بَقِيَّةَ بْنِ الْوَلِيدِ، قَالَ أَخْبَرَنِي بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَلَيْكُمْ بِغَدَاءِ السُّحُورِ فَإِنَّهُ هُوَ الْغَدَاءُ الْمُبَارَكُ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ Бақийя ибн ал-Валиддан хабар берди, у деди: менга Баҳир ибн Саъд хабар берди, у Холид ибн Маъдондан, у ал-Миқдом ибн Маъдийкарибдан, у Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у: «Саҳарлик нонуштасини ғанимат билинглар, чунки у муборак нонуштадир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ " هَلُمَّ إِلَى الْغَدَاءِ الْمُبَارَكِ " . يَعْنِي السَّحُورَ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён Саврдан, у Холид ибн Маъдондан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бир кишига: «Муборак нонуштага кел,» дедилар — яъни саҳарликни назарда тутдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُلَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ فَصْلَ مَا بَيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السُّحُورِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс Мусо ибн Улайдан, у отасидан, у Абу Қайсдан, у Амр ибн ал-Осдан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Албатта, бизнинг рўзамиз билан аҳли китобнинг рўзаси орасидаги фарқ саҳарлик таомини ейишдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَلِكَ عِنْدَ السُّحُورِ " يَا أَنَسُ إِنِّي أُرِيدُ الصِّيَامَ أَطْعِمْنِي شَيْئًا " . فَأَتَيْتُهُ بِتَمْرٍ وَإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أَذَّنَ بِلاَلٌ فَقَالَ " يَا أَنَسُ انْظُرْ رَجُلاً يَأْكُلُ مَعِي " . فَدَعَوْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَجَاءَ فَقَالَ إِنِّي قَدْ شَرِبْتُ شَرْبَةَ سَوِيقٍ وَأَنَا أُرِيدُ الصِّيَامَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَأَنَا أُرِيدُ الصِّيَامَ " . فَتَسَحَّرَ مَعَهُ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар Қатодадан, у Анасдан хабар берди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) саҳарлик вақтида: «Эй Анас, мен рўза тутмоқчиман, менга бирор нарса едиргин,» дедилар. Мен у кишига хурмо ва ичида суви бор идишни келтирдим — бу Билол азон айтганидан кейин эди. У: «Эй Анас, мен билан бирга овқатланадиган бир кишини қара (топ),» дедилар. Шунда мен Зайд ибн Собитни чақирдим, у келди ва: «Мен сувик (қовурилган ун) шарбатидан ичган эдим, бироқ рўза тутмоқчиман,» деди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Мен ҳам рўза тутмоқчиман,» дедилар. Сўнг у киши билан бирга саҳарлик қилди. Кейин у киши туриб, икки ракат намоз ўқидилар, сўнг намозга (жамоатга) чиқдилар.
أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ أَحَدَهُمْ، كَانَ إِذَا نَامَ قَبْلَ أَنْ يَتَعَشَّى لَمْ يَحِلَّ لَهُ أَنْ يَأْكُلَ شَيْئًا وَلاَ يَشْرَبَ لَيْلَتَهُ وَيَوْمَهُ مِنَ الْغَدِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَكُلُوا وَاشْرَبُوا } إِلَى { الْخَيْطِ الأَسْوَدِ } قَالَ وَنَزَلَتْ فِي أَبِي قَيْسِ بْنِ عَمْرٍو أَتَى أَهْلَهُ وَهُوَ صَائِمٌ بَعْدَ الْمَغْرِبِ فَقَالَ هَلْ مِنْ شَىْءٍ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ مَا عِنْدَنَا شَىْءٌ وَلَكِنْ أَخْرُجُ أَلْتَمِسُ لَكَ عَشَاءً . فَخَرَجَتْ وَوَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ فَرَجَعَتْ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْهُ نَائِمًا وَأَيْقَظَتْهُ فَلَمْ يَطْعَمْ شَيْئًا وَبَاتَ وَأَصْبَحَ صَائِمًا حَتَّى انْتَصَفَ النَّهَارُ فَغُشِيَ عَلَيْهِ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ تَنْزِلَ هَذِهِ الآيَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ .
Менга Ҳилол ибн ал-Ало ибн Ҳилол хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн ибн Айёш ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Абу Ишоқ ал-Баро ибн Озибдан ривоят қилдики, улардан бири кечки овқат ейишдан олдин ухлаб қолса, ўша кечаси ва эртанги кундузи қуёш ботгунга қадар унга бирор нарса ейиш ва ичиш ҳалол бўлмас эди — токи бу оят нозил бўлгунча: «...Еб-ичинглар...» (деб бошланиб) «...қора ипдан (ажралиб тургунча)» (дегунгача) (Бақара сураси, 187). У деди: бу (оят) Абу Қайс ибн Амр ҳақида нозил бўлди: у рўзадор ҳолида шом (оқшом) намозидан кейин аҳли ҳузурига келди ва: «Егулик бирор нарса борми?» деди. Хотини: «Бизда ҳеч нарса йўқ, лекин чиқиб сенга кечки овқат излаб келаман,» деди. Сўнг у (хотини) чиқиб кетди, у (Абу Қайс) эса бошини қўйиб ухлаб қолди. Хотини қайтиб келиб, уни ухлаб ётганини кўрди ва уни уйғотди, аммо у ҳеч нарса емади. У кечасини (оч) ўтказди ва рўзадор ҳолида тонгни қаршилади — токи кун ярмига етганда ҳушидан кетди. Бу эса шу оят нозил бўлишидан олдин эди. Бас, Аллоҳ у ҳақида (оят) нозил қилди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى { حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ } قَالَ " هُوَ سَوَادُ اللَّيْلِ وَبَيَاضُ النَّهَارِ " .
Бизга Алий ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Жарир Мутаррифдан, у аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотимдан ривоят қилдики, у Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан Аллоҳ таолонинг: «...токи тонгнинг оқ ипи қора ипидан сизларга равшан ажралиб тургунча...» (Бақара сураси, 187) деган сўзи ҳақида сўради. У: «Бу кечанинг қоралиги ва кундузнинг оқлигидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ لِيُنَبِّهَ نَائِمَكُمْ وَيُرْجِعَ قَائِمَكُمْ وَلَيْسَ الْفَجْرُ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا " . وَأَشَارَ بِكَفِّهِ " وَلَكِنِ الْفَجْرُ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا " . وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَتَيْنِ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга ат-Таймий Абу Усмондан, у Ибн Масъуддан, у Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Албатта, Билол кечаси азон айтади, токи ухлаб ётганингизни уйғотиш ва қоим турганингизни (витр ўқиб бўлиб, дам олишга) қайтариш учун. Тонг (вақти) унинг мана шундай бўлиши эмас,» дедилар ва кафтлари билан ишора қилдилар, «балки тонг (вақти) унинг мана шундай бўлишидир,» (дедилар) ва икки кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилдилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَنْبَأَنَا سَوَادَةُ بْنُ حَنْظَلَةَ، قَالَ سَمِعْتُ سَمُرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَغُرَّنَّكُمْ أَذَانُ بِلاَلٍ وَلاَ هَذَا الْبَيَاضُ حَتَّى يَنْفَجِرَ الْفَجْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا " . يَعْنِي مُعْتَرِضًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَبَسَطَ بِيَدَيْهِ يَمِينًا وَشِمَالاً مَادًّا يَدَيْهِ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, бизга Савода ибн Ҳанзала хабар берди, у деди: мен Самуранинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Билолнинг азони ҳам, бу оқлик ҳам сизларни алдаб қўймасин — токи тонг мана шундай ва мана шундай ёришгунча,» дедилар — яъни кўндаланг (ёйилиб) (ёришгунча). Абу Довуд деди: у (рови) қўлларини ўнг ва чап томонга ёйиб, қўлларини чўзиб кўрсатди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَقَدَّمُوا قَبْلَ الشَّهْرِ بِصِيَامٍ إِلاَّ رَجُلٌ كَانَ يَصُومُ صِيَامًا أَتَى ذَلِكَ الْيَوْمُ عَلَى صِيَامِهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Валид ал-Авзоийдан, у Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан хабар берди, у: «(Рамазон) ойидан олдин рўза тутиб (уни) қаршиламанглар, фақат (аввалдан) бирор рўза тутиб юрган киши мустасно — ўша кун унинг рўзасига тўғри келиб қолса,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَتَقَدَّمَنَّ أَحَدٌ الشَّهْرَ بِيَوْمٍ وَلاَ يَوْمَيْنِ إِلاَّ أَحَدٌ كَانَ يَصُومُ صِيَامًا قَبْلَهُ فَلْيَصُمْهُ " .
Менга Имрон ибн Язид ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Шуъайб ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий Яҳёдан хабар берди, у деди: менга Абу Салама ривоят қилди, у деди: менга Абу Ҳурайра хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч ким (рамазон) ойини бир кун ёки икки кун (олдиндан рўза тутиб) қаршиламасин, фақат ундан олдин бирор рўза тутиб юрадиган киши мустасно — у (ўша рўзасини) тутаверсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَتَقَدَّمُوا الشَّهْرَ بِصِيَامِ يَوْمٍ وَلاَ يَوْمَيْنِ إِلاَّ أَنْ يُوَافِقَ ذَلِكَ يَوْمًا كَانَ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар берди, у деди: бизга Абу Холид Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «(Рамазон) ойини бир кун ёки икки кун рўза тутиб қаршиламанглар, фақат у сизлардан бирортангиз (одатда) тутиб юрадиган кунга тўғри келиб қолса, мустасно,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу хатодир.
أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ إِلاَّ أَنَّهُ كَانَ يَصِلُ شَعْبَانَ بِرَمَضَانَ .
Бизга Шуъайб ибн Юсуф ва Муҳаммад ибн Башшор — лафз уники — хабар беришди, улар дедилар: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён Мансурдан, у Солимдан, у Абу Саламадан, у Умму Саламадан ривоят қилди, у деди: мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)ни икки ойни кетма-кет рўза тутганларини кўрмадим, фақат у киши шаъбонни рамазонга улардилар (шундан бошқа).
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ تَوْبَةَ الْعَنْبَرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصِلُ شَعْبَانَ بِرَمَضَانَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр хабар берди, у деди: бизга Шуъба Тавба ал-Анбарийдан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан, у Умму Саламадан хабар берди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шаъбонни рамазонга улар эдилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ صِيَامِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يَصُومُ وَكَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ أَوْ عَامَّةَ شَعْبَانَ .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Усома ибн Зайд хабар бердики, Муҳаммад ибн Иброҳим унга Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилди, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рўзаси ҳақида сўради. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (шу қадар) рўза тутар эдиларки, биз: «Энди очмайдилар (рўзани узмайдилар),» дердик. Ва (шу қадар) рўза тутмасдиларки, биз: «Энди тутмайдилар,» дердик. Шаъбонни ёки Шаъбоннинг кўп қисмини рўза тутардилар.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعْدِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ الْهَادِ، حَدَّثَهُ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ كَانَتْ إِحْدَانَا تُفْطِرُ فِي رَمَضَانَ فَمَا تَقْدِرُ عَلَى أَنْ تَقْضِيَ حَتَّى يَدْخُلَ شَعْبَانُ وَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ فِي شَهْرٍ مَا يَصُومُ فِي شَعْبَانَ كَانَ يَصُومُهُ كُلَّهُ إِلاَّ قَلِيلاً بَلْ كَانَ يَصُومُهُ كُلَّهُ .
Бизга Аҳмад ибн Саъд ибн ал-Ҳакам хабар берди, у деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга Нофиъ ибн Язид ривоят қилдики, унга Ибн ал-Ҳод ривоят қилди, унга Муҳаммад ибн Иброҳим Абу Саламадан — яъни Ибн Абдурраҳмондан — у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Биздан (аёллардан) бири Рамазонда (ҳайз туфайли) рўзасини очар (қолдирар), кейин Шаъбон киргунга қадар уни қазо қилишга улгура олмасди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳеч бир ойда Шаъбондагидек кўп рўза тутмасдилар; уни — озгина (кунидан) ташқари — бутунлай рўза тутардилар; балки уни бутунлай рўза тутардилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَخْبِرِينِي عَنْ صِيَامِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ أَفْطَرَ وَلَمْ يَكُنْ يَصُومُ شَهْرًا أَكْثَرَ مِنْ شَعْبَانَ كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ إِلاَّ قَلِيلاً كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Абу Лабиддан, у Абу Саламадан (ривоят қилди). У деди: мен Ойша (розияллаҳу анҳо)дан сўраб дедим: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рўзаси ҳақида хабар беринг.» У деди: «(Шу қадар) рўза тутар эдиларки, биз: «Рўза тутиб кетдилар (узмайдилар),» дердик; ва (шу қадар) очар эдиларки, биз: «Очиб кетдилар (тутмайдилар),» дердик. Шаъбондан кўпроқ ҳеч бир ойни рўза тутмасдилар; Шаъбонни — озгина (кунидан) ташқари — рўза тутардилар; Шаъбонни бутунлай рўза тутардилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَهْرٍ مِنَ السَّنَةِ أَكْثَرَ صِيَامًا مِنْهُ فِي شَعْبَانَ كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муъоз ибн Ҳишом хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан (ривоят қилди), у деди: менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йилнинг ҳеч бир ойида Шаъбондагидан кўпроқ рўза тутмасдилар; Шаъбонни бутунлай рўза тутардилар.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَعْبَانَ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у Суфёндан, у Мансурдан, у Холид ибн Саъддан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Шаъбонни рўза тутардилар.»
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لاَ أَعْلَمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلاَ قَامَ لَيْلَةً حَتَّى الصَّبَاحِ وَلاَ صَامَ شَهْرًا كَامِلاً قَطُّ غَيْرَ رَمَضَانَ .
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ хабар берди, у Абдадан, у Саъиддан, у Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бутун Қуръонни бир кечада ўқиганларини, ёки бир кечани тонггача (намозда) қоим турганларини, ёки Рамазондан бошқа бирор ойни тўла рўза тутганларини билмайман.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي يُوسُفَ الصَّيْدَلاَنِيُّ، - حَرَّانِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَ سَأَلْتُهَا عَنْ صِيَامِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ أَفْطَرَ وَلَمْ يَصُمْ شَهْرًا تَامًّا مُنْذُ أَتَى الْمَدِينَةَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَمَضَانُ .
Бизга Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Абу Юсуф ас-Сайдалоний — Ҳарроний — хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилди, у Ҳишомдан, у Ибн Сириндан, у Абдуллаҳ ибн Шақиқдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: мен ундан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рўзаси ҳақида сўрадим. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (шу қадар) рўза тутар эдиларки, биз: «Рўза тутиб кетдилар,» дердик; ва (шу қадар) очар эдиларки, биз: «Очиб кетдилар,» дердик. Мадинага келганларидан бери Рамазондан бошқа бирор ойни тўла рўза тутмадилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ كَهْمَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي صَلاَةَ الضُّحَى قَالَتْ لاَ إِلاَّ أَنْ يَجِيءَ مِنْ مَغِيبِهِ . قُلْتُ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَهْرًا كُلَّهُ قَالَتْ لاَ مَا عَلِمْتُ صَامَ شَهْرًا كُلَّهُ إِلاَّ رَمَضَانَ وَلاَ أَفْطَرَ حَتَّى يَصُومَ مِنْهُ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид — у Ибн ал-Ҳорис — хабар берди, у Каҳмасдан, у Абдуллаҳ ибн Шақиқдан (ривоят қилди). У деди: мен Ойша (розияллаҳу анҳо)га: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зуҳо намозини ўқирмидилар?» дедим. У: «Йўқ, фақат сафардан қайтганларида (ўқирдилар),» деди. Мен: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бирор ойни бутунлай рўза тутармидилар?» дедим. У: «Йўқ, мен уларнинг Рамазондан бошқа бирор ойни бутунлай рўза тутганларини билмайман; ва (бирор ойда ҳеч) рўза тутмай ўтказмасдилар — вафот этгунларига қадар ундан (ҳар ойдан) баъзи кунлар рўза тутардилар,» деди.»
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي صَلاَةَ الضُّحَى قَالَتْ لاَ إِلاَّ أَنْ يَجِيءَ مِنْ مَغِيبِهِ . قُلْتُ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُ صَوْمٌ مَعْلُومٌ سِوَى رَمَضَانَ قَالَتْ وَاللَّهِ إِنْ صَامَ شَهْرًا مَعْلُومًا سِوَى رَمَضَانَ حَتَّى مَضَى لِوَجْهِهِ وَلاَ أَفْطَرَ حَتَّى يَصُومَ مِنْهُ .
Бизга Абул-Ашъас хабар берди, у Язиддан — у Ибн Зурайъ — у деди: бизга ал-Журайтий ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Шақиқдан (ривоят қилди). У деди: мен Ойша (розияллаҳу анҳо)га: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зуҳо намозини ўқирмидилар?» дедим. У: «Йўқ, фақат сафардан қайтганларида (ўқирдилар),» деди. Мен: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Рамазондан бошқа белгиланган (мунтазам) рўзалари бормиди?» дедим. У: «Аллаҳга қасамки, улар Рамазондан бошқа бирор белгиланган ойни вафот этгунларига қадар рўза тутмадилар; ва (бирор ойда ҳеч) рўза тутмай ўтказмасдилар — ундан (ҳар ойдан баъзи кунлар) рўза тутардилар,» деди.»
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ بَقِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَحِيرٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ عَائِشَةَ عَنِ الصِّيَامِ، فَقَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ وَيَتَحَرَّى صِيَامَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ .
Менга Амр ибн Усмон хабар берди, у Бақийядан (ривоят қилди), у деди: бизга Баҳир ривоят қилди, у Холиддан, у Жубайр ибн Нуфайрдан (ривоят қилдики), бир киши Ойша (розияллаҳу анҳо)дан рўза ҳақида сўради. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Шаъбонни бутунлай рўза тутардилар ва душанба ҳамда пайшанба кунлари рўза тутишни излардилар (кўзлардилар).»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَوْرٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ رَبِيعَةَ الْجُرَشِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَعْبَانَ وَرَمَضَانَ وَيَتَحَرَّى الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Савр ривоят қилди, у Холид ибн Маъдондан, у Робиъа ал-Журашийдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Шаъбон ва Рамазонни рўза тутардилар ҳамда душанба ва пайшанба кунлари (рўза тутишни) излардилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ، عَنْ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَمَّارٍ فَأُتِيَ بِشَاةٍ مَصْلِيَّةٍ فَقَالَ كُلُوا . فَتَنَحَّى بَعْضُ الْقَوْمِ قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ عَمَّارٌ مَنْ صَامَ الْيَوْمَ الَّذِي يُشَكُّ فِيهِ فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Абдуллаҳ ибн Саъид ал-Ашажж хабар берди, у Абу Холиддан, у Амр ибн Қайсдан, у Абу Ишоқдан, у Силодан (ривоят қилди). У деди: биз Аммор (розияллаҳу анҳу)нинг олдида эдик, қовурилган қўй келтирилди. У: «Енглар,» деди. (Шунда) жамоадан бири четга чиқди ва: «Мен рўзадорман,» деди. Аммор деди: «Ким шубҳали бўлган кунда рўза тутса, Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га осий бўлибди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ أَبِي يُونُسَ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عِكْرِمَةَ فِي يَوْمٍ قَدْ أُشْكِلَ مِنْ رَمَضَانَ هُوَ أَمْ مِنْ شَعْبَانَ وَهُوَ يَأْكُلُ خُبْزًا وَبَقْلاً وَلَبَنًا فَقَالَ لِي هَلُمَّ . فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ وَحَلَفَ بِاللَّهِ لَتُفْطِرَنَّ قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ فَلَمَّا رَأَيْتُهُ يَحْلِفُ لاَ يَسْتَثْنِي تَقَدَّمْتُ قُلْتُ هَاتِ الآنَ مَا عِنْدَكَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سَحَابَةٌ أَوْ ظُلْمَةٌ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ عِدَّةَ شَعْبَانَ وَلاَ تَسْتَقْبِلُوا الشَّهْرَ اسْتِقْبَالاً وَلاَ تَصِلُوا رَمَضَانَ بِيَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Абу Юнусдан, у Симокдан (ривоят қилди). У деди: мен Икрима олдига, Рамазонданми ёки Шаъбонданми эканлиги шубҳали бўлган бир кунда кирдим. У нон, кўкат ва сут еяётган эди. У менга: «Кел (е),» деди. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. У Аллаҳ билан қасам ичди: «Албатта, рўзангни очасан!» Мен икки марта: «Субҳоналлаҳ,» дедим. Унинг истисносиз қасам ичаётганини кўрганимда, мен олдинга ўтиб: «Қани энди, олдингда нима (илм) бўлса, келтир,» дедим. У деди: мен Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Уни (ҳилолни) кўрганингизда рўза тутинг ва уни кўрганингизда рўзани очинг. Агар сиз билан унинг орасига булут ёки қоронғулик тўсқинлик қилса, ҳисобни — Шаъбоннинг сонини — тўлдиринг (ўттизга етказинг); ойни (рўза билан) қарши олманг ва Рамазонни Шаъбоннинг бир куни билан уламанг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ أَخْبَرَنِي شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، وَابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ " أَلاَ لاَ تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ بِيَوْمٍ أَوِ اثْنَيْنِ إِلاَّ رَجُلٌ كَانَ يَصُومُ صِيَامًا فَلْيَصُمْهُ " .
Бизга Абдулмалик ибн Шуъайб ибн ал-Лайс ибн Саъд хабар берди, у деди: менга отам, у бобомдан хабар берди, у деди: менга Шуъайб ибн Ишоқ ал-Авзўийдан ва Ибн Абу Аруба(дан), улар Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, улар: «Огоҳ бўлинглар, ойни (Рамазонни) бир ёки икки кун (рўза билан) олдиндан қарши олманглар; фақат (аввалдан мунтазам) рўза тутиб келаётган киши бўлса, у тутаверсин,» дердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, у Шуъайбдан, у ал-Лайсдан (ривоят қилди). У деди: бизга Холид хабар берди, у Ибн Абу Ҳилолдан, у Ибн Шиҳобдан, у Саъид ибн ал-Мусайябдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди). У: «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса (ибодатда ўтказса), унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَبَلَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُرَغِّبُ النَّاسَ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةِ أَمْرٍ فِيهِ فَيَقُولُ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Жабала хабар берди, у деди: бизга ал-Муъофо ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ривоят қилди, у Ишоқ ибн Рошиддан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилди). У деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжалари Ойша (розияллаҳу анҳо) унга хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларни Рамазон қиёмига (таровеҳга) — қатъий буйруқ билан амр қилмасдан — рағбатлантирардилар ва: «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дердилар.
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ يُونُسَ الأَيْلِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ يُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ فَصَلَّى بِالنَّاسِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَفِيهِ قَالَتْ فَكَانَ يُرَغِّبُهُمْ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةٍ وَيَقُولُ " مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . قَالَ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Ҳорис хабар берди, у Юнус ал-Айлийдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилди). У деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, Ойша (розияллаҳу анҳо) унга хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тун ярмида чиқиб, масжидда намоз ўқидилар ва одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиб бердилар. (Рови) ҳадисни (охиригача) келтирди, унда у (Ойша) деди: «Улар одамларни Рамазон қиёмига — қатъий буйруқ билан амр қилмасдан — рағбатлантирардилар ва: «Ким Қадр кечасини имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дердилар.» (Рови) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ана шу ҳолатда (бу иш шу тарзда давом этаётган бир пайтда) вафот этдилар.»
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي رَمَضَانَ " مَنْ قَامَهُ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди). У деди: менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон хабар бердики, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Рамазон ҳақида: «Ким уни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ فَصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَقَالَ فِيهِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرَغِّبُهُمْ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةِ أَمْرٍ فِيهِ فَيَقُولُ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Менга Муҳаммад ибн Холид хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн Шуайб отасидан, у Зуҳрийдан ривоят қилди, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар берди, унга Оиша (розияллаҳу анҳо) хабар беришича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кечанинг бир қисмида (уйидан) чиқиб, масжидда намоз ўқидилар — ва (рови) ҳадисни давом эттириб, унда шуни айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни Рамазон (кечалари) қоим бўлишга рағбатлантирар, лекин буни қатъий буйруқ сифатида буюрмасдилар ва: «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِرَمَضَانَ " مَنْ قَامَهُ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Холид хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн Шуайб отасидан, у Зуҳрийдан ривоят қилди, у деди: бизга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилдики, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Рамазон ҳақида: «Ким уни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга отам Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, унга Абу Салама хабар беришича, Абу Ҳурайра деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرَغِّبُ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةٍ قَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Рамазон (кечалари) қоим бўлишга рағбатлантирар, лекин уни қатъий (буйруқ) сифатида буюрмасдилар. У: «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Қутайба Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн ал-Қосим Моликдан ривоят қилди, у деди: менга Ибн Шиҳоб Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، قَالَ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Менга Муҳаммад ибн Исмоил хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Асмо ривоят қилди, у деди: бизга Жувайрия Моликдан ривоят қилди. Зуҳрий деди: менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ва Ҳумайд ибн Абдурраҳмон Абу Ҳурайрадан хабар бердиларки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ " . وَفِي حَدِيثِ قُتَيْبَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَامَ شَهْرَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Қутайба ва Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар бериб, иккиси деди: бизга Суфён Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Ким Рамазонни рўза тутса...» дедилар. Қутайбанинг ҳадисида эса: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазон ойини имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади. Ким Қадр кечасини имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб рўза тутса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Суфён Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб рўза тутса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Бизга Али ибн ал-Мунзир хабар бериб, деди: бизга Ибн Фузайл ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб рўза тутса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ، وَأَبُو الأَشْعَثِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالُوا حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Менга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло, Муҳаммад ибн Ҳишом ва Абул-Ашъас — лафз уники — хабар бериб, дедилар: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилди, у деди: менга Абу Ҳурайра ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади. Ким Қадр кечасини имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ مَرْوَانَ، أَنْبَأَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَامَ شَهْرَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Менга Маҳмуд ибн Холид Марвондан хабар бериб, (Марвон деди:) бизга Муовия ибн Саллом Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Рамазон ойини имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади. Ким Қадр кечасини имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شَيْبَانَ، أَنَّهُ لَقِيَ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ لَهُ حَدِّثْنِي بِأَفْضَلِ، شَىْءٍ سَمِعْتَهُ يُذْكَرُ، فِي شَهْرِ رَمَضَانَ . فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ شَهْرَ رَمَضَانَ فَفَضَّلَهُ عَلَى الشُّهُورِ وَقَالَ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ал-Фазл ибн Дукайн ривоят қилди, у деди: бизга Наср ибн Али ривоят қилди, у деди: менга ан-Назр ибн Шайбон ривоят қилдики, у Абу Салама ибн Абдурраҳмон билан учрашиб, унга: «Рамазон ойи ҳақида зикр қилинганини эшитган энг афзал нарсангни менга айтиб бер,» деди. Абу Салама деди: менга Абдурраҳмон ибн Авф Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, У Рамазон ойини зикр қилиб, уни бошқа ойлардан афзал қилдилар ва: «Ким Рамазонни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб қоим бўлса, онаси уни туққан кунидагидек гуноҳларидан (покланиб) чиқади,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу хатодир; тўғриси — Абу Салама, Абу Ҳурайрадан (ривоят қилгани)дир.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شَيْبَانَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَقَالَ " مَنْ صَامَهُ وَقَامَهُ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ан-Назр ибн Шумайл хабар берди, у деди: бизга ал-Қосим ибн ал-Фазл хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ибн Шайбон Абу Саламадан ривоят қилди ва шунга ўхшашини зикр қилиб: «Ким уни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб рўза тутса ва қоим бўлса...» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شَيْبَانَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدِّثْنِي بِشَىْءٍ، سَمِعْتَهُ مِنْ، أَبِيكَ سَمِعَهُ أَبُوكَ، مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بَيْنَ أَبِيكَ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَدٌ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ . قَالَ نَعَمْ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَرَضَ صِيَامَ رَمَضَانَ عَلَيْكُمْ وَسَنَنْتُ لَكُمْ قِيَامَهُ فَمَنْ صَامَهُ وَقَامَهُ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга Абу Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга ал-Қосим ибн ал-Фазл ривоят қилди, у деди: бизга ан-Назр ибн Шайбон ривоят қилди, у деди: мен Абу Салама ибн Абдурраҳмонга: «Менга отангдан эшитган, отанг эса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан — отанг билан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўртасида ҳеч ким бўлмаган ҳолда — эшитган Рамазон ойи ҳақидаги бир нарсани айтиб бер,» дедим. У: «Ҳа,» деди-да, (сўнг:) менга отам ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ табарака ва таоло Рамазон рўзасини сизларга фарз қилди, мен эса унинг (кечаларини) қоим бўлишни сизларга суннат қилдим. Ким уни имон билан ва (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб рўза тутса ва қоим бўлса, онаси уни туққан кунидагидек гуноҳларидан (покланиб) чиқади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ الصَّوْمُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ وَلِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ حِينَ يُفْطِرُ وَحِينَ يَلْقَى رَبَّهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " .
Менга Ҳилол ибн ал-Ало хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ Зайддан, у Абу Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Али ибн Абу Толибдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у деди: «Албатта, Аллаҳ табарака ва таоло айтади: Рўза Мен учундир ва Мен унинг (мукофотини) бераман. Рўзадор учун икки қувонч бордир: рўзасини очган пайтида ва Роббига йўлиққан пайтида. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, рўзадорнинг оғзидан келадиган ҳид Аллаҳ ҳузурида мушк ҳидидан кўра ёқимлироқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الصَّوْمُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ وَلِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ حِينَ يَلْقَى رَبَّهُ وَفَرْحَةٌ عِنْدَ إِفْطَارِهِ وَلَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан ривоят қилди, Абдуллоҳ деди: «Аллаҳ азза ва жалла деди: Рўза Мен учундир ва Мен унинг (мукофотини) бераман. Рўзадор учун икки қувонч бордир: Роббига йўлиққан пайтидаги қувонч ва рўзасини очган пайтидаги қувонч. Ва рўзадорнинг оғзидан келадиган ҳид Аллаҳ ҳузурида мушк ҳидидан кўра ёқимлироқдир.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ، ضِرَارُ بْنُ مُرَّةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ الصَّوْمُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ وَلِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ إِذَا أَفْطَرَ فَرِحَ وَإِذَا لَقِيَ اللَّهَ فَجَزَاهُ فَرِحَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " .
Бизга Али ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, у деди: бизга Абу Синон Зирар ибн Мурра, Абу Солиҳдан, у Абу Саиддан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ таборак ва таоло айтади: рўза Мен учундир ва Мен унга (кўра) мукофот бераман. Рўзадор учун икки шодлик бор: ифтор қилганида шод бўлади ва Аллаҳга йўлиқиб, У унга мукофот берганида шод бўлади. Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зотга қасамки, рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллаҳ ҳузурида мискнинг ҳидидан ҳам хушбўйроқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ الْمُنْذِرَ بْنَ عُبَيْدٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الصِّيَامُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ وَالصَّائِمُ يَفْرَحُ مَرَّتَيْنِ عِنْدَ فِطْرِهِ وَيَوْمَ يَلْقَى اللَّهَ وَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд, Ибн Ваҳбдан хабар берди, у деди: менга Амр хабар бердики, ал-Мунзир ибн Убайд унга Абу Солиҳ ас-Саммондан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Рўза Мен учундир ва Мен унга (кўра) мукофот бераман. Рўзадор икки марта шод бўлади: ифтор қилганида ва Аллаҳга йўлиқадиган кунида. Рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллаҳ ҳузурида мискнинг ҳидидан ҳам хушбўйроқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ حَسَنَةٍ عَمِلَهَا ابْنُ آدَمَ إِلاَّ كُتِبَ لَهُ عَشْرُ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلاَّ الصِّيَامَ فَإِنَّهُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ يَدَعُ شَهْوَتَهُ وَطَعَامَهُ مِنْ أَجْلِي الصِّيَامُ جُنَّةٌ لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ وَفَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ وَلَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, у: «Одам фарзанди қилган ҳар бир яхшилик учун унга ўн ҳасанадан етти юз бараваргача (савоб) ёзилади. Аллаҳ азза ва жалла айтди: «Магар рўза бундан мустасно, чунки у Мен учундир ва Мен унга (кўра) мукофот бераман. У Менинг (ризойим) учун шаҳватини ва таомини тарк этади. Рўза қалқондир. Рўзадор учун икки шодлик бор: бир шодлик ифтор қилганида, бир шодлик Роббига йўлиққанида. Рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллаҳ ҳузурида мискнинг ҳидидан ҳам хушбўйроқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ الزَّيَّاتِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيَامَ هُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ وَالصِّيَامُ جُنَّةٌ إِذَا كَانَ يَوْمُ صِيَامِ أَحَدِكُمْ فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَصْخَبْ فَإِنْ شَاتَمَهُ أَحَدٌ أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي صَائِمٌ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ يَفْرَحُهُمَا إِذَا أَفْطَرَ فَرِحَ بِفِطْرِهِ وَإِذَا لَقِيَ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَرِحَ بِصَوْمِهِ " .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан, Ҳажжождан хабар берди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Ато, Абу Солиҳ аз-Зайётдан хабар бердики, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитган: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одам фарзандининг ҳар бир амали унинг ўзи учундир, магар рўза бундан мустасно, у Мен учундир ва Мен унга (кўра) мукофот бераман. Рўза қалқондир. Сиздан бирортангизнинг рўза куни бўлса, беҳуда-ёмон сўз айтмасин ва шовқин кўтармасин. Агар кимдир уни сўкса ёки уришса, у: «Мен рўзадорман,» десин. Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зотга қасамки, рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллаҳ ҳузурида қиёмат кунида мискнинг ҳидидан ҳам хушбўйроқдир. Рўзадор учун икки шодлик бор, уларга шод бўлади: ифтор қилганида ифтори билан шод бўлади ва Робби азза ва жаллага йўлиққанида рўзаси билан шод бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ الزَّيَّاتُ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيَامَ هُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ الصِّيَامُ جُنَّةٌ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَصْخَبْ فَإِنْ شَاتَمَهُ أَحَدٌ أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي امْرُؤٌ صَائِمٌ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар берди, у деди: бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ, Ибн Журайждан унга қироат қилиб ўқилган (ривоят) тариқасида, у Ато ибн Абу Робоҳдан хабар берди, у деди: менга Ато аз-Зайёт хабар бердики, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитган: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ азза ва жалла айтди: «Одам фарзандининг ҳар бир амали унинг ўзи учундир, магар рўза бундан мустасно, у Мен учундир ва Мен унга (кўра) мукофот бераман. Рўза қалқондир. Сиздан бирортангизнинг рўза куни бўлса, беҳуда-ёмон сўз айтмасин ва шовқин кўтармасин. Агар кимдир уни сўкса ёки уришса, у: «Мен рўзадор кишиман,» десин. Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зотга қасамки, рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллаҳ ҳузурида мискнинг ҳидидан ҳам хушбўйроқдир,» дедилар. Бу ҳадисни Абу Ҳурайрадан Саид ибн ал-Мусайяб ҳам ривоят қилган.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْ��َرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيَامَ هُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخِلْفَةُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, у деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилдики, Абу Ҳурайра деди: Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Аллаҳ азза ва жалла айтди: «Одам фарзандининг ҳар бир амали унинг ўзи учундир, магар рўза бундан мустасно, у Мен учундир ва Мен унга (кўра) мукофот бераман. Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зотга қасамки, рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллаҳ ҳузурида мискнинг ҳидидан ҳам хушбўйроқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا ابْنُ آدَمَ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا إِلاَّ الصِّيَامَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Исо хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб, Амрдан, у Букайрдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Одам фарзанди қилган ҳар бир яхшилик учун унга унинг ўн баравари (савоб) бўлади, магар рўза бундан мустасно; у Мен учундир ва Мен унга (кўра) мукофот бераман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، قَالَ أَخْبَرَنِي رَجَاءُ بْنُ حَيْوَةَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ مُرْنِي بِأَمْرٍ آخُذُهُ عَنْكَ . قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لاَ مِثْلَ لَهُ " .
Бизга Амр ибн Али, Абдурраҳмондан хабар берди, у деди: бизга Маҳдий ибн Маймун ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Яъқуб хабар берди, у деди: менга Ражо ибн Ҳайва, Абу Умомадан хабар берди, у деди: Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва: «Менинг сиздан ўрганадиган бир ишимга буюринг,» дедим. У: «Сен рўза тутишни лозим тут, чунки унинг мисли йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ الضَّبِّيَّ، حَدَّثَهُ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُمَامَةَ الْبَاهِلِيُّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِأَمْرٍ يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهِ . قَالَ " عَلَيْكَ بِالصِّيَامِ فَإِنَّهُ لاَ مِثْلَ لَهُ " .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Жарир ибн Ҳозим хабар бердики, Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Яъқуб аз-Заббий унга Ражо ибн Ҳайвадан ривоят қилди, у деди: бизга Абу Умома ал-Боҳилий ривоят қилди, у деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллаҳ мен учун фойдали қиладиган бир ишга буюринг,» дедим. У: «Сен рўза тутишни лозим тут, чунки унинг мисли йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الضَّعِيفُ، - شَيْخٌ صَالِحٌ وَالضَّعِيفُ لَقَبٌ لِكَثْرَةِ عِبَادَتِهِ - قَالَ أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ الْحَضْرَمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ عَنْ أَبِي نَصْرٍ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لاَ عِدْلَ لَهُ " .
Менга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад аз-Заиф — солиҳ бир шайх бўлиб, «аз-Заиф» (кучсиз) лақаби унинг ибодатининг кўплиги сабабли берилган эди — хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ал-Ҳазрамий хабар берди, у деди: бизга Шуъба, Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Яъқубдан, у Абу Насрдан, у Ражо ибн Ҳайвадан, у Абу Умомадан ривоят қилдики, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси амал афзалроқ?» деб сўради. У: «Сен рўза тутишни лозим тут, чунки унинг тенги йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ، - هُوَ ابْنُ السَّكَنِ أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ الضَّبِّيِّ، عَنْ أَبِي نَصْرٍ الْهِلاَلِيِّ، عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِعَمَلٍ . قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لاَ عِدْلَ لَهُ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِعَمَلٍ . قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لاَ عِدْلَ لَهُ " .
Бизга Яҳё ибн Муҳаммад — у Ибн ас-Сакан Абу Убайдуллоҳ эди — хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Касир ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Муҳаммад ибн Абу Яъқуб аз-Заббийдан, у Абу Наср ал-Ҳилолийдан, у Ражо ибн Ҳайвадан, у Абу Умомадан ривоят қилди, у деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, мени бир амалга буюринг,» дедим. У: «Сен рўза тутишни лозим тут, чунки унинг тенги йўқ,» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мени бир амалга буюринг,» дедим. У: «Сен рўза тутишни лозим тут, чунки унинг тенги йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ فِطْرٍ، أَخْبَرَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الصَّوْمُ جُنَّةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Самура хабар берди, у деди: бизга ал-Муҳорибий, Фитрдан ривоят қилди, менга Ҳабиб ибн Абу Собит, ал-Ҳакам ибн Утайбадан, у Маймун ибн Абу Шабибдан, у Муоз ибн Жабалдан хабар берди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза қалқондир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، وَالْحَكَمِ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الصَّوْمُ جُنَّةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона, Сулаймондан, у Ҳабиб ибн Абу Собит ва ал-Ҳакамдан, улар Маймун ибн Абу Шабибдан, у Муоз ибн Жабалдан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза қалқондир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ النَّزَّالِ، يُحَدِّثُ عَنْ مُعَاذٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الصَّوْمُ جُنَّةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, улар дедилар: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, ал-Ҳакамдан ривоят қилди, у деди: Мен Урва ибн ан-Наззолнинг Муоздан ривоят қилиб айтганини эшитдим, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза қалқондир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ لِي الْحَكَمُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، مُنْذُ أَرْبَعِينَ سَنَةً ثُمَّ قَالَ الْحَكَمُ وَحَدَّثَنِي بِهِ مَيْمُونُ بْنُ أَبِي شَبِيبٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан, Ҳажжождан, у Шуъбадан хабар берди, (Шуъба) деди: ал-Ҳакам менга: «Мен уни ўша (Маймун)дан қирқ йил олдин эшитганман,» деди. Сўнг ал-Ҳакам: «Ва уни менга Маймун ибн Абу Шабиб Муоз ибн Жабалдан ривоят қилиб берган эди,» деди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ الزَّيَّاتِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الصِّيَامُ جُنَّةٌ " .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан, Ҳажжождан хабар берди, у деди: Ибн Журайж: менга Ато, Абу Солиҳ аз-Зайётдан хабар бердики, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитган: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза қалқондир,» дедилар.
وَأَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قِرَاءَةً عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَطَاءٌ الزَّيَّاتُ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الصِّيَامُ جُنَّةٌ " .
Ва бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар берди, бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ, Ибн Журайждан, ундан қироат тариқасида Атодан хабар берди, у деди: бизга Ато аз-Зайёт хабар бердики, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитган: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза қалқондир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، أَنَّ مُطَرِّفًا، - رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ - حَدَّثَهُ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ دَعَا لَهُ بِلَبَنٍ لِيَسْقِيَهُ فَقَالَ مُطَرِّفٌ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ عُثْمَانُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الصِّيَامُ جُنَّةٌ كَجُنَّةِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْقِتَالِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Саид ибн Абу Ҳинддан ривоят қилдики, Мутарриф — Бани Омир ибн Саъсаъадан бўлган бир киши — унга ривоят қилдики, Усмон ибн Абул-Ос унга ичириш учун сут келтиришни буюрди. Мутарриф: «Мен рўзадорман,» деди. Шунда Усмон: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитганман: «Рўза қалқондир — сиздан бирортангизнинг жангдаги қалқонига ўхшаш қалқондир,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ فَدَعَا بِلَبَنٍ فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الصَّوْمُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ كَجُنَّةِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْقِتَالِ " .
Бизга Али ибн ал-Ҳусайн хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Ибн Ишоқдан, у Саид ибн Абу Ҳинддан, у Мутаррифдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Усмон ибн Абул-Ос ҳузурига кирдим, у сут келтиришни сўради. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза оловдан тўсиқдир, худди биронгиз учун жангдаги қалқон кабидир,» деганларини эшитганман,» деди.»
أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، قَالَ دَخَلَ مُطَرِّفٌ عَلَى عُثْمَانَ نَحْوَهُ مُرْسَلٌ .
Менга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Абу Мусъаб ривоят қилди, у ал-Муғирадан, у Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абу Ҳинддан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Саид ибн Абу Ҳинддан (ривоят қилдики), у деди: «Мутарриф Усмон ҳузурига кирди,» ва шунга ўхшашини мурсал тарзда ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا وَاصِلٌ، عَنْ بَشَّارِ بْنِ أَبِي سَيْفٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ غُطَيْفٍ، قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الصَّوْمُ جُنَّةٌ مَا لَمْ يَخْرِقْهَا " .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Восил ривоят қилди, у Башшор ибн Абу Сайфдан, у ал-Валид ибн Абдурраҳмондан, у Иёз ибн Ғутайфдан (ривоят қилдики), Абу Убайда деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўза, уни йиртмагунингча (бузмагунингча), қалқондир,» деганларини эшитганман.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الآدَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الصِّيَامُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ فَمَنْ أَصْبَحَ صَائِمًا فَلاَ يَجْهَلْ يَوْمَئِذٍ وَإِنِ امْرُؤٌ جَهِلَ عَلَيْهِ فَلاَ يَشْتِمْهُ وَلاَ يَسُبَّهُ وَلْيَقُلْ إِنِّي صَائِمٌ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Язид ал-Одамий хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у Хорижа ибн Сулаймондан, у Язид ибн Румондан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Рўза оловдан қалқондир. Ким рўзадор ҳолида тонгни қаршиласа, ўша кун жоҳиллик қилмасин. Агар бир киши унга (қарши) жоҳиллик қилса, у уни сўкмасин ва ҳақорат қилмасин, балки: «Мен рўзадорман,» десин. Муҳаммаднинг жони Унинг қўлида бўлган Зотга қасамки, рўзадорнинг оғзининг ҳиди Аллаҳ ҳузурида мушк ҳидидан ҳам ёқимлироқдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، قَالَ الصِّيَامُ جُنَّةٌ مَا لَمْ يَخْرِقْهَا .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Мисъардан, у ал-Валид ибн Абу Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Бизга ашобларимиз, Абу Убайдадан (ривоят қилиб) айтдиларки, у деди: «Рўза, уни йиртмагунингча (бузмагунингча), қалқондир.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لِلصَّائِمِينَ بَابٌ فِي الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ لاَ يَدْخُلُ فِيهِ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ فَإِذَا دَخَلَ آخِرُهُمْ أُغْلِقَ مَنْ دَخَلَ فِيهِ شَرِبَ وَمَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Абдурраҳмон хабар берди, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъд (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Жаннатда рўзадорлар учун бир эшик бор, унга Райён дейилади. Унга улардан бошқа ҳеч ким кирмайди. Уларнинг охиргиси киргач, у ёпилади. Ким ундан кирса, ичади; ким ичса, абадий чанқамайди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلٌ، أَنَّ فِي الْجَنَّةِ، بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ يُقَالُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَيْنَ الصَّائِمُونَ هَلْ لَكُمْ إِلَى الرَّيَّانِ مَنْ دَخَلَهُ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا فَإِذَا دَخَلُوا أُغْلِقَ عَلَيْهِمْ فَلَمْ يَدْخُلْ فِيهِ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у Абу Ҳозимдан (ривоят қилиб), у деди: менга Саҳл ривоят қилдики, жаннатда бир эшик бор, унга Райён дейилади. Қиёмат куни: «Рўзадорлар қани? Райёнга (киришни) истайсизларми?» дейилади. Ким унга кирса, абадий чанқамайди. Улар киргач, устларидан у ёпилади ва унга улардан бошқа ҳеч ким кирмайди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، وَيُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ نُودِيَ فِي الْجَنَّةِ يَا عَبْدَ اللَّهِ هَذَا خَيْرٌ فَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصَّلاَةِ يُدْعَى مِنْ بَابِ الصَّلاَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجِهَادِ يُدْعَى مِنْ بَابِ الْجِهَادِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصَّدَقَةِ يُدْعَى مِنْ بَابِ الصَّدَقَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصِّيَامِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الرَّيَّانِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلَى أَحَدٍ يُدْعَى مِنْ تِلْكَ الأَبْوَابِ مِنْ ضَرُورَةٍ فَهَلْ يُدْعَى أَحَدٌ مِنْ تِلْكَ الأَبْوَابِ كُلِّهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ وَأَرْجُو أَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ " .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен ҳам эшитар эдим — хабар бердилар, у Ибн Ваҳбдан, у деди: менга Молик ва Юнус хабар бердилар, улар Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Ким Аллаҳ, азза ва жалла, йўлида бир жуфт (нарса) инфоқ қилса, жаннатда: «Эй Аллаҳнинг бандаси, мана бу яхшиликдир,» деб чақирилади. Ким намоз аҳлидан бўлса, намоз эшигидан чақирилади; ким жиҳод аҳлидан бўлса, жиҳод эшигидан чақирилади; ким садақа аҳлидан бўлса, садақа эшигидан чақирилади; ким рўза аҳлидан бўлса, Райён эшигидан чақирилади,» дедилар. Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллаҳу анҳу): «Эй Расулуллаҳ, ўша эшиклардан чақириладиган кишига ҳеч қандай зарурат (қийинчилик) йўқ. (Лекин) шу эшикларнинг ҳаммасидан чақириладиган бирор киши бўладими?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа, ва мен сен улардан бўлишингни умид қиламан,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ شَبَابٌ لاَ نَقْدِرُ عَلَى شَىْءٍ قَالَ " يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ عَلَيْكُمْ بِالْبَاءَةِ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Аҳмад ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Умора ибн Умайдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга чиқдик, биз ҳеч нарсага қурби етмайдиган ёшлар эдик. У: «Эй ёшлар жамоаси, уйланишни ўзингизга лозим тутинг, чунки у кўзни (ҳаромдан) яхшироқ тияди ва авратни (уят жойни) яхшироқ сақлайди. Ким қурби етмаса, рўзани ўзига лозим тутсин, чунки у унинг учун (шаҳватни бўғувчи) қалқондир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ، لَقِيَ عُثْمَانَ بِعَرَفَاتٍ فَخَلاَ بِهِ فَحَدَّثَهُ وَأَنَّ، عُثْمَانَ قَالَ لاِبْنِ مَسْعُودٍ هَلْ لَكَ فِي فَتَاةٍ أُزَوِّجُكَهَا فَدَعَا عَبْدُ اللَّهِ عَلْقَمَةَ فَحَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَلْيَصُمْ فَإِنَّ الصَّوْمَ لَهُ وِجَاءٌ " .
Бизга Бишр ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у Шуъбадан, у Сулаймондан, у Иброҳимдан, у Алқамадан (ривоят қилдики), Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу) Усмон (розияллаҳу анҳу) билан Арафотда учрашди ва у билан хилватда гаплашди. Усмон Ибн Масъудга: «Сенга бир қиз (топиб) уни сенга уйлантирсам, истайсанми?» деди. Шунда Абдуллоҳ Алқамани чақириб, унга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай деганларини ривоят қилди: «Сизлардан ким уйланишга қурби етса, уйлансин, чунки у кўзни (ҳаромдан) яхшироқ тияди ва авратни яхшироқ сақлайди. Ким қурби етмаса, рўза тутсин, чунки рўза унинг учун (шаҳватни бўғувчи) қалқондир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ وَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ " .
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ хабар берди, у деди: бизга ал-Муҳарибий ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқама ва ал-Асваддан, улар Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ким уйланишга қурби етса, уйлансин; ким топа олмаса, рўзани ўзига лозим тутсин, чунки у унинг учун (шаҳватни бўғувчи) қалқондир,» дедилар.»
أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ وَمَعَنَا عَلْقَمَةُ وَالأَسْوَدُ وَجَمَاعَةٌ فَحَدَّثَنَا بِحَدِيثٍ مَا رَأَيْتُهُ حَدَّثَ بِهِ الْقَوْمَ إِلاَّ مِنْ أَجْلِي لأَنِّي كُنْتُ أَحْدَثَهُمْ سِنًّا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ " . قَالَ عَلِيٌّ وَسُئِلَ الأَعْمَشُ عَنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ قَالَ نَعَمْ .
Менга Ҳилол ибн ал-Ало ибн Ҳилол хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Ҳошим ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу) ҳузурига кирдик, биз билан бирга Алқама, ал-Асвад ва бир жамоа бор эди. У бизга шундай бир ҳадис айтдики, мен уни қавмга фақат мен сабабли айтганини кўрдим, чунки мен уларнинг энг ёши эдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй ёшлар жамоаси, сизлардан ким уйланишга қурби етса, уйлансин, чунки у кўзни (ҳаромдан) яхшироқ тияди ва авратни яхшироқ сақлайди,» дедилар.» Али деди: ал-Аъмашдан Иброҳимнинг ҳадиси ҳақида сўралди, шунда у: «Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдулооҳдан, шу каби (ривоят қилинган)ми?» (дея сўралганда) «Ҳа,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ وَهُوَ عِنْدَ عُثْمَانَ فَقَالَ عُثْمَانُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى فِتْيَةٍ فَقَالَ " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ ذَا طَوْلٍ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لاَ فَالصَّوْمُ لَهُ وِجَاءٌ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو مَعْشَرٍ هَذَا اسْمُهُ زِيَادُ بْنُ كُلَيْبٍ وَهُوَ ثِقَةٌ وَهُوَ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ رَوَى عَنْهُ مَنْصُورٌ وَمُغِيرَةُ وَشُعْبَةُ وَأَبُو مَعْشَرٍ الْمَدَنِيُّ اسْمُهُ نَجِيحٌ وَهُوَ ضَعِيفٌ وَمَعَ ضَعْفِهِ أَيْضًا كَانَ قَدِ اخْتَلَطَ عِنْدَهُ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ مِنْهَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ " . وَمِنْهَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقْطَعُوا اللَّحْمَ بِالسِّكِّينِ وَلَكِنِ انْهَسُوا نَهْسًا " .
Бизга Амр ибн Зуроро хабар берди, у деди: бизга Исмоил хабар берди, у деди: бизга Юнус ривоят қилди, у Абу Маъшардан, у Иброҳимдан, у Алқамадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу) билан бирга эдим, у Усмон (розияллаҳу анҳу) ҳузурида эди. Усмон: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир гуруҳ ёшлар олдига чиқиб: «Сизлардан ким бойлиги бор (қурби етадиган) бўлса, уйлансин, чунки у кўзни (ҳаромдан) яхшироқ тияди ва авратни яхшироқ сақлайди; ким (қурби етмаса), рўза унинг учун (шаҳватни бўғувчи) қалқондир,» дедилар,» деди.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу Абу Маъшар, унинг исми Зиёд ибн Кулайб бўлиб, у ишончли (сиқа)дир ва у Иброҳимнинг шогирдидир; ундан Мансур, Муғира ва Шуъба ривоят қилган. Абу Маъшар ал-Маданийнинг исми эса Нажиҳ бўлиб, у заиф (заиф рови)дир, ва заифлиги билан бирга у (ривоятлари) аралашиб кетган; унинг мункар ҳадисларидан бири: Муҳаммад ибн Амр, Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб), у дедилар: «Машриқ билан мағриб ораси қибладир.» Яна улардан бири: Ҳишом ибн Урва, отасидан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Гўштни пичоқ билан кесманглар, балки тишлаб узинглар.»
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسٌ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ زَحْزَحَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ بِذَلِكَ الْيَوْمِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: менга Анас хабар берди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Ким Аллаҳ, азза ва жалла, йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ ўша кун сабабли унинг юзини оловдан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ الضَّرِيرُ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَاعَدَ اللَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّارِ بِذَلِكَ الْيَوْمِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Довуд ибн Сулаймон ибн Ҳафс хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия аз-Зарир ривоят қилди, у Суҳайлдан, у ал-Мақбурийдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ ўша кун сабабли у билан олов орасини етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُهَيْلٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَاعَدَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Марям ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: менга Суҳайл хабар берди, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ, азза ва жалла, унинг юзини оловдан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ صَفْوَانَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بَاعَدَ اللَّهُ وَجْهَهُ مِنْ جَهَنَّمَ سَبْعِينَ عَامًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Суҳайлдан, у Сафвондан, у Абу Саиддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Ким Аллаҳ, азза ва жалла, йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ унинг юзини жаҳаннамдан етмиш йиллик (масофа) узоқлаштиради,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ عَبْدٍ يَصُومُ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِلاَّ بَعَّدَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِذَلِكَ الْيَوْمِ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдул-Ҳакам хабар берди, у Шуайбдан, у деди: бизга ал-Лайс хабар берди, у Ибн ал-Ҳоддан, у Суҳайлдан, у Ибн Абу Айёшдан, у Абу Саиддан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ, азза ва жалла, йўлида бир кун рўза тутган ҳар қандай банда бўлса, албатта Аллаҳ, азза ва жалла, ўша кун сабабли унинг юзини оловдан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,» деганларини эшитди.»
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُهَيْلٌ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بَاعَدَهُ اللَّهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга ал-Ҳасан ибн Қазаъа Ҳумайд ибн ал-Асваддан хабар берди, у деди: бизга Суҳайл, Нуъмон ибн Аби Айёшдан ривоят қилди, у деди: мен Абу Саид ал-Худрийни эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ азза ва жалланинг йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ уни дўзахдан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ إِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَسُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، سَمِعَا النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بَاعَدَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Муъаммал ибн Иҳоб хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Саид ва Суҳайл ибн Аби Солиҳ хабар бердиларки, улар иккиси Нуъмон ибн Аби Айёшдан эшитдилар, у деди: мен Абу Саид ал-Худрийни: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: ‹Ким Аллаҳ таборака ва таолонинг йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ унинг юзини дўзахдан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,› деганларини эшитдим,» деганини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، - نَيْسَابُورِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ الْعَدَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَصُومُ عَبْدٌ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلاَّ بَاعَدَ اللَّهُ تَعَالَى بِذَلِكَ الْيَوْمِ النَّارَ عَنْ وَجْهِهِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Мунир — Найсобурий — хабар берди, у деди: бизга Язид ал-Аданий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Суҳайл ибн Аби Солиҳдан, у Нуъмон ибн Аби Айёшдан, у Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир банда Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ таоло ўша кун сабабли дўзахни унинг юзидан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштирмасдан қолмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا قَاسِمٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَاعَدَ اللَّهُ بِذَلِكَ الْيَوْمِ حَرَّ جَهَنَّمَ عَنْ وَجْهِهِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Қосим, Суфёндан, у Суҳайл ибн Аби Солиҳдан, у Нуъмон ибн Аби Айёшдан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Ким Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ ўша кун сабабли жаҳаннам иссиғини унинг юзидан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى أَبِي حَدَّثَكُمُ ابْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَاعَدَ اللَّهُ بِذَلِكَ الْيَوْمِ النَّارَ عَنْ وَجْهِهِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Ҳанбал хабар берди, у деди: мен отамга ўқиб бердим: сизларга Ибн Нумайр ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Сумаййдан, у Нуъмон ибн Аби Айёшдан, у Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ ўша кун сабабли дўзахни унинг юзидан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شُعَيْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بَاعَدَ اللَّهُ مِنْهُ جَهَنَّمَ مَسِيرَةَ مِائَةِ عَامٍ " .
Бизга Маҳмуд ибн Холид хабар берди, у Муҳаммад ибн Шуъайбдан ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн ал-Ҳорис, ал-Қосим Абу Абдурраҳмондан хабар бердики, у унга Уқба ибн Омирдан ривоят қилди, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким Аллаҳ азза ва жалланинг йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ жаҳаннамни ундан юз йиллик масофа узоқлаштиради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён, аз-Зуҳрийдан, у Сафвон ибн Абдуллоҳдан, у Уммуд-Дардодан, у Каъб ибн Осимдан хабар берди, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ الَّذِي قَبْلَهُ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ ابْنَ كَثِيرٍ عَلَيْهِ .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Касир, ал-Авзоийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу хатодир, тўғриси эса ундан олдингисидир; биз Ибн Касирга бунда ҳеч ким мутобаъат қилганини билмаймиз.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى نَاسًا مُجْتَمِعِينَ عَلَى رَجُلٍ فَسَأَلَ فَقَالُوا رَجُلٌ أَجْهَدَهُ الصَّوْمُ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Бакр, Умора ибн Ғазийядан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир киши атрофига тўпланган одамларни кўриб (нима бўлганини) сўрадилар. Улар: «Бу кишини рўза ҳолдан тойдирди,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنِي شُعَيْبُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِرَجُلٍ فِي ظِلِّ شَجَرَةٍ يُرَشُّ عَلَيْهِ الْمَاءُ قَالَ " مَا بَالُ صَاحِبِكُمْ هَذَا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَائِمٌ . قَالَ " إِنَّهُ لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ أَنْ تَصُومُوا فِي السَّفَرِ وَعَلَيْكُمْ بِرُخْصَةِ اللَّهِ الَّتِي رَخَّصَ لَكُمْ فَاقْبَلُوهَا " .
Менга Шуъайб ибн Шуъайб ибн Ишоқ хабар берди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъайб ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн Аби Касир ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: менга Жобир ибн Абдуллоҳ хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир дарахт соясида устига сув сепилаётган бир кишининг ёнидан ўтдилар ва: «Бу ҳамроҳингизга нима бўлди?» дедилар. Улар: «Ё Расулаллоҳ, у рўзадор,» дедилар. У: «Сафарда рўза тутишингиз яхшиликдан эмас; Аллаҳ сизларга берган рухсатини лозим тутинг ва уни қабул қилинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ جَابِرًا، نَحْوَهُ .
Бизга Маҳмуд ибн Холид хабар берди, у деди: бизга ал-Фирёбий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: менга Жобирдан эшитган киши шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ عَلَيْكُمْ بِرُخْصَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَاقْبَلُوهَا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн ал-Муборак, Яҳё ибн Аби Касирдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбондан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас; Аллаҳ азза ва жалла берган рухсатни лозим тутинг ва уни қабул қилинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у Усмон ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: бизга Али ибн ал-Муборак, Яҳёдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у бир кишидан, у Жобирдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَخَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَسَنٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً قَدْ ظُلِّلَ عَلَيْهِ فِي السَّفَرِ فَقَالَ " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ва Холид ибн ал-Ҳорис, Шуъбадан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳасандан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилдиларки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафарда устига соя қилинган бир кишини кўриб: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ كُرَاعَ الْغَمِيمِ فَصَامَ النَّاسُ فَبَلَغَهُ أَنَّ النَّاسَ قَدْ شَقَّ عَلَيْهِمُ الصِّيَامُ فَدَعَا بِقَدَحٍ مِنَ الْمَاءِ بَعْدَ الْعَصْرِ فَشَرِبَ وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ فَأَفْطَرَ بَعْضُ النَّاسِ وَصَامَ بَعْضٌ فَبَلَغَهُ أَنَّ نَاسًا صَامُوا فَقَالَ " أُولَئِكَ الْعُصَاةُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, у Шуъайбдан (ривоят қилди), у деди: бизга ал-Лайс, Ибнул-Ҳоддан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобирдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ йилида Рамазонда Маккага чиқдилар ва Курў ал-Ғамимга етгунча рўза тутдилар, одамлар ҳам рўза тутдилар. Сўнг У кишига одамларга рўза оғир келгани етиб борди, шунда У асрдан кейин бир идишда сув келтиртириб, одамлар қараб турганида ичдилар. Бас, баъзи одамлар оғиз очдилар, баъзилари рўза тутдилар. У кишига баъзи одамлар (ҳамон) рўза тутгани етиб боргач: «Анавилар — гуноҳкорлардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِطَعَامٍ بِمَرِّ الظَّهْرَانِ فَقَالَ لأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ " أَدْنِيَا فَكُلاَ " . فَقَالاَ إِنَّا صَائِمَانِ . فَقَالَ " ارْحَلُوا لِصَاحِبَيْكُمُ اعْمَلُوا لِصَاحِبَيْكُمْ " .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ ва Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар бердилар, улар дедилар: бизга Абу Довуд, Суфёндан, у ал-Авзоийдан, у Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Марруз-Заҳронда таом келтирилди, У Абу Бакр ва Умарга: «Яқинлашинг, ейинглар,» дедилар. Улар: «Биз иккимиз рўзадормиз,» дедилар. У: «(Бўлмаса) ҳамроҳларингиз учун кўлик тайёрланг, ҳамроҳларингиз учун ишланг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَغَدَّى بِمَرِّ الظَّهْرَانِ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَقَالَ " الْغَدَاءَ " . مُرْسَلٌ .
Бизга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Шуъайб ривоят қилди, у деди: менга ал-Авзоий, Яҳёдан хабар бердики, у унга Абу Саламадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Марруз-Заҳронда нонушта қилаётганларида, У билан бирга Абу Бакр ва Умар (ҳам) бор эди, У: «Нонуштага (марҳамат),» дедилар. (Бу) мурсал (ҳадис)дир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ كَانُوا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ مُرْسَلٌ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Али, Яҳёдан, у Абу Саламадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар Марруз-Заҳронда эдилар. (Бу) мурсал (ҳадис)дир.
أَخْبَرَنِي عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيُّ، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ فَقَالَ " انْتَظِرِ الْغَدَاءَ يَا أَبَا أُمَيَّةَ " . فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ " تَعَالَ ادْنُ مِنِّي حَتَّى أُخْبِرَكَ عَنِ الْمُسَافِرِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَضَعَ عَنْهُ الصِّيَامَ وَنِصْفَ الصَّلاَةِ " .
Менга Абда ибн Абдурраҳим хабар берди, у Муҳаммад ибн Шуайбдан (ривоят қилди), у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у Яҳёдан, у Абу Саламадан (ривоят қилди), у деди: менга Амр ибн Умайя аз-Замрий хабар бериб, деди: мен сафардан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим. Шунда у: «Эй Абу Умайя, тушликни кут,» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. Шунда у: «Кел, менга яқинлаш, мен сенга мусофир ҳақида хабар берай. Албатта, Аллаҳ азза ва жалла ундан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ تَنْتَظِرُ الْغَدَاءَ يَا أَبَا أُمَيَّةَ " . قُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ " تَعَالَ أُخْبِرْكَ عَنِ الْمُسَافِرِ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْهُ الصِّيَامَ وَنِصْفَ الصَّلاَةِ " .
Менга Амр ибн Усмон хабар бериб, деди: бизга ал-Валид ривоят қилди, у ал-Авзоийдан (ривоят қилди), у деди: менга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилиб, деди: менга Абу Қилаба ривоят қилиб, деди: менга Жаъфар ибн Амр ибн Умайя аз-Замрий отасидан ривоят қилиб, деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Эй Абу Умайя, тушликни кутмайсанми?» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. Шунда у: «Кел, мен сенга мусофир ҳақида хабар берай. Албатта, Аллаҳ ундан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَاجِرِ، عَنْ أَبِي أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمَّا ذَهَبْتُ لأَخْرُجَ قَالَ " انْتَظِرِ الْغَدَاءَ يَا أَبَا أُمَيَّةَ " . قُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ يَا نَبِيَّ اللَّهِ . قَالَ " تَعَالَ أُخْبِرْكَ عَنِ الْمُسَافِرِ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى وَضَعَ عَنْهُ الصِّيَامَ وَنِصْفَ الصَّلاَةِ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абул-Муғира хабар бериб, деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у Яҳёдан, у Абу Қилабадан, у Абул-Муҳожирдан, у Абу Умайя аз-Замрийдан (ривоят қилди), у деди: мен сафардан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим ва у кишига салом бердим. Чиқиб кетмоқчи бўлганимда, у: «Эй Абу Умайя, тушликни кут,» дедилар. Мен: «Эй Аллаҳнинг Набийси, мен рўзадорман,» дедим. Шунда у: «Кел, мен сенга мусофир ҳақида хабар берай. Албатта, Аллаҳ таоло ундан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَرْوَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الْمُهَاجِرِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَيَّةَ يَعْنِي الضَّمْرِيَّ، أَنَّهُ قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Мусо ибн Марвон ривоят қилиб, деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ал-Авзоийдан ривоят қилиб, деди: менга Яҳё хабар бериб, деди: менга Абу Қилаба ривоят қилиб, деди: менга Абул-Муҳожир ривоят қилиб, деди: менга Абу Умайя, яъни аз-Замрий ривоят қилдики, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келган. Сўнг (рови) шунга ўхшашини зикр қилди.
أَخْبَرَنِي شُعَيْبُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ الْجَرْمِيُّ، أَنَّ أَبَا أُمَيَّةَ الضَّمْرِيَّ، حَدَّثَهُمْ أَنَّهُ، قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ فَقَالَ " انْتَظِرِ الْغَدَاءَ يَا أَبَا أُمَيَّةَ " . قُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " ادْنُ أُخْبِرْكَ عَنِ الْمُسَافِرِ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْهُ الصِّيَامَ وَنِصْفَ الصَّلاَةِ " .
Менга Шуайб ибн Шуайб ибн Ишоқ хабар бериб, деди: бизга Абдулваҳҳоб ривоят қилиб, деди: бизга Шуайб ривоят қилиб, деди: менга ал-Авзоий ривоят қилиб, деди: менга Яҳё ривоят қилиб, деди: менга Абу Қилаба ал-Жармий ривоят қилдики, Абу Умайя аз-Замрий уларга ривоят қилиб айтишича, у сафардан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келган. Шунда у: «Эй Абу Умайя, тушликни кут,» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. У: «Яқинлаш, мен сенга мусофир ҳақида хабар берай. Албатта, Аллаҳ ундан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، أَنَّ أَبَا أُمَيَّةَ الضَّمْرِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ وَهُوَ صَائِمٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ تَنْتَظِرِ الْغَدَاءَ " . قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَعَالَ أُخْبِرْكَ عَنِ الصِّيَامِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ الصِّيَامَ وَنِصْفَ الصَّلاَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ибн Язид ибн Иброҳим ал-Ҳарроний хабар бериб, деди: бизга Усмон ривоят қилиб, деди: бизга Муовия Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Қилабадан ривоят қилдики, Абу Умайя аз-Замрий унга хабар бериб айтишича, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига сафардан рўзадор ҳолда келди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Тушликни кутмайсанми?» дедилар. У: «Мен рўзадорман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кел, мен сенга рўза ҳақида хабар берай. Албатта, Аллаҳ азза ва жалла мусофирдан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَلِيٌّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ رَجُلٍ، أَنَّ أَبَا أُمَيَّةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ نَحْوَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилиб, деди: бизга Али хабар бериб, у Яҳёдан, у Абу Қилабадан, у бир кишидан (ривоят қилдики), Абу Умайя унга хабар бериб айтишича, у сафардан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келди — (рови) шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ التَّلِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ نِصْفَ الصَّلاَةِ وَالصَّوْمَ وَعَنِ الْحُبْلَى وَالْمُرْضِعِ " .
Бизга Умар ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳасан ибн ат-Талл хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилиб, деди: бизга Суфён ас-Саврий Айюбдан, у Абу Қилабадан, у Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Албатта, Аллаҳ мусофирдан намознинг ярмини ва рўзани, ҳомиладор ҳамда эмизикли аёлдан (рўзани) соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ شَيْخٍ، مِنْ قُشَيْرٍ عَنْ عَمِّهِ، حَدَّثَنَا ثُمَّ، أَلْفَيْنَاهُ فِي إِبِلٍ لَهُ فَقَالَ لَهُ أَبُو قِلاَبَةَ حَدِّثْهُ فَقَالَ الشَّيْخُ حَدَّثَنِي عَمِّي أَنَّهُ ذَهَبَ فِي إِبِلٍ لَهُ فَانْتَهَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَأْكُلُ أَوْ قَالَ يَطْعَمُ فَقَالَ " ادْنُ فَكُلْ أَوْ قَالَ " ادْنُ فَاطْعَمْ " . فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ شَطْرَ الصَّلاَةِ وَالصِّيَامَ وَعَنِ الْحَامِلِ وَالْمُرْضِعِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон ривоят қилиб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Уяйнадан, у Айюбдан, у Қушайрдан бўлган бир шайхдан, у амакисидан хабар берди: у бизга ривоят қилди, сўнг биз уни ўз туялари олдида учратдик. Шунда Абу Қилаба унга: «Буни ривоят қилиб бер,» деди. Шайх деди: менга амаким ривоят қилиб айтишича, у ўз туялари учун кетган эди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига етиб борди, у киши таом еяётган эдилар — ёки «таом еяётган эдилар» деди. Шунда у: «Яқинлаш, е,» — ёки «Яқинлаш, таом е,» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. Шунда у: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла мусофирдан намознинг ярмини ва рўзани, ҳомиладор ҳамда эмизикли аёлдан (рўзани) соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، هَذَا الْحَدِيثَ ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي صَاحِبِ الْحَدِيثِ فَدَلَّنِي عَلَيْهِ فَلَقِيتُهُ فَقَالَ حَدَّثَنِي قَرِيبٌ لِي يُقَالُ لَهُ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي إِبِلٍ كَانَتْ لِي أُخِذَتْ فَوَافَقْتُهُ وَهُوَ يَأْكُلُ فَدَعَانِي إِلَى طَعَامِهِ فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ " ادْنُ أُخْبِرْكَ عَنْ ذَلِكَ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ الصَّوْمَ وَشَطْرَ الصَّلاَةِ " .
Бизга Абу Бакр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Сурайж ривоят қилиб, деди: бизга Исмоил ибн Улайя Айюбдан ривоят қилди, у деди: менга Абу Қилаба ушбу ҳадисни ривоят қилди, сўнг деди: ҳадис соҳибини (учратишни) истайсанми? Сўнг у мени унга йўллади, мен у билан учрашдим, шунда у деди: менга Анас ибн Малик деб аталадиган бир қариндошим ривоят қилиб, деди: мен ўзимнинг олиб қўйилган туяларим (сабабли) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим ва у кишини таом еяётган ҳолатда топдим, у мени таомига чақирдилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. Шунда у: «Яқинлаш, мен сенга шу ҳақда хабар берай. Албатта, Аллаҳ мусофирдан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ رَجُلٍ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِحَاجَةٍ فَإِذَا هُوَ يَتَغَدَّى قَالَ " هَلُمَّ إِلَى الْغَدَاءِ " . فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " هَلُمَّ أُخْبِرْكَ عَنِ الصَّوْمِ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ نِصْفَ الصَّلاَةِ وَالصَّوْمَ وَرَخَّصَ لِلْحُبْلَى وَالْمُرْضِعِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилабадан, у бир кишидан хабар берди, у деди: мен бир ҳожат билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим, у киши тушлик қилаётган эдилар. У: «Тушликка кел,» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. У: «Кел, мен сенга рўза ҳақида хабар берай. Албатта, Аллаҳ мусофирдан намознинг ярмини ва рўзани соқит қилган, ҳомиладор ҳамда эмизикли аёлга рухсат берган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ رَجُلٍ، نَحْوَهُ .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ Холид ал-Ҳаззодан, у Абул-Ало ибн аш-Шиххирдан, у бир кишидан шунга ўхшашини хабар берди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ هَانِئِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَلْحَرِيشٍ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ مُسَافِرًا فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا صَائِمٌ وَهُوَ يَأْكُلُ قَالَ " هَلُمَّ " . قُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " تَعَالَ أَلَمْ تَعْلَمْ مَا وَضَعَ اللَّهُ عَنِ الْمُسَافِرِ " . قُلْتُ وَمَا وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ قَالَ " الصَّوْمَ وَنِصْفَ الصَّلاَةِ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Абу Авона Абу Бишрдан, у Ҳониъ ибн аш-Шиххирдан, у Балҳарийш (қабиласи)дан бўлган бир кишидан, у отасидан ривоят қилди, у деди: мен мусофир эдим, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим, мен рўзадор эдим, у киши таом еяётган эдилар. У: «Кел,» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. У: «Кел, Аллаҳ мусофирдан нимани соқит қилганини билмайсанми?» дедилар. Мен: «Аллаҳ мусофирдан нимани соқит қилган?» дедим. У: «Рўзани ва намознинг ярмини,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ هَانِئِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَلْحَرِيشٍ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا نُسَافِرُ مَا شَاءَ اللَّهُ فَأَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَطْعَمُ فَقَالَ " هَلُمَّ فَاطْعَمْ " . فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُحَدِّثُكُمْ عَنِ الصِّيَامِ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ الصَّوْمَ وَشَطْرَ الصَّلاَةِ " .
Бизга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар бериб, деди: бизга Абу Довуд ривоят қилиб, деди: бизга Абу Авона Абу Бишрдан, у Ҳониъ ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдан, у Балҳарийш (қабиласи)дан бўлган бир кишидан, у отасидан ривоят қилди, у деди: биз Аллаҳ хоҳлаганча (узоқ) сафар қилардик, сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдик, у киши таом еяётган эдилар. У: «Кел, таом е,» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен сизларга рўза ҳақида хабар берай. Албатта, Аллаҳ мусофирдан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ هَانِئِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ مُسَافِرًا فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَأْكُلُ وَأَنَا صَائِمٌ فَقَالَ " هَلُمَّ " . قُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " أَتَدْرِي مَا وَضَعَ اللَّهُ عَنِ الْمُسَافِرِ " . قُلْتُ وَمَا وَضَعَ اللَّهُ عَنِ الْمُسَافِرِ قَالَ " الصَّوْمَ وَشَطْرَ الصَّلاَةِ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Абдулкарим хабар бериб, деди: бизга Саҳл ибн Баккор ривоят қилиб, деди: бизга Абу Авона Абу Бишрдан, у Ҳониъ ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдан, у отасидан ривоят қилди, у деди: мен мусофир эдим, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим, у киши таом еяётган эдилар, мен эса рўзадор эдим. У: «Кел,» дедилар. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. У: «Аллаҳ мусофирдан нимани соқит қилганини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллаҳ мусофирдан нимани соқит қилган?» дедим. У: «Рўзани ва намознинг ярмини,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُوسَى، - هُوَ ابْنُ أَبِي عَائِشَةَ - عَنْ غَيْلاَنَ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ أَبِي قِلاَبَةَ فِي سَفَرٍ فَقَرَّبَ طَعَامًا فَقُلْتُ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي سَفَرٍ فَقَرَّبَ طَعَامًا فَقَالَ لِرَجُلٍ " ادْنُ فَاطْعَمْ " . قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ نِصْفَ الصَّلاَةِ وَالصِّيَامَ فِي السَّفَرِ " . فَادْنُ فَاطْعَمْ فَدَنَوْتُ فَطَعِمْتُ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилиб, деди: бизга Исроил Мусодан — у Ибн Абу Оишадир — у Ғайлондан хабар берди, у деди: мен Абу Қилаба билан бирга бир сафарга чиқдим, у таом яқин қўйди. Мен: «Мен рўзадорман,» дедим. Шунда у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир сафарга чиқдилар ва таом яқин қўйдилар, сўнг бир кишига: «Яқинлаш, таом е,» дедилар. У: «Мен рўзадорман,» деди. У: «Албатта, Аллаҳ мусофирдан намознинг ярмини ва сафардаги рўзани соқит қилган, бас, яқинлаш, таом е,» дедилар. Сўнг мен яқинлашдим ва таом едим.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ مُوَرِّقٍ الْعِجْلِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ فَمِنَّا الصَّائِمُ وَمِنَّا الْمُفْطِرُ فَنَزَلْنَا فِي يَوْمٍ حَارٍّ وَاتَّخَذْنَا ظِلاَلاً فَسَقَطَ الصُّوَّامُ وَقَامَ الْمُفْطِرُونَ فَسَقَوُا الرِّكَابَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ذَهَبَ الْمُفْطِرُونَ الْيَوْمَ بِالأَجْرِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилиб, деди: бизга Осим ал-Аҳвал Маварриқ ал-Ижлийдан, у Анас ибн Маликдан ривоят қилди, у деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга сафарда эдик, биздан баъзимиз рўзадор, баъзимиз рўзадор эмас эдик. Иссиқ бир кунда тушадиган жойга тушдик ва соя (жойлар) қилдик. Рўзадорлар (чарчаб) йиқилишди, рўзадор бўлмаганлар эса туриб уловларни суғоришди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бугун ажрни рўзадор бўлмаганлар олиб кетди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ يُقَالُ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ كَالإِفْطَارِ فِي الْحَضَرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абон ал-Балхий хабар бериб, деди: бизга Маън Ибн Абу Зиъбдан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абдурраҳмон ибн Авфдан ривоят қилди, у деди: «Сафардаги рўза худди муқим турган жойдаги рўза очиш кабидир,» дейилади.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ الْخَيَّاطِ، وَأَبُو عَامِرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ الصَّائِمُ فِي السَّفَرِ كَالْمُفْطِرِ فِي الْحَضَرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод ибн ал-Хайёт ва Абу Омир ривоят қилиб, дедилар: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абдурраҳмон ибн Авф (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у: «Сафарда рўза тутган киши, ватанда (уйида) рўза очган (тутмаган) киши кабидир,» деди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ الصَّائِمُ فِي السَّفَرِ كَالْمُفْطِرِ فِي الْحَضَرِ .
Менга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилиб, деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авфдан, у отасидан (ривоят қилдики), у: «Сафарда рўза тутган киши, ватанда (уйида) рўза очган (тутмаган) киши кабидир,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا ثُمَّ أُتِيَ بِقَدَحٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ وَأَفْطَرَ هُوَ وَأَصْحَابُهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб, деди: бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Шуъбадан, у ал-Ҳакамдан, у Миқсамдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Рамазонда (сафарга) чиқдилар ва рўза тутиб бордилар, ҳатто Қудайдга етиб келганларида, У кишига бир пиёла сут келтирилди, У ичдилар ва У ҳам, саҳобалари ҳам рўзани очдилар.
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا ثُمَّ أَفْطَرَ حَتَّى أَتَى مَكَّةَ .
Бизга ал-Қосим ибн Закариё хабар бериб, деди: бизга Саид ибн Амр ривоят қилиб, деди: бизга Абсар ривоят қилди, у ал-Ало ибн ал-Мусайябдан, у ал-Ҳакам ибн Утайбадан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинадан (чиқиб) рўза тутиб бордилар, ҳатто Қудайдга етиб келганларича, сўнгра рўзани очиб, Маккага етиб келгунча (тутмадилар).
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَامَ فِي السَّفَرِ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا ثُمَّ دَعَا بِقَدَحٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ فَأَفْطَرَ هُوَ وَأَصْحَابُهُ .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Исо хабар бериб, деди: бизга Ибнул-Муборак хабар бериб, деди: бизга Шуъба хабар берди, у ал-Ҳакамдан, у Миқсамдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафарда рўза тутиб бордилар, ҳатто Қудайдга етиб келганларида, сўнгра бир пиёла сут сўраб, ичдилар ва У ҳам, саҳобалари ҳам рўзани очдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَكَّةَ فَصَامَ حَتَّى أَتَى عُسْفَانَ فَدَعَا بِقَدَحٍ فَشَرِبَ - قَالَ شُعْبَةُ - فِي رَمَضَانَ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ مَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у Шуъбадан, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага (қараб) чиқдилар ва рўза тутиб бордилар, ҳатто Усфонга етиб келганларида, бир пиёла сўраб, ичдилар. — Шуъба деди: — (Бу) Рамазонда (бўлган эди). Ибн Аббос: «Ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа очсин,» дер эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ فَشَرِبَ نَهَارًا يَرَاهُ النَّاسُ ثُمَّ أَفْطَرَ .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у Жарирдан, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Рамазонда сафар қилдилар ва рўза тутиб бордилар, ҳатто Усфонга етганларида, сўнгра бир идиш сўраб, кундузи одамлар кўриб турганда ичдилар, сўнгра рўзани очдилар.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ قُلْتُ لِمُجَاهِدٍ الصَّوْمُ فِي السَّفَرِ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ وَيُفْطِرُ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аввом ибн Ҳавшабдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Мужоҳиддан: «Сафарда рўза (тутиш қандай)?» деб сўрадим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рўза тутар ҳам, очар ҳам эдилар,» деди.
أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُجَاهِدٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَامَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَأَفْطَرَ فِي السَّفَرِ .
Менга Ҳилол ибнул-Ало хабар бериб, деди: бизга Ҳусайн ривоят қилиб, деди: бизга Зуҳайр ривоят қилиб, деди: бизга Абу Ишоқ ривоят қилиб, деди: менга Мужоҳид хабар бердики: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Рамазон ойида рўза тутар ва сафарда рўзани очар эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو الأَسْلَمِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ قَالَ " إِنْ - ثُمَّ ذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا إِنْ - شِئْتَ صُمْتَ وَإِنْ شِئْتَ أَفْطَرْتَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар бериб, деди: бизга Азҳар ибнул-Қосим ривоят қилиб, деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у Қатодадан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ҳамза ибн Амр ал-Асламий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сафарда рўза тутиш ҳақида сўради. У: «Агар — сўнгра маъноси агаръ (деган) бир сўзни айтдилар — хоҳласанг, рўза тутгин, агар хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِثْلَهُ مُرْسَلٌ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Букайрдан, у Сулаймон ибн Ясордан (ривоят қилдики), Ҳамза ибн Амр (розияллаҳу анҳу): «Эй Расулуллаҳ,» деб (бу ҳадис) мисли (каби)ни айтди — мурсал (тарзда).
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ حَمْزَةَ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ أَنْ تَصُومَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تُفْطِرَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Абдулҳамид ибн Жаъфардан, у Имрон ибн Абу Анасдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ҳамза (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сафарда рўза тутиш ҳақида сўрадим. У: «Агар рўза тутишни хоҳласанг, рўза тутгин, агар очишни хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ أَنْ تَصُومَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تُفْطِرَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Абу Бакр ривоят қилиб, деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар ривоят қилди, у Имрон ибн Абу Анасдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ҳамза ибн Амр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сафарда рўза тутиш ҳақида сўрадим. Шунда У: «Агар рўза тутишни хоҳласанг, рўза тутгин, агар очишни хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَاللَّيْثُ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو الأَسْلَمِيِّ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ قُوَّةً عَلَى الصِّيَامِ فِي السَّفَرِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга ар-Рабиъ ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилиб, деди: менга Амр ибнул-Ҳорис ва ал-Лайс хабар берди, ҳамда бошқа бировни ҳам эслатиб, Букайрдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ҳамза ибн Амр ал-Асламий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у: «Эй Расулуллаҳ, мен сафарда рўза тутишга куч (қувват) сезаман,» деди. У: «Агар хоҳласанг, рўза тутгин, агар хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ أَنْ تَصُومَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تُفْطِرَ فَأَفْطِرْ " .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Бакр ривоят қилиб, деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар хабар бериб, деди: менга Имрон ибн Абу Анас хабар берди, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Ҳамза ибн Амр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сафарда рўза тутиш ҳақида сўради. У: «Агар рўза тутишни хоҳласанг, рўза тутгин, агар очишни хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، وَحَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَانِي جَمِيعًا، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كُنْتُ أَسْرُدُ الصِّيَامَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْرُدُ الصِّيَامَ فِي السَّفَرِ فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Имрон ибн Баккор хабар бериб, деди: бизга Аҳмад ибн Холид ривоят қилиб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у Имрон ибн Абу Анасдан, у Сулаймон ибн Ясор ва Ҳанзала ибн Алийдан (ривоят қилдики), (улар) дедилар: бизга иккаламизга (ҳам) Ҳамза ибн Амр (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдилар, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида рўзани кетма-кет тутар эдим. Шунда: «Эй Расулуллаҳ, мен сафарда рўзани кетма-кет тутаман,» дедим. У: «Агар хоҳласанг, рўза тутгин, агар хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ حَمْزَةَ، قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ أَسْرُدُ الصِّيَامَ أَفَأَصُومُ فِي السَّفَرِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга амаким ривоят қилиб, деди: бизга отам ривоят қилди, у Ибн Ишоқдан, у Имрон ибн Абу Анасдан, у Ҳанзала ибн Алийдан, у Ҳамза (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен: «Эй Аллаҳнинг Набийси, мен рўзани кетма-кет тутадиган кишиман, сафарда рўза тутайми?» дедим. У: «Агар хоҳласанг, рўза тутгин, агар хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ، أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا مُرَاوِحٍ حَدَّثَهُ أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ رَجُلاً يَصُومُ فِي السَّفَرِ فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд хабар бериб, деди: бизга амаким ривоят қилиб, деди: бизга отам ривоят қилди, у Ибн Ишоқдан (ривоят қилдики), у деди: менга Имрон ибн Абу Анас ривоят қилди, унга Сулаймон ибн Ясор ривоят қилибди, унга Абу Муровиҳ ривоят қилибди, унга Ҳамза ибн Амр (розияллаҳу анҳу) ривоят қилибдики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўради — у сафарда рўза тутадиган киши эди — шунда У: «Агар хоҳласанг, рўза тутгин, агар хоҳласанг, очгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرٌو، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجِدُ فِيَّ قُوَّةً عَلَى الصِّيَامِ فِي السَّفَرِ فَهَلْ عَلَىَّ جُنَاحٌ قَالَ " هِيَ رُخْصَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَمَنْ أَخَذَ بِهَا فَحَسَنٌ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَصُومَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ " .
Бизга ар-Рабииъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: бизга Амр хабар берди ва у бошқа (ровий)ни зикр қилди — Абул-Асваддан, у Урвадан, у Абу Муровиҳдан, у Ҳамза ибн Амрдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Мен сафарда рўза тутишга ўзимда қувват сезаман, менга (рўза тутсам) гуноҳ бўладими?» деди. У: «Бу Аллаҳ азза ва жалладан (берилган) рухсатдир. Ким уни (яъни рўзани бузишни) қабул қилса, яхшидир; ким рўза тутишни хоҳласа, унга гуноҳ йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو الأَسْلَمِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصُومُ فِي السَّفَرِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у Муҳаммад ибн Бишрдан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Ҳамза ибн Амр ал-Асламийдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Сафарда рўза тутайми?» деб сўради. У: «Агар хоҳласанг, рўза тут; агар хоҳласанг, ифтор қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ اللاَّنِيُّ، بِالْكُوفَةِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ الرَّازِيُّ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ أَصُومُ أَفَأَصُومُ فِي السَّفَرِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Али ибн ал-Ҳасан ал-Лоний Куфада хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳим ар-Розий ривоят қилди, у Ҳишомдан, у Урвадан, у Оишадан, у Ҳамза ибн Амрдан (ривоят қилдики), у: «Ё Расулаллоҳ, мен рўза тутадиган кишиман, сафарда рўза тутайми?» деди. У: «Агар хоҳласанг, рўза тут; агар хоҳласанг, ифтор қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ حَمْزَةَ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصُومُ فِي السَّفَرِ وَكَانَ كَثِيرَ الصِّيَامِ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Қосим хабар берди, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Ҳамза Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Ё Расулаллоҳ, сафарда рўза тутайми?» деди — у кўп рўза тутадиган (киши) эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Агар хоҳласанг, рўза тут; агар хоҳласанг, ифтор қил,» дедилар.»
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ حَمْزَةَ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصُومُ فِي السَّفَرِ فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Менга Амр ибн Ҳишом хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Ҳамза Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўради ва: «Ё Расулаллоҳ, сафарда рўза тутайми?» деди. У: «Агар хоҳласанг, рўза тут; агар хоҳласанг, ифтор қил,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ حَمْزَةَ الأَسْلَمِيَّ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ وَكَانَ رَجُلاً يَسْرُدُ الصِّيَامَ . فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абда ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), Ҳамза ал-Асламий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сафарда рўза тутиш ҳақида сўради — у (Ҳамза) кетма-кет рўза тутадиган киши эди. Шунда у: «Агар хоҳласанг, рўза тут; агар хоҳласанг, ифтор қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ كُنَّا نُسَافِرُ فِي رَمَضَانَ فَمِنَّا الصَّائِمُ وَمِنَّا الْمُفْطِرُ لاَ يَعِيبُ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلاَ يَعِيبُ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Саид ал-Журайрийдан, у Абу Назрадан (ривоят қилдики), у деди: бизга Абу Саид ривоят қилди, у деди: «Биз Рамазонда сафар қилар эдик. Биздан рўза тутувчи ҳам, ифтор қилувчи ҳам бор эди. Рўза тутувчи ифтор қилувчини айбламас, ифтор қилувчи ҳам рўза тутувчини айбламас эди.»
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ - عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ كُنَّا نُسَافِرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمِنَّا الصَّائِمُ وَمِنَّا الْمُفْطِرُ وَلاَ يَعِيبُ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلاَ يَعِيبُ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ .
Бизга Саид ибн Яъқуб ат-Толиқоний хабар берди, у деди: бизга Холид — у Абдуллоҳ ал-Воситийнинг ўғлидир — ривоят қилди, у Абу Масламадан, у Абу Назрадан, у Абу Саиддан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан сафар қилар эдик. Биздан рўза тутувчи ҳам, ифтор қилувчи ҳам бор эди. Рўза тутувчи ифтор қилувчини айбламас, ифтор қилувчи ҳам рўза тутувчини айбламас эди.»
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَوَارِيرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَافَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَامَ بَعْضُنَا وَأَفْطَرَ بَعْضُنَا .
Бизга Абу Бакр ибн Али хабар берди, у деди: бизга ал-Қаворирий ривоят қилди, у деди: бизга Бишр ибн Мансур ривоят қилди, у Осим ал-Аҳвалдан, у Абу Назрадан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан сафар қилдик. Баъзимиз рўза тутди, баъзимиз ифтор қилди.»
أَخْبَرَنِي أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ الْمُنْذِرِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُمَا سَافَرَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَصُومُ الصَّائِمُ وَيُفْطِرُ الْمُفْطِرُ وَلاَ يَعِيبُ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلاَ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ .
Менга Айюб ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Марвон ривоят қилди, у деди: бизга Осим ривоят қилди, у Абу Назра ал-Мунзирдан, у Абу Саид ва Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), улар иккови Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан сафар қилишди. Рўза тутувчи рўза тутар, ифтор қилувчи ифтор қилар эди; рўза тутувчи ифтор қилувчини айбламас, ифтор қилувчи ҳам рўза тутувчини айбламас эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ صَائِمًا فِي رَمَضَانَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْكَدِيدِ أَفْطَرَ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ йили Рамазонда рўза тутган ҳолда йўлга чиқдилар, то ал-Кадид (деган жой)га етганларида ифтор қилдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ فَشَرِبَ نَهَارًا لِيَرَاهُ النَّاسُ ثُمَّ أَفْطَرَ حَتَّى دَخَلَ مَكَّةَ فَافْتَتَحَ مَكَّةَ فِي رَمَضَانَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَصَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ فَمَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Муфаззал ривоят қилди, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафар қилдилар ва рўза тутдилар, то Усфонга етдилар. Сўнг бир идиш сўраб, одамлар кўриши учун кундузи (сув) ичдилар, сўнг ифтор қилдилар ва то Маккага киргунларича (рўза тутмадилар). Маккани Рамазонда фатҳ қилдилар.» Ибн Аббос деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафарда (ҳам) рўза тутдилар ва ифтор (ҳам) қилдилар; бас, ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ وُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَوَادَةَ الْقُشَيْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رَجُلٌ مِنْهُمْ أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ وَهُوَ يَتَغَدَّى فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَلُمَّ إِلَى الْغَدَاءِ " . فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَضَعَ لِلْمُسَافِرِ الصَّوْمَ وَشَطْرَ الصَّلاَةِ وَعَنِ الْحُبْلَى وَالْمُرْضِعِ " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Муслим ибн Иброҳим ривоят қилди, у Вуҳайб ибн Холиддан, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Савода ал-Қушайрий ривоят қилди, у отасидан, у Анас ибн Моликдан — улардан (яъни бани Қушайрдан) бўлган бир кишидан (ривоят қилдики), у Мадинада Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келди, у киши тушлик қилаётган эдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Тушликка қараб кел,» дедилар. У: «Мен рўзадорман,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла мусофир учун рўзани ва намознинг ярмини, ҳамда ҳомиладор ва эмизувчи (аёл)дан (рўзани) енгиллаштириб қўйган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ أَنْبَأَنَا بَكْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ } كَانَ مَنْ أَرَادَ مِنَّا أَنْ يُفْطِرَ وَيَفْتَدِيَ حَتَّى نَزَلَتِ الآيَةُ الَّتِي بَعْدَهَا فَنَسَخَتْهَا .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Бакр — у Ибн Музардир — хабар берди, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Букайрдан, у Язид — Салама ибнул-Акваънинг озод қилинган қулидан, у Салама ибнул-Акваъдан (ривоят қилдики), у деди: «Мана бу оят нозил бўлганида: «Унга (рўзага) кучи етадиганлар зиммасига (уни тутмасалар) фидя — бир мискиннинг таоми (вожиб бўлади)» (Бақара сураси, 184), биздан ким ифтор қилиб фидя беришни хоҳласа (шундай қиларди), то ундан кейинги оят нозил бўлиб, уни мансух қилгунича.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ { وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ } يُطِيقُونَهُ يُكَلَّفُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ وَاحِدٍ { فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا } طَعَامُ مِسْكِينٍ آخَرَ لَيْسَتْ بِمَنْسُوخَةٍ { فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ } لاَ يُرَخَّصُ فِي هَذَا إِلاَّ لِلَّذِي لاَ يُطِيقُ الصِّيَامَ أَوْ مَرِيضٍ لاَ يُشْفَى .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Варқо хабар берди, у Амр ибн Динордан, у Атодан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у Аллаҳ азза ва жалланинг: «Унга кучи етадиганлар зиммасига фидя — бир мискиннинг таоми (вожиб бўлади)» (Бақара сураси, 184) қавли ҳақида (деди): «Ютийқунаҳу» (яъни) улар зўрға (куч билан) қила оладиган кишилар; «фидя — бир мискиннинг таоми». «Ким ихтиёрий равишда яхшилик қилса» — бошқа бир мискиннинг таоми(ни берса); бу мансух эмас. «(бу) ўзи учун яхшироқдир ва агар рўза тутсангиз, сиз учун (яна) яхшироқдир» (Бақара сураси, 184). Бу (оятга биноан) фақат рўзага тоқат қила олмайдиган ёки тузалмайдиган касал кишига (ифторда) рухсат берилади.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَلِيٌّ، - يَعْنِي ابْنَ مُسْهَرٍ - عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُعَاذَةَ الْعَدَوِيَّةِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتْ عَائِشَةَ أَتَقْضِي الْحَائِضُ الصَّلاَةَ إِذَا طَهُرَتْ قَالَتْ أَحَرُورِيَّةٌ أَنْتِ كُنَّا نَحِيضُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ نَطْهُرُ فَيَأْمُرُنَا بِقَضَاءِ الصَّوْمِ وَلاَ يَأْمُرُنَا بِقَضَاءِ الصَّلاَةِ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Али — яъни Ибн Мушир — хабар берди, у Саиддан, у Қатодадан, у Муъоза ал-Адавиядан (ривоят қилдики), бир аёл Оишадан: «Ҳайзли аёл поклангач, намозни қазо қиладими?» деб сўради. У: «Сен Ҳаруриямисан? Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида ҳайз кўрар, сўнг покланар эдик. (У) бизни рўзани қазо қилишга буюрар, аммо намозни қазо қилишга буюрмас эдилар,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كَانَ لَيَكُونُ عَلَىَّ الصِّيَامُ مِنْ رَمَضَانَ فَمَا أَقْضِيهِ حَتَّى يَجِيءَ شَعْبَانُ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: мен Абу Саламанинг Оишадан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: «Менинг зиммамда Рамазондан (қолдирилган) рўза бўларди-ю, мен уни фақат Шаъбон келганда қазо қилардим.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ أَبُو حَصِينٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَيْفِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عَاشُورَاءَ " أَمِنْكُمْ أَحَدٌ أَكَلَ الْيَوْمَ " . فَقَالُوا مِنَّا مَنْ صَامَ وَمِنَّا مَنْ لَمْ يَصُمْ . قَالَ " فَأَتِمُّوا بَقِيَّةَ يَوْمِكُمْ وَابْعَثُوا إِلَى أَهْلِ الْعَرُوضِ فَلْيُتِمُّوا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمْ " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн Юнус Абу Ҳасин хабар берди, у деди: бизга Абсар ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ривоят қилди, у аш-Шаъбийдан, у Муҳаммад ибн Сайфийдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ошуро кунида: «Сизлардан бирор киши бугун (бирор нарса) едими?» дедилар. Улар: «Биздан рўза тутган ҳам бор, тутмаган ҳам бор,» дедилар. У: «(Тутмаганлар) кунларининг қолган (қисми)ни тўлдиринглар (яъни овқат емай турсинлар) ва саҳро аҳлига (хабар) юборинглар — улар ҳам кунларининг қолган (қисми)ни тўлдирсинлар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ " أَذِّنْ - يَوْمَ عَاشُورَاءَ - مَنْ كَانَ أَكَلَ فَلْيُتِمَّ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ أَكَلَ فَلْيَصُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Язиддан, у деди: бизга Салама ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишига — Ошуро кунида — дедилар: «Эълон қилгин: ким (бугун бирор нарса) еган бўлса, кунининг қолган қисмини (емай) тўкис қилсин, ким ҳали емаган бўлса, рўза тутсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَقَالَ " هَلْ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ " . فَقُلْتُ لاَ . قَالَ " فَإِنِّي صَائِمٌ " . ثُمَّ مَرَّ بِي بَعْدَ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَقَدْ أُهْدِيَ إِلَىَّ حَيْسٌ فَخَبَأْتُ لَهُ مِنْهُ وَكَانَ يُحِبُّ الْحَيْسَ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ فَخَبَأْتُ لَكَ مِنْهُ . قَالَ " أَدْنِيهِ أَمَا إِنِّي قَدْ أَصْبَحْتُ وَأَنَا صَائِمٌ " . فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا مَثَلُ صَوْمِ الْمُتَطَوِّعِ مَثَلُ الرَّجُلِ يُخْرِجُ مِنْ مَالِهِ الصَّدَقَةَ فَإِنْ شَاءَ أَمْضَاهَا وَإِنْ شَاءَ حَبَسَهَا " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Осим ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у Талҳа ибн Яҳё ибн Талҳадан, у Мужоҳиддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни ҳузуримга кирдилар ва: «Сизларда бирор нарса борми?» дедилар. Мен: «Йўқ,» дедим. У: «Унда мен рўзадор бўламан,» дедилар. Сўнгра ўша кундан кейин яна ёнимга келдилар, менга эса ҳайс (хурмо, ёғ ва қатиқдан тайёрланган таом) ҳадя қилинган эди ва мен у учун ундан (бир оз) сақлаб қўйган эдим — у ҳайсни яхши кўрардилар. (Оиша) деди: «Эй Расулуллаҳ, бизга ҳайс ҳадя қилинди, мен у сизга ундан сақлаб қўйдим.» У: «Уни яқин келтир. (Аммо) мен бугун рўзадор бўлиб тонгни қаршиладим,» дедилар. Сўнг ундан едилар, кейин: «Нафл (ихтиёрий) рўзанинг мисоли, ўз молидан садақа чиқарган кишининг мисоли кабидир: хоҳласа, уни (садақани) ўтказади, хоҳласа, уни сақлаб қолади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَارَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَوْرَةً قَالَ " أَعِنْدَكِ شَىْءٌ " . قَالَتْ لَيْسَ عِنْدِي شَىْءٌ . قَالَ " فَأَنَا صَائِمٌ " . قَالَتْ ثُمَّ دَارَ عَلَىَّ الثَّانِيَةَ وَقَدْ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ فَجِئْتُ بِهِ فَأَكَلَ فَعَجِبْتُ مِنْهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَخَلْتَ عَلَىَّ وَأَنْتَ صَائِمٌ ثُمَّ أَكَلْتَ حَيْسًا . قَالَ " نَعَمْ يَا عَائِشَةُ إِنَّمَا مَنْزِلَةُ مَنْ صَامَ فِي غَيْرِ رَمَضَانَ - أَوْ غَيْرِ قَضَاءِ رَمَضَانَ أَوْ فِي التَّطَوُّعِ - بِمَنْزِلَةِ رَجُلٍ أَخْرَجَ صَدَقَةَ مَالِهِ فَجَادَ مِنْهَا بِمَا شَاءَ فَأَمْضَاهُ وَبَخِلَ مِنْهَا بِمَا بَقِيَ فَأَمْسَكَهُ " .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, бизга Шарик хабар берди, у Талҳа ибн Яҳё ибн Талҳадан, у Мужоҳиддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнимга бир айланиб ўтдилар ва: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. (Оиша) деди: «Менда ҳеч нарса йўқ.» У: «Унда мен рўзадор бўламан,» дедилар. (Оиша) деди: Сўнгра иккинчи марта ёнимга айланиб ўтдилар, бизга эса ҳайс ҳадя қилинган эди, мен уни келтирдим, у едилар. Мен бундан ажабландим ва: «Эй Расулуллаҳ, ёнимга рўзадор бўлиб кирган эдингиз, кейин ҳайс едингиз,» дедим. У: «Ҳа, эй Оиша. Рамазондан бошқа — ёки Рамазон қазосидан бошқа, ёки нафл (рўзасини тутган) — кишининг ҳолати, ўз молининг садақасини чиқарган кишининг ҳолати кабидир: ундан хоҳлаганини сахийлик билан бериб ўтказади ва қолганидан бахиллик қилиб ушлаб қолади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَجِيءُ وَيَقُولُ " هَلْ عِنْدَكُمْ غَدَاءٌ " . فَنَقُولُ لاَ . فَيَقُولُ " إِنِّي صَائِمٌ " . فَأَتَانَا يَوْمًا وَقَدْ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ فَقَالَ " هَلْ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ " . قُلْنَا نَعَمْ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ . قَالَ " أَمَا إِنِّي قَدْ أَصْبَحْتُ أُرِيدُ الصَّوْمَ " . فَأَكَلَ خَالَفَهُ قَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ .
Бизга Абдуллоҳ ибн ал-Ҳайсам хабар берди, у деди: бизга Абу Бакр ал-Ҳанафий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Талҳа ибн Яҳёдан, у Мужоҳиддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келар ва: «Сизларда нонушта (учун бирор нарса) борми?» дердилар. Биз: «Йўқ,» дердик. Шунда у: «Мен рўзадорман,» дердилар. Бир куни бизга келдилар, бизга эса ҳайс ҳадя қилинган эди. У: «Сизларда бирор нарса борми?» дедилар. Биз: «Ҳа, бизга ҳайс ҳадя қилинди,» дедик. У: «(Аммо) мен рўза тутмоқчи бўлиб тонгни қаршиладим,» дедилар. Сўнг едилар. Унга Қосим ибн Язид мухолиф келди (бошқача ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا قَاسِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَقُلْنَا أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ قَدْ جَعَلْنَا لَكَ مِنْهُ نَصِيبًا . فَقَالَ " إِنِّي صَائِمٌ " . فَأَفْطَرَ .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Қосим ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Талҳа ибн Яҳёдан, у Оиша бинт Талҳадан, у мўминлар онаси Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни бизга келдилар, биз: «Бизга ҳайс ҳадя қилинди, биз сизга ундан улуш ажратиб қўйдик,» дедик. У: «Мен рўзадорман,» дедилар. Сўнг (рўзасини) очдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ بِنْتُ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْتِيهَا وَهُوَ صَائِمٌ فَقَالَ " أَصْبَحَ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ تُطْعِمِينِيهِ " . فَنَقُولُ لاَ . فَيَقُولُ " إِنِّي صَائِمٌ " . ثُمَّ جَاءَهَا بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَتْ أُهْدِيَتْ لَنَا هَدِيَّةٌ . فَقَالَ " مَا هِيَ " . قَالَتْ حَيْسٌ . قَالَ " قَدْ أَصْبَحْتُ صَائِمًا " . فَأَكَلَ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Талҳа ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: менга Оиша бинт Талҳа ривоят қилди, у мўминлар онаси Оишадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ҳузурига рўзадор ҳолда келар ва: «Бугун сизларда менга едиргудек бирор нарса борми?» дердилар. Биз: «Йўқ,» дердик. Шунда у: «Мен рўзадорман,» дердилар. Сўнгра ўшандан кейин унинг ёнига келдилар, у (Оиша): «Бизга ҳадя келди,» деди. У: «У нима?» дедилар. (Оиша): «Ҳайс,» деди. У: «Мен рўзадор бўлиб тонгни қаршилаган эдим,» дедилар. Сўнг едилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ عَمَّتِهِ، عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ " هَلْ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ " . قُلْنَا لاَ . قَالَ " فَإِنِّي صَائِمٌ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Вакииъ хабар берди, у деди: бизга Талҳа ибн Яҳё ривоят қилди, у аммаси Оиша бинт Талҳадан, у мўминлар онаси Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни ёнимга кирдилар ва: «Сизларда бирор нарса борми?» дедилар. Биз: «Йўқ,» дедик. У: «Унда мен рўзадорман,» дедилар.
أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مَعْنٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، وَمُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَاهَا فَقَالَ " هَلْ عِنْدَكُمْ طَعَامٌ " . فَقُلْتُ لاَ . قَالَ " إِنِّي صَائِمٌ " . ثُمَّ جَاءَ يَوْمًا آخَرَ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَدْ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ فَدَعَا بِهِ فَقَالَ " أَمَا إِنِّي قَدْ أَصْبَحْتُ صَائِمًا " . فَأَكَلَ .
Менга Абу Бакр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Наср ибн Алий ривоят қилди, у деди: менга отам хабар берди, у ал-Қосим ибн Маъндан, у Талҳа ибн Яҳёдан, у Оиша бинт Талҳа ва Мужоҳиддан, улар Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ёнига келдилар ва: «Сизларда таом борми?» дедилар. Мен: «Йўқ,» дедим. У: «Мен рўзадорман,» дедилар. Сўнгра бошқа бир куни келдилар, шунда Оиша: «Эй Расулуллаҳ, бизга ҳайс ҳадя қилинди,» деди. У уни сўраб олдирдилар ва: «(Аммо) мен рўзадор бўлиб тонгни қаршилаган эдим,» дедилар. Сўнг едилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، وَأُمِّ كُلْثُومٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَقَالَ " هَلْ عِنْدَكُمْ طَعَامٌ " . نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَقَدْ رَوَاهُ سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ .
Менга Амр ибн Яҳё ибн ал-Ҳорис хабар берди, у деди: бизга ал-Муъафо ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга ал-Қосим ривоят қилди, у Талҳа ибн Яҳёдан, у Мужоҳид ва Умм Кулсумдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Оишанинг ҳузурига кирдилар ва: «Сизларда таом борми?» дедилар — шунга ўхшаш (ривоят). Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: уни Симок ибн Ҳарб ҳам ривоят қилган, у деди: менга бир киши Оиша бинт Талҳадан ривоят қилди.
أَخْبَرَنِي صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَقَالَ " هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ طَعَامٍ " . قُلْتُ لاَ . قَالَ " إِذًا أَصُومَ " . قَالَتْ وَدَخَلَ عَلَىَّ مَرَّةً أُخْرَى فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ . فَقَالَ " إِذًا أُفْطِرَ الْيَوْمَ وَقَدْ فَرَضْتُ الصَّوْمَ " .
Менга Сафвон ибн Амр хабар берди, у деди: бизга Аҳмад ибн Холид ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, у Симок ибн Ҳарбдан, у деди: менга бир киши ривоят қилди, у Оиша бинт Талҳадан, у мўминлар онаси Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни келдилар ва: «Сизларда бирор таом борми?» дедилар. Мен: «Йўқ,» дедим. У: «Унда рўза тутаман,» дедилар. (Оиша) деди: Бошқа бир марта ёнимга кирдилар, мен: «Эй Расулуллаҳ, бизга ҳайс ҳадя қилинди,» дедим. У: «Унда бугун (рўзамни) очаман, гарчи рўзани ният қилган бўлсам-да,» дедилар.
أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ فَلاَ صِيَامَ لَهُ " .
Менга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Шураҳбил ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс хабар берди, у Яҳё ибн Айюбдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Солим ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у Ҳафсадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким тонгдан олдин рўза (ниятини) тунда қарор қилмаса, унинг рўзаси йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ فَلاَ صِيَامَ لَهُ " .
Бизга Абдулмалик ибн Шуайб ибн ал-Лайс ибн Саъд хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у бобомдан, у деди: менга Яҳё ибн Айюб ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у Абдуллоҳдан, у Ҳафсадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким тонгдан олдин рўза (ниятини) тунда қарор қилмаса, унинг рўзаси йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ أَشْهَبَ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَذَكَرَ، آخَرَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، حَدَّثَهُمَا عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ لَمْ يُجْمِعِ الصِّيَامَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَلاَ يَصُومُ " .
Менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, у Ашҳабдан, у деди: менга Яҳё ибн Айюб хабар берди — ва бошқа бировни ҳам зикр қилди — Абдуллоҳ ибн Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм уларнинг иккаласига ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Солим ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у Ҳафсадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким тонг тулуъ бўлишидан олдин рўзага азм қилмаса, рўза тутмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَلاَ صِيَامَ لَهُ " .
Бизга Аҳмад ибн ал-Азҳар хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у Ибн Умардан, у Ҳафсадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким рўзани тунда (ният қилиб) қарор қилмаса, унинг рўзаси йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَفْصَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَقُولُ مَنْ لَمْ يُجْمِعِ الصِّيَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَلاَ يَصُومُ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Муътамир ривоят қилди, у деди: мен Убайдуллоҳдан эшитдим, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у Абдуллоҳдан, у Ҳафсадан (ривоят қилдики), у (Ҳафса) шундай дерди: «Ким рўзани тунда азм қилмаса, рўза тутмасин.»
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَتْ حَفْصَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُجْمِعْ قَبْلَ الْفَجْرِ .
Бизга ар-Рабиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Ҳамза ибн Абдуллоҳ ибн Умар хабар берди, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рафиқаси Ҳафса: «Тонгдан олдин (рўзани) азм қилмаган кишининг рўзаси йўқдир,» деди.
أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ لاَ صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُجْمِعْ قَبْلَ الْفَجْرِ .
Менга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Исо ривоят қилди, у деди: бизга Ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Ҳамза ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у Ҳафсадан (ривоят қилдики), у деди: «Тонгдан олдин (рўзани) азм қилмаган кишининг рўзаси йўқдир.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، وَمَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ لاَ صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُجْمِعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Суфён ибн Уяйна ва Маъмардан, улар аз-Зуҳрийдан, у Ҳамза ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан, у Ҳафсадан (ривоят қилдики), у деди: «Тонгдан олдин рўзани азм қилмаган кишининг рўзаси йўқдир.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ لاَ صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُجْمِعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён Зуҳрийдан, у Ҳамза ибн Абдуллаҳ ибн Умардан, у Ҳафса (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди, у деди: «Фажрдан олдин рўза тутишни қатъий ният қилмаган киши учун рўза йўқдир.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ لاَ صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُجْمِعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ . أَرْسَلَهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, бизга Суфён Зуҳрийдан, у Ҳамза ибн Абдуллаҳдан, у Ҳафса (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: «Фажрдан олдин рўза тутишни қатъий ният қилмаган киши учун рўза йўқдир.» Буни Молик ибн Анас мурсал (саҳобасиз) тарзда ривоят қилди.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَائِشَةَ، وَحَفْصَةَ، مِثْلَهُ لاَ يَصُومُ إِلاَّ مَنْ أَجْمَعَ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ .
Ҳорис ибн Мискин деди: унга ўқиб берилганда, мен ҳам эшитиб турардим, Ибнул-Қосимдан (ривоят қилинди), у деди: менга Молик Ибн Шиҳобдан, у Оиша ва Ҳафса (розияллаҳу анҳумо)дан шунга ўхшашини ривоят қилди: «Фажрдан олдин рўза тутишни қатъий ният қилган кишидан бошқа ҳеч ким рўза тутмайди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ إِذَا لَمْ يُجْمِعِ الرَّجُلُ الصَّوْمَ مِنَ اللَّيْلِ فَلاَ يَصُمْ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у деди: мен Убайдуллоҳдан эшитдим, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: «Киши кечаданоқ рўза тутишни қатъий ният қилмаган бўлса, рўза тутмасин.»
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لاَ يَصُومُ إِلاَّ مَنْ أَجْمَعَ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ .
Ҳорис ибн Мискин деди: унга ўқиб берилганда, мен ҳам эшитиб турардим, Ибнул-Қосимдан (ривоят қилинди), у деди: менга Молик Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, у: «Фажрдан олдин рўза тутишни қатъий ният қилган кишидан бошқа ҳеч ким рўза тутмайди,» дер эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَوْسٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَحَبُّ الصِّيَامِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ صِيَامُ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا وَأَحَبُّ الصَّلاَةِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ صَلاَةُ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَنَامُ نِصْفَ اللَّيْلِ وَيَقُومُ ثُلُثَهُ وَيَنَامُ سُدُسَهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён Амр ибн Динордан, у Амр ибн Авсдан ривоят қилдики, у Абдуллаҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллаҳу анҳумо)ни шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ азза ва жаллага энг севимли рўза Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир, у бир кун рўза тутиб, бир кун ифтор қилар эди. Аллаҳ азза ва жаллага энг севимли намоз эса Довуд (алайҳиссалом)нинг намозидир, у кечанинг ярмида ухлар, учдан бирида қоим бўлар ва олтидан бирида (яна) ухлар эди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُفْطِرُ أَيَّامَ الْبِيضِ فِي حَضَرٍ وَلاَ سَفَرٍ .
Бизга Қосим ибн Закариё хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Яъқуб Жаъфардан, у Саиддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) на ҳазарда (муқимликда) ва на сафарда Айёмул-Бид (оқ кунлар) рўзасини тарк қилмас эдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ مَا يُرِيدُ أَنْ يَصُومَ وَمَا صَامَ شَهْرًا مُتَتَابِعًا غَيْرَ رَمَضَانَ مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: у ифтор қилмайди, дер эдик; ва шу қадар ифтор қилар эдиларки, биз: у рўза тутмоқчи эмас, дер эдик. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинага келганларидан бери Рамазондан бошқа ҳеч қачон бир ойни кетма-кет рўза тутмадилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ بْنِ مُسَاوِرٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مَرْوَانَ أَبِي لُبَابَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ مَا يُرِيدُ أَنْ يُفْطِرَ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ مَا يُرِيدُ أَنْ يَصُومَ .
Бизга Муҳаммад ибн ан-Назр ибн Мусовир ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод Марвон Абу Лубобадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: у ифтор қилишни истамайди, дер эдик; ва шу қадар ифтор қилар эдиларки, биз: у рўза тутишни истамайди, дер эдик.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لاَ أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلاَ قَامَ لَيْلَةً حَتَّى الصَّبَاحِ وَلاَ صَامَ شَهْرًا قَطُّ كَامِلاً غَيْرَ رَمَضَانَ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд Холиддан хабар берди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у деди: бизга Қатода Зуроро ибн Авфодан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: «Мен Аллоҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қуръоннинг ҳаммасини бир кечада ўқиганларини, ёки бир кечани тонггача қоим бўлиб ўтказганларини, ёки Рамазондан бошқа ҳеч қачон бир ойни бутунлай рўза тутганларини билмайман.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صِيَامِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ أَفْطَرَ وَمَا صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا كَامِلاً مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ إِلاَّ رَمَضَانَ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод Айюбдан, у Абдуллаҳ ибн Шақиқдан ривоят қилди, у деди: Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)дан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рўзаси ҳақида сўрадим. У деди: «У шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: рўза тутибди, дер эдик; ва шу қадар ифтор қилар эдиларки, биз: ифтор қилибди, дер эдик. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинага келганларидан бери Рамазондан бошқа ҳеч қачон бир ойни бутунлай рўза тутмадилар.»
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي قَيْسٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَائِشَةَ، تَقُولُ كَانَ أَحَبَّ الشُّهُورِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَصُومَهُ شَعْبَانُ بَلْ كَانَ يَصِلُهُ بِرَمَضَانَ .
Бизга Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: бизга Муовия ибн Солиҳ ривоят қилдики, Абдуллаҳ ибн Абу Қайснинг унга ривоят қилишича, у Оиша (розияллаҳу анҳо)ни шундай деганини эшитган: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га рўза тутишда ойларнинг энг севимлиси Шаъбон эди, балки уни Рамазонга улардилар.»
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَذَكَرَ، آخَرَ قَبْلَهُمَا أَنَّ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَهُمْ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ مَا يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ مَا يَصُومُ وَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَهْرٍ أَكْثَرَ صِيَامًا مِنْهُ فِي شَعْبَانَ .
Бизга Робиъ ибн Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Молик ва Амр ибн ал-Ҳорис хабар берди — у улардан олдин яна бировни ҳам зикр қилди — Абун-Назр уларга Абу Саламадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилибди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: у ифтор қилмайди, дер эдик; ва шу қадар ифтор қилар эдиларки, биз: у рўза тутмайди, дер эдик. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Шаъбон ойидагидан кўпроқ рўза тутадиган бирон ойда кўрмадим.»
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَصُومُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ إِلاَّ شَعْبَانَ وَرَمَضَانَ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба Мансурдан хабар берди, у деди: мен Солим ибн Абил-Жаъдни Абу Саламадан, у Умм Салама (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилганини эшитдимки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Шаъбон ва Рамазондан бошқа икки ойни кетма-кет рўза тутмас эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ تَوْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ يَصُومُ مِنَ السَّنَةِ شَهْرًا تَامًّا إِلاَّ شَعْبَانَ وَيَصِلُ بِهِ رَمَضَانَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Валид хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба Тавбадан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан, у Умм Салама (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йилнинг бирон ойини Шаъбондан бошқа бутунлай рўза тутмас ва уни Рамазонга улардилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِشَهْرٍ أَكْثَرَ صِيَامًا مِنْهُ لِشَعْبَانَ كَانَ يَصُومُهُ أَوْ عَامَّتَهُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга отам Ибн Ишоқдан ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Иброҳим Абу Саламадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Шаъбон ойидагидан кўпроқ рўза тутадиган бирон ойи бўлмас эди; уни тўлиқ ёки кўпини рўза тутар эдилар.»
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَعْبَانَ إِلاَّ قَلِيلاً .
Менга Амр ибн Ҳишом хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Салама Ибн Ишоқдан, у Яҳё ибн Саиддан, у Абу Саламадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Шаъбонни озгинасидан бошқа (деярли тўлиқ) рўза тутар эдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَحِيرٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ .
Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, у деди: бизга Баҳир Холид ибн Маъдондан, у Жубайр ибн Нуфайрдан ривоят қилдики, Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Шаъбоннинг ҳаммасини рўза тутар эдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ أَبُو الْغُصْنِ، - شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أَرَكَ تَصُومُ شَهْرًا مِنَ الشُّهُورِ مَا تَصُومُ مِنْ شَعْبَانَ . قَالَ " ذَلِكَ شَهْرٌ يَغْفُلُ النَّاسُ عَنْهُ بَيْنَ رَجَبٍ وَرَمَضَانَ وَهُوَ شَهْرٌ تُرْفَعُ فِيهِ الأَعْمَالُ إِلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ فَأُحِبُّ أَنْ يُرْفَعَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ " .
Бизга Амр ибн Али, Абдурраҳмондан хабар берди, у деди: бизга Собит ибн Қайс Абул-Ғусн — Мадина аҳлидан бўлган бир шайх — ривоят қилди, у деди: менга Абу Саид ал-Мақбурий ривоят қилди, у деди: менга Усома ибн Зайд ривоят қилдики, у деди: «Эй Расулуллаҳ, мен сизни ойлардан бирон ойда Шаъбонда рўза тутганчалик рўза тутганингизни кўрмадим,» дедим. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу — Ражаб билан Рамазон орасидаги, одамлар ундан ғофил бўладиган ойдир. Ва у — амаллар оламлар Роббига кўтариладиган ойдир. Мен эса амалим мен рўзадор бўлганимда кўтарилишини ёқтираман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ أَبُو الْغُصْنِ، - شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَصُومُ حَتَّى لاَ تَكَادَ تُفْطِرُ وَتُفْطِرُ حَتَّى لاَ تَكَادَ أَنْ تَصُومَ إِلاَّ يَوْمَيْنِ إِنْ دَخَلاَ فِي صِيَامِكَ وَإِلاَّ صُمْتَهُمَا . قَالَ " أَىُّ يَوْمَيْنِ " . قُلْتُ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ . قَالَ " ذَانِكَ يَوْمَانِ تُعْرَضُ فِيهِمَا الأَعْمَالُ عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ فَأُحِبُّ أَنْ يُعْرَضَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ " .
Бизга Амр ибн Али, Абдурраҳмондан хабар берди, у деди: бизга Собит ибн Қайс Абул-Ғусн — Мадина аҳлидан бўлган бир шайх — ривоят қилди, у деди: менга Абу Саид ал-Мақбурий ривоят қилди, у деди: менга Усома ибн Зайд ривоят қилдики, у деди: «Эй Расулуллаҳ, сиз шунчалик рўза тутасизки, деярли ифтор қилмайсиз; ва шунчалик ифтор қиласизки, деярли рўза тутмайсиз, фақат икки кун бундан мустасно — агар улар рўзангизга тўғри келса (тутасиз), акс ҳолда ҳам ўша икки кунни рўза тутасиз,» дедим. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси икки кун?» дедилар. Мен: «Душанба куни ва Пайшанба куни,» дедим. У: «Бу икки кунда амаллар оламлар Роббига тақдим этилади. Мен эса амалим мен рўзадор бўлганимда тақдим этилишини ёқтираман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، قَالَ أَخْبَرَنِي ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ الْغِفَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْرُدُ الصَّوْمَ فَيُقَالُ لاَ يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ فَيُقَالُ لاَ يَصُومُ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Зайд ибн ал-Ҳубоб ривоят қилди, у деди: менга Собит ибн Қайс ал-Ғифорий хабар берди, у деди: менга Абу Саид ал-Мақбурий ривоят қилди, у деди: менга Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу), Усома ибн Зайддан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кетма-кет рўза тутар эдилар, шунда: «У ифтор қилмайди,» дейиларди; ва ифтор қилар эдилар, шунда: «У рўза тутмайди,» дейиларди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ بَقِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَحِيرٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَحَرَّى صِيَامَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ .
Бизга Амр ибн Усмон, Бақийядан хабар берди, у деди: бизга Баҳир, Холид ибн Маъдондан, у Жубайр ибн Нуфайрдан ривоят қилдики, Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Душанба ва Пайшанба кунлари рўза тутишга ҳаракат қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ثَوْرٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ رَبِيعَةَ الْجُرَشِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَحَرَّى يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Довуд ривоят қилди, у деди: менга Савр, Холид ибн Маъдондан, у Робиа ал-Журашийдан, у Оишадан хабар бердики, (Оиша розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Душанба ва Пайшанба кунини (рўза тутишга) ҳаракат қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَحَرَّى الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Саид ал-Умавий хабар берди, у деди: бизга Суфён, Саврдан, у Холид ибн Маъдондан, у Оишадан ривоят қилдики, (Оиша розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Душанба ва Пайшанбани (рўза тутишга) ҳаракат қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَحَرَّى يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд, Суфёндан, у Мансурдан, у Холид ибн Саъддан, у Оишадан ривоят қилдики, (Оиша розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Душанба ва Пайшанба кунини (рўза тутишга) ҳаракат қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ سَوَاءٍ الْخُزَاعِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ибн Ҳабиб ибн аш-Шаҳид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Ямон, Суфёндан, у Осимдан, у ал-Мусайяб ибн Рофиъдан, у Саво ал-Хузоийдан, у Оишадан ривоят қилдики, (Оиша розияллаҳу анҳо) деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Душанба ва Пайшанбани рўза тутар эдилар.»
أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نَصْرٍ التَّمَّارُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ سَوَاءٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ مِنْ هَذِهِ الْجُمُعَةِ وَالاِثْنَيْنِ مِنَ الْمُقْبِلَةِ .
Менга Абу Бакр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абу Наср ат-Таммор ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама, Осимдан, у Саводан, у Умму Саламадан ривоят қилдики, (Умму Салама розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар ойда уч кун рўза тутар эдилар: шу ҳафтадаги Душанба ва Пайшанбани, ҳамда кейинги ҳафтадаги Душанбани.»
أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ سَوَاءٍ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَيَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَمِنَ الْجُمُعَةِ الثَّانِيَةِ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ .
Менга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Ишоқ ривоят қилди, у деди: бизга ан-Назр хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод, Осим ибн Абун-Нажуддан, у Саводан, у Ҳафсадан хабар бердики, (Ҳафса розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар ойда Пайшанба куни ва Душанба кунини, ҳамда иккинчи ҳафтадан Душанба кунини рўза тутар эдилар.»
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَخَذَ مَضْجَعَهُ جَعَلَ كَفَّهُ الْيُمْنَى تَحْتَ خَدِّهِ الأَيْمَنِ وَكَانَ يَصُومُ الاِثْنَيْنَ وَالْخَمِيسَ .
Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн, Зоидадан, у Осимдан, у ал-Мусайябдан, у Ҳафсадан ривоят қилдики, (Ҳафса розияллаҳу анҳо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ётоғига ётсалар, ўнг кафтларини ўнг ёноқлари остига қўяр эдилар; ва Душанба ҳамда Пайшанбани рўза тутар эдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ أَبِي أَنْبَأَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ غُرَّةِ كُلِّ شَهْرٍ وَقَلَّمَا يُفْطِرُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Али ибн ал-Ҳасан ибн Шақиқ хабар берди, у деди: отам (деди): бизга Абу Ҳамза, Осимдан, у Зиррдан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан хабар бердики, (Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллаҳу анҳу) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар ойнинг бошидан уч кун рўза тутар эдилар ва Жума куни камдан-кам ифтор қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِرَكْعَتَىِ الضُّحَى وَأَنْ لاَ أَنَامَ إِلاَّ عَلَى وِتْرٍ وَصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Абу Комил ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона, Осим ибн Баҳдаладан, у бир кишидан, у ал-Асвад ибн Ҳилолдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, (Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳу) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга икки ракат Зуҳо (намози)ни, фақат витр (ўқиб) ухлашимни ва ойдан уч кун рўза тутишимни буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، وَسُئِلَ، عَنْ صِيَامِ، عَاشُورَاءَ قَالَ مَا عَلِمْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَامَ يَوْمًا يَتَحَرَّى فَضْلَهُ عَلَى الأَيَّامِ إِلاَّ هَذَا الْيَوْمَ يَعْنِي شَهْرَ رَمَضَانَ وَيَوْمَ عَاشُورَاءَ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Убайдуллоҳдан ривоят қилдики, у Ибн Аббосдан эшитди — ундан Ошуро рўзаси ҳақида сўралганда, у (Ибн Аббос розияллаҳу анҳумо): «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бошқа кунлардан устун фазилатини кўзлаб бирон кунни рўза тутганларини билмайман, фақат шу кун — яъни Рамазон ойи ва Ошуро куни — бундан мустасно,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي هَذَا الْيَوْمِ " إِنِّي صَائِمٌ فَمَنْ شَاءَ أَنْ يَصُومَ فَلْيَصُمْ " .
Бизга Қутайба, Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авфдан хабар бердики, у (Ҳумайд) деди: «Мен Муовияни Ошуро куни минбар устида туриб: «Эй Мадина аҳли, олимларингиз қайда? Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шу кун ҳақида: «Мен рўзадорман, ким рўза тутишни истаса, рўза тутсин,» деганларини эшитганман,» деяётганини эшитдим.»
أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ صَيَّاحٍ، عَنْ هُنَيْدَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ امْرَأَتِهِ، قَالَتْ حَدَّثَتْنِي بَعْضُ، نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَتِسْعًا مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ أَوَّلَ اثْنَيْنِ مِنَ الشَّهْرِ وَخَمِيسَيْنِ .
Менга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Шайбон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона, ал-Ҳурр ибн Сайёҳдан, у Ҳунайда ибн Холиддан, у ўз хотинидан ривоят қилдики, (хотини) деди: «Менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг аёлларидан бири ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ошуро кунини, Зулҳижжадан тўққиз кунни ва ойдан уч кунни — ойнинг биринчи Душанбаси ва икки Пайшанбани — рўза тутар эдилар.»
أَخْبَرَنِي حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ عَطِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ الأَبَدَ فَلاَ صَامَ " .
Менга Ҳожиб ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳорис ибн Атийя ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий, Ато ибн Абу Робоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилдики, (Абдуллоҳ ибн Умар розияллаҳу анҳумо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким умрбод (узлуксиз) рўза тутса, у рўза тутмагандир,» дедилар.»
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُسَاوِرٍ، عَنِ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ الأَبَدَ فَلاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ " .
Бизга Исо ибн Мусовир, ал-Валиддан ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Ато, Абдуллоҳдан хабар берди. (Бошқа санад орқали:) Ва бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: менга ал-Валид, ал-Авзоийдан ривоят қилди, у деди: бизга Ато, Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилдики, (Абдуллоҳ ибн Умар розияллаҳу анҳумо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким умрбод (узлуксиз) рўза тутса, у на рўза тутган ва на ифтор қилгандир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي وَعُقْبَةُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ الأَبَدَ فَلاَ صَامَ " .
Бизга ал-Аббос ибн ал-Валид хабар бериб, у деди: бизга отам ва Уқба, ал-Авзоийдан ривоят қилдилар, у деди: менга Ато ривоят қилиб, у деди: менга Ибн Умардан эшитган бир киши ривоят қилдики, у: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бутун умр (узлуксиз) рўза тутса, у рўза тутмагандир,» дедилар,» дерди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ الأَبَدَ فَلاَ صَامَ " .
Бизга Исмоил ибн Яъқуб хабар бериб, у деди: бизга Муҳаммад ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга отам, ал-Авзоийдан, у Атодан ривоят қилди, у деди: менга Ибн Умардан эшитган бир киши ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бутун умр (узлуксиз) рўза тутса, у рўза тутмагандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَائِذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ الأَبَدَ فَلاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ " .
Бизга Аҳмад ибн Иброҳим ибн Муҳаммад хабар бериб, у деди: бизга Ибн Оиз ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё, ал-Авзоийдан, у Атодан ривоят қилдики, унга (Ато) ривоят қилиб, деди: менга Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан эшитган бир киши ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бутун умр (узлуксиз) рўза тутса, у на рўза тутган ва на (рўзасини) очгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَطَاءً، أَنَّ أَبَا الْعَبَّاسِ الشَّاعِرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَصُومُ أَسْرُدُ الصَّوْمَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ . قَالَ قَالَ عَطَاءٌ لاَ أَدْرِي كَيْفَ ذَكَرَ صِيَامَ الأَبَدِ لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар бериб, у деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: мен Атодан эшитдимки, Абул-Аббос аш-Шоир унга хабар бердики, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан эшитганки, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га менинг узлуксиз рўза тутиб туришим ҳақида хабар етди — ва у ҳадисни келтирди. (Рови) деди: Ато деди: «Билмадимки, у бутун умр рўза тутишни қандай зикр қилди: «Бутун умр рўза тутган киши рўза тутмагандир.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَخِيهِ، مُطَرِّفٍ عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فُلاَنًا لاَ يُفْطِرُ نَهَارًا الدَّهْرَ . قَالَ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, у деди: бизга Исмоил, ал-Жураридан, у Язид ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдан, у акаси Мутаррифдан, у Имрондан хабар бердики, у деди: «Эй Расулуллаҳ, фалон киши умр бўйи кундузини (рўза) очмайди (ҳар куни рўза тутади),» дейилди. У: «У на рўза тутган ва на (рўзасини) очгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، أَخْبَرَنِي أَبِي أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذُكِرَ عِنْدَهُ رَجُلٌ يَصُومُ الدَّهْرَ قَالَ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ " .
Менга Амр ибн Ҳишом хабар бериб, у деди: бизга Махлад, ал-Авзоийдан, у Қатодадан, у Мутарриф ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдан ривоят қилди: менга отам хабар бердики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган, уларнинг олдида бутун умр рўза тутадиган бир киши зикр қилинганда, у: «У на рўза тутган ва на (рўзасини) очгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُطَرِّفَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي صَوْمِ الدَّهْرِ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Қатодадан ривоят қилди, у деди: мен Мутарриф ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдан эшитдим, у отасидан ривоят қилардики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бутун умр рўза тутиш ҳақида: «У на рўза тутган ва на (рўзасини) очгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ، - وَهُوَ ابْنُ جَرِيرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيُّ - عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَرَرْنَا بِرَجُلٍ فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَذَا لاَ يُفْطِرُ مُنْذُ كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ " .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Абу Ҳилол хабар берди, у деди: бизга Ғайлон — у Ибн Жарир — ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ — у Ибн Маъбад аз-Зиммоний — Абу Қатодадан, у Умар (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик, бир кишининг олдидан ўтдик, улар: «Эй Аллаҳнинг Набийси, бу киши шунча вақтдан бери (рўзасини) очмайди,» дедилар. Шунда у: «У на рўза тутган ва на (рўзасини) очгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ غَيْلاَنَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيَّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ صَوْمِهِ فَغَضِبَ فَقَالَ عُمَرُ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً . وَسُئِلَ عَمَّنْ صَامَ الدَّهْرَ فَقَالَ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ أَوْ مَا صَامَ وَمَا أَفْطَرَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Ғайлондан ривоят қилдики, у Абдуллоҳ ибн Маъбад аз-Зиммонийдан, у Абу Қатодадан эшитганки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан у зотнинг рўзаси ҳақида сўралганда, у ғазабландилар. Шунда Умар: «Биз Аллаҳдан Робб сифатида, Исломдан дин сифатида ва Муҳаммаддан Расул сифатида рози бўлдик,» деди. Яна бутун умр рўза тутадиган киши ҳақида сўралганда, у: «У на рўза тутган ва на (рўзасини) очгандир,» ёки «У на рўза тутди ва на очди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الأَسْلَمِيَّ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ أَسْرُدُ الصَّوْمَ أَفَأَصُومُ فِي السَّفَرِ قَالَ " صُمْ إِنْ شِئْتَ أَوْ أَفْطِرْ إِنْ شِئْتَ " .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар бериб, у деди: бизга Ҳаммод, Ҳишомдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилдики, Ҳамза ибн Амр ал-Асламий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Эй Расулуллаҳ, мен узлуксиз рўза тутадиган кишиман, сафарда рўза тутайми?» деди. У: «Хоҳласанг рўза тут, хоҳласанг (рўзангни) оч,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ قِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ يَصُومُ الدَّهْرَ . قَالَ " وَدِدْتُ أَنَّهُ لَمْ يَطْعَمِ الدَّهْرَ " . قَالُوا فَثُلُثَيْهِ قَالَ " أَكْثَرَ " . قَالُوا فَنِصْفَهُ قَالَ " أَكْثَرَ " . ثُمَّ قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِمَا يُذْهِبُ وَحَرَ الصَّدْرِ صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, ал-Аъмашдан, у Абу Аммордан, у Амр ибн Шураҳбилдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Бир киши бутун умр рўза тутади,» дейилди. У: «Унинг умр бўйи таом емаганини истардим,» дедилар. Улар: «Унинг учдан иккисини-чи?» дедилар. У: «Бу кўп,» дедилар. Улар: «Ярмини-чи?» дедилар. У: «Бу кўп,» дедилар. Сўнг у: «Сизларга кўкракдаги кек (ғаш)ни кетказадиган нарсани айтиб бермайми? Ҳар ойда уч кун рўза тутиш,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ صَامَ الدَّهْرَ كُلَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْتُ أَنَّهُ لَمْ يَطْعَمِ الدَّهْرَ شَيْئًا " . قَالَ فَثُلُثَيْهِ قَالَ " أَكْثَرَ " . قَالَ فَنِصْفَهُ قَالَ " أَكْثَرَ " . قَالَ " أَفَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِمَا يُذْهِبُ وَحَرَ الصَّدْرِ " . قَالُوا بَلَى . قَالَ " صِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар бериб, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш, Абу Аммордан, у Амр ибн Шураҳбилдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига бир киши келиб: «Эй Расулуллаҳ, бутун умр рўза тутадиган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унинг умр бўйи ҳеч нарса емаганини истардим,» дедилар. У: «Учдан иккисини-чи?» деди. У: «Бу кўп,» дедилар. У: «Ярмини-чи?» деди. У: «Сизларга кўкракдаги кек (ғаш)ни кетказадиган нарсани айтиб бермайми?» дедилар. Улар: «Албатта,» дедилар. У: «Ҳар ойда уч кун рўза тутиш,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ الدَّهْرَ كُلَّهُ قَالَ " لاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ أَوْ لَمْ يَصُمْ وَلَمْ يُفْطِرْ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ يَوْمَيْنِ وَيُفْطِرُ يَوْمًا قَالَ " أَوَيُطِيقُ ذَلِكَ أَحَدٌ " . قَالَ فَكَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا قَالَ " ذَلِكَ صَوْمُ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قَالَ فَكَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمَيْنِ قَالَ " وَدِدْتُ أَنِّي أُطِيقُ ذَلِكَ " . قَالَ ثُمَّ قَالَ " ثَلاَثٌ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ هَذَا صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, у деди: бизга Ҳаммод, Ғайлон ибн Жарирдан, у Абдуллоҳ ибн Маъбад аз-Зиммонийдан, у Абу Қатодадан ривоят қилди, у деди: Умар: «Эй Расулуллаҳ, бутун умр рўза тутадиган киши қандай (бўлади)?» деди. У: «У на рўза тутган ва на (рўзасини) очгандир,» ёки «У на рўза тутди ва на очди,» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, икки кун рўза тутиб, бир кун (рўзасини) очадиган киши қандай?» деди. У: «Буни кимса қила оладими?» дедилар. У: «Бир кун рўза тутиб, бир кун (рўзасини) очадиган киши қандай?» деди. У: «Бу Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир,» дедилар. У: «Бир кун рўза тутиб, икки кун (рўзасини) очадиган киши қандай?» деди. У: «Буни қила олишимни истардим,» дедилар. (Рови) деди: сўнг у: «Ҳар ойда уч кун ва Рамазондан Рамазонгача — мана бу бутун умр рўза тутиш (кабидир),» дедилар.
قَالَ وَفِيمَا قَرَأَ عَلَيْنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا حُصَيْنٌ، وَمُغِيرَةُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصِّيَامِ صِيَامُ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا " .
(Рови) деди: бизга Аҳмад ибн Маниъ қироат қилиб берган нарса орасида шу (ҳадис) бор эди: у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ва Муғира, Мужоҳиддан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан хабар бердилар, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўзаларнинг энг афзали Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир; у бир кун рўза тутиб, бир кун (рўзасини) очарди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو أَنْكَحَنِي أَبِي امْرَأَةً ذَاتَ حَسَبٍ فَكَانَ يَأْتِيهَا فَيَسْأَلُهَا عَنْ بَعْلِهَا، فَقَالَتْ نِعْمَ الرَّجُلُ مِنْ رَجُلٍ لَمْ يَطَأْ لَنَا فِرَاشًا وَلَمْ يُفَتِّشْ لَنَا كَنَفًا مُنْذُ أَتَيْنَاهُ . فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " ائْتِنِي بِهِ " . فَأَتَيْتُهُ مَعَهُ فَقَالَ " كَيْفَ تَصُومُ " . قُلْتُ كُلَّ يَوْمٍ . قَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ جُمُعَةٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ يَوْمَيْنِ وَأَفْطِرْ يَوْمًا " . قَالَ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ أَفْضَلَ الصِّيَامِ صِيَامَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ صَوْمُ يَوْمٍ وَفِطْرُ يَوْمٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар бериб, у деди: бизга Яҳё ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона, Муғирадан, у Мужоҳиддан ривоят қилди, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Амр дедики: отам мени насл-насабли бир аёлга уйлантирган эди, у (отам) унинг олдига келиб, эри ҳақида сўрарди. У (аёл): «У киши қандай яхши эркак! Биз унинг олдига келганимиздан бери у бизнинг тўшагимизга яқинлашмади ва бизнинг ёпиқ жойимизни титкиламади,» деди. (Отам) буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди, у: «Уни менга олиб кел,» дедилар. Мен у билан (Набийнинг) олдиларига келдим. У: «Қандай рўза тутасан?» дедилар. Мен: «Ҳар куни,» дедим. У: «Ҳар ҳафтада уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. У: «Икки кун рўза тут, бир кун (рўзангни) оч,» дедилар. У: «Мен бундан афзалини қила оламан,» деди. У: «Рўзаларнинг энг афзали Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут: бир кун рўза тутиш, бир кун (рўзани) очиш,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو حَصِينٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ زَوَّجَنِي أَبِي امْرَأَةً فَجَاءَ يَزُورُهَا فَقَالَ كَيْفَ تَرَيْنَ بَعْلَكِ فَقَالَتْ نِعْمَ الرَّجُلُ مِنْ رَجُلٍ لاَ يَنَامُ اللَّيْلَ وَلاَ يُفْطِرُ النَّهَارَ . فَوَقَعَ بِي وَقَالَ زَوَّجْتُكَ امْرَأَةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَعَضَلْتَهَا . قَالَ فَجَعَلْتُ لاَ أَلْتَفِتُ إِلَى قَوْلِهِ مِمَّا أَرَى عِنْدِي مِنَ الْقُوَّةِ وَالاِجْتِهَادِ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَكِنِّي أَنَا أَقُومُ وَأَنَامُ وَأَصُومُ وَأُفْطِرُ فَقُمْ وَنَمْ وَصُمْ وَأَفْطِرْ " . قَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . فَقُلْتُ أَنَا أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ صُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا " . قُلْتُ أَنَا أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ شَهْرٍ " . ثُمَّ انْتَهَى إِلَى خَمْسَ عَشْرَةَ وَأَنَا أَقُولُ أَنَا أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ .
Бизга Абу Ҳасин Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн Юнус хабар бериб, у деди: бизга Абсар ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн, Мужоҳиддан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилди, у деди: отам мени бир аёлга уйлантирди, сўнг (отам) уни зиёрат қилгани келиб: «Эрингни қандай кўряпсан?» деди. У (аёл): «У киши қандай яхши эркак — кечаси ухламайди ва кундузи (рўзасини) очмайди,» деди. Шунда (отам) менга (қаттиқ) гапириб: «Мен сени мусулмонлардан бўлган бир аёлга уйлантирдим, сен эса уни (ҳақдан) тўсиб қўйибсан,» деди. (Рови) деди: мен ўзимда кўрган қувват ва астойдил (ибодатга берилиш) сабабли унинг сўзига эътибор бермай қўйдим. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етганда, у: «Лекин мен (кечаси) қоим бўламан ҳам, ухлайман ҳам, рўза тутаман ҳам, (рўзамни) очарман ҳам. Сен ҳам қоим бўл ва ухла, рўза тут ва (рўзангни) оч,» дедилар. У: «Ҳар ойда уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кучлироқман,» дедим. У: «Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут: бир кун рўза тут, бир кун (рўзангни) оч,» дедилар. Мен: «Мен бундан кучлироқман,» дедим. У: «Ҳар ойда (бир бор) Қуръонни ўқиб чиқ,» дедилар. Сўнг (мен) ўн беш (кунга) етдим ва: «Мен бундан кучлироқман,» дердим.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُجْرَتِي فَقَالَ " أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَقُومُ اللَّيْلَ وَتَصُومُ النَّهَارَ " . قَالَ بَلَى . قَالَ " فَلاَ تَفْعَلَنَّ نَمْ وَقُمْ وَصُمْ وَأَفْطِرْ فَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِزَوْجَتِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِضَيْفِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِصَدِيقِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّهُ عَسَى أَنْ يَطُولَ بِكَ عُمُرٌ وَإِنَّهُ حَسْبُكَ أَنْ تَصُومَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثًا فَذَلِكَ صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ وَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا " . قُلْتُ إِنِّي أَجِدُ قُوَّةً فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَىَّ . قَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ جُمُعَةٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَىَّ . قَالَ " صُمْ صَوْمَ نَبِيِّ اللَّهِ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قُلْتُ وَمَا كَانَ صَوْمُ دَاوُدَ قَالَ " نِصْفُ الدَّهْرِ " .
Бизга Яҳё ибн Дуруст хабар бериб, у деди: бизга Абу Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилдики, Абу Салама унга ривоят қилдики, Абдуллоҳ деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг ҳужрамга кириб: «Сен кечаси қоим бўлиб, кундузи рўза тутармишсан, деб менга хабар берилмадими?» дедилар. Мен: «Албатта (шундай),» дедим. У: «Бундай қилмагин! Ухла ва қоим бўл, рўза тут ва (рўзангни) оч. Чунки кўзингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, баданингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, аёлингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, меҳмонингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, дўстингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор. Умринг узоқ бўлиши мумкин. Сенга ҳар ойда уч кун рўза тутиш кифоя, зеро бу бутун умр рўза тутиш (каби)дир, чунки бир яхшилик ўнта мисли (савоб) биландир,» дедилар. Мен: «Мен ўзимда қувват топяпман,» дедим-да, (ўзимга) қаттиқ олдим, шу билан менга ҳам қаттиқ қилинди. У: «Ҳар ҳафтада уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига қодирман,» дедим-да, (ўзимга) қаттиқ олдим, шу билан менга ҳам қаттиқ қилинди. У: «Аллаҳнинг Набийси Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут,» дедилар. Мен: «Довуднинг рўзаси қандай эди?» дедим. У: «Умрнинг ярми (яъни кун ора рўза),» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يَقُولُ لأَقُومَنَّ اللَّيْلَ وَلأَصُومَنَّ النَّهَارَ مَا عِشْتُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنْتَ الَّذِي تَقُولُ ذَلِكَ " . فَقُلْتُ لَهُ قَدْ قُلْتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ فَصُمْ وَأَفْطِرْ وَنَمْ وَقُمْ وَصُمْ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنَّ الْحَسَنَةَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا وَذَلِكَ مِثْلُ صِيَامِ الدَّهْرِ " . قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمَيْنِ " . فَقُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا وَذَلِكَ صِيَامُ دَاوُدَ وَهُوَ أَعْدَلُ الصِّيَامِ " . قُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو لأَنْ أَكُونَ قَبِلْتُ الثَّلاَثَةَ الأَيَّامَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَهْلِي وَمَالِي .
Бизга ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар бериб, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, у деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон хабар бердиларки, Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га унинг: «Тирик эканман, албатта кечаси қоим бўламан ва кундузи рўза тутаман,» деганлиги айтилди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буни айтган сенсанми?» дедилар. Мен унга: «Буни мен айтдим, эй Расулуллаҳ,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен бунга қодир бўла олмайсан. Бас, рўза тут ва (рўзангни) оч, ухла ва қоим бўл, ойда уч кун рўза тут. Чунки бир яхшилик ўнта мисли (савоб) биландир, мана бу бутун умр рўза тутиш кабидир,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. У: «Бир кун рўза тут, икки кун (рўзангни) оч,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан, эй Расулуллаҳ,» дедим. У: «Унда бир кун рўза тут, бир кун (рўзангни) оч; бу Довуднинг рўзасидир, у рўзаларнинг энг мўътадилидир,» дедилар. Мен: «Мен бундан афзалини қила оламан,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бундан афзал (рўза) йўқ,» дедилар. Абдуллоҳ ибн Амр: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтган ўша уч кунни қабул қилганимда, бу менга аҳлим ва молимдан кўра севимлироқ бўларди,» деди.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ سَلَمَةَ - عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قُلْتُ أَىْ عَمِّ حَدِّثْنِي عَمَّا قَالَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا ابْنَ أَخِي إِنِّي كُنْتُ أَجْمَعْتُ عَلَى أَنْ أَجْتَهِدَ اجْتِهَادًا شَدِيدًا حَتَّى قُلْتُ لأَصُومَنَّ الدَّهْرَ وَلأَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَسَمِعَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَانِي حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ فِي دَارِي فَقَالَ " بَلَغَنِي أَنَّكَ قُلْتَ لأَصُومَنَّ الدَّهْرَ وَلأَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ " . فَقُلْتُ قَدْ قُلْتُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَلاَ تَفْعَلْ صُمْ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ إِنِّي أَقْوَى عَلَى أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ مِنَ الْجُمُعَةِ يَوْمَيْنِ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ " . قُلْتُ فَإِنِّي أَقْوَى عَلَى أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ صِيَامَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَإِنَّهُ أَعْدَلُ الصِّيَامِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمًا صَائِمًا وَيَوْمًا مُفْطِرًا وَإِنَّهُ كَانَ إِذَا وَعَدَ لَمْ يُخْلِفْ وَإِذَا لاَقَى لَمْ يَفِرَّ " .
Менга Аҳмад ибн Баккор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Салама эди — Ибн Ишоқдан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан (ривоят қилди). У деди: «Мен Абдуллоҳ ибн Амрнинг олдига кирдим ва: «Эй амаки, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сенга айтган нарсадан ҳадис айтиб бер,» дедим. У деди: «Эй биродаримнинг ўғли, мен жуда қаттиқ ибодат қилишни қарор қилган, ҳатто: «Албатта, бутун умр рўза тутаман ва Қуръонни ҳар кеча-кундузда ўқиб чиқаман,» деган эдим. Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эшитдилар ва менга келиб, уйимга кирдилар-да: «Менга етиб келдики, сен: «Албатта, бутун умр рўза тутаман ва Қуръонни ўқиб чиқаман,» деб айтибсан,» дедилар. Мен: «Ҳа, мен шуни айтдим, эй Расулуллаҳ,» дедим. У: «Бундай қилма. Ҳар ойдан уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Ундай бўлса, ҳафтада икки кун — душанба ва пайшанба — рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Ундай бўлса, Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут, чунки у Аллаҳ ҳузурида рўзаларнинг энг ўртачасидир: бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар эди. У ваъда берса, ваъдасига хилоф қилмас, (душман билан) учрашганда қочмас эди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ فَيَّاضٍ، سَمِعْتُ أَبَا عِيَاضٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " صُمْ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قَالَ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنَ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ يَوْمَيْنِ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قَالَ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قَالَ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ أَرْبَعَةَ أَيَّامٍ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قَالَ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ أَفْضَلَ الصِّيَامِ عِنْدَ اللَّهِ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, деди: бизга Шуъба Зиёд ибн Файёздан ривоят қилди: мен Абу Иёзни Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилаётганини эшитдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Бир кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. У: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» деди. У: «Икки кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. У: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» деди. У: «Уч кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. У: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» деди. У: «Тўрт кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. У: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» деди. У: «Аллаҳ ҳузурида рўзаларнинг энг афзали бўлган Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут: у бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар эди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَلاَءِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ ذَكَرْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الصَّوْمَ فَقَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ عَشْرَةِ أَيَّامٍ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ تِلْكَ التِّسْعَةِ " . فَقُلْتُ إِنِّي أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ مِنْ كُلِّ تِسْعَةِ أَيَّامٍ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ تِلْكَ الثَّمَانِيَةِ " . قُلْتُ إِنِّي أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ مِنْ كُلِّ ثَمَانِيَةِ أَيَّامٍ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ تِلْكَ السَّبْعَةِ " . قُلْتُ إِنِّي أَقْوَى مِنْ ذَلِكَ قَالَ فَلَمْ يَزَلْ حَتَّى قَالَ " صُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул Аъло хабар бериб, деди: бизга ал-Муътамир отасидан (ривоят қилиб), деди: бизга Абул-Ало ривоят қилди, у Мутаррифдан, у Ибн Абу Робиадан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилди). У деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га рўза ҳақида (гап) айтдим. У: «Ҳар ўн кундан бир кун рўза тут, ўша тўққиз кун учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. Мен: «Мен бундан кучлироқман,» дедим. У: «Ҳар тўққиз кундан бир кун рўза тут, ўша саккиз кун учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. Мен: «Мен бундан кучлироқман,» дедим. У: «Ундай бўлса, ҳар саккиз кундан бир кун рўза тут, ўша етти кун учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. Мен: «Мен бундан кучлироқман,» дедим. У (Абдуллоҳ) деди: шундай қилиб, охири у: «Бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз оч,» дегунларича (тўхтамадилар).»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَأَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُمْ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ عَشْرَةٍ " . فَقُلْتُ زِدْنِي . فَقَالَ " صُمْ يَوْمَيْنِ وَلَكَ أَجْرُ تِسْعَةٍ " . قُلْتُ زِدْنِي . قَالَ " صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَكَ أَجْرُ ثَمَانِيَةٍ " . قَالَ ثَابِتٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِمُطَرِّفٍ فَقَالَ مَا أُرَاهُ إِلاَّ يَزْدَادُ فِي الْعَمَلِ وَيَنْقُصُ مِنَ الأَجْرِ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Язид ривоят қилиб, деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди. (Бошқа санад билан) менга Закариё ибн Яҳё хабар бериб, деди: бизга Абдул Аъло ривоят қилиб, деди: бизга Ҳаммод Собитдан, у Шуайб ибн Абдуллоҳ ибн Амрдан, у отасидан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Бир кун рўза тут, сенга ўн (кун) ажри бўлади,» дедилар. Мен: «Менга зиёда қилинг,» дедим. У: «Икки кун рўза тут, сенга тўққиз (кун) ажри бўлади,» дедилар. Мен: «Менга зиёда қилинг,» дедим. У: «Уч кун рўза тут, сенга саккиз (кун) ажри бўлади,» дедилар. Собит деди: «Мен буни Мутаррифга айтсам, у: «Мен уни амалда кўпайтириб, ажрда камайтиряпти, деб ўйлайман,» деди.» Лафз Муҳаммадникидир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ أَسْبَاطٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ تَقُومُ اللَّيْلَ وَتَصُومُ النَّهَارَ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَرَدْتُ بِذَلِكَ إِلاَّ الْخَيْرَ . قَالَ " لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ وَلَكِنْ أَدُلُّكَ عَلَى صَوْمِ الدَّهْرِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ خَمْسَةَ أَيَّامٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ عَشْرًا " . فَقُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ صَوْمَ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Убайд Асботдан, у Мутаррифдан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Абул-Аббосдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менга етиб келдики, сен тунда қоим бўлар (ибодат қилар) ва кундузи рўза тутар экансан,» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, мен бу билан фақат яхшиликни қасд қилдим,» дедим. У: «Бутун умр рўза тутган киши рўза тутмагандир. Лекин мен сенга бутун йил рўзасини кўрсатай: ҳар ойдан уч кун (рўза),» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Беш кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Ундай бўлса, ўн (кун) рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасини тут: у бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар эди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الْعَبَّاسِ، - وَكَانَ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ الشَّامِ وَكَانَ شَاعِرًا وَكَانَ صَدُوقًا - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Бизга Али ибн ал-Ҳусайн хабар бериб, деди: бизга Умайя Шуъбадан, у Ҳабибдан (ривоят қилди). У деди: менга Абул-Аббос — у Шом аҳлидан бўлган бир киши бўлиб, шоир ва ростгўй эди — Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга (шундай) дедилар, ва у ҳадисни (юқоридагидек тўлиқ) келтирди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَبَّاسِ، - هُوَ الشَّاعِرُ - يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو إِنَّكَ تَصُومُ الدَّهْرَ وَتَقُومُ اللَّيْلَ وَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ هَجَمَتِ الْعَيْنُ وَنَفِهَتْ لَهُ النَّفْسُ لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ صَوْمُ الدَّهْرِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ صَوْمَ دَاوُدَ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул Аъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилиб, бизга Шуъба ривоят қилди, деди: менга Ҳабиб ибн Абу Собит хабар бериб, деди: мен Абул-Аббосни — у шоир эди — Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилаётганини эшитдим. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Эй Абдуллоҳ ибн Амр, сен бутун умр рўза тутар ва тунда қоим бўлар (ибодат қилар) экансан. Агар буни қилсанг, кўз чуқурга ботади ва нафсинг ҳориб-чарчайди. Бутун умр рўза тутган киши рўза тутмагандир. Ҳар ойдан уч кун рўза — бутун йилнинг рўзасидир,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Довуднинг рўзасини тут: у бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар ва (душман билан) учрашганда қочмас эди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي شَهْرٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . فَلَمْ أَزَلْ أَطْلُبُ إِلَيْهِ حَتَّى قَالَ " فِي خَمْسَةِ أَيَّامٍ " . وَقَالَ " صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . فَلَمْ أَزَلْ أَطْلُبُ إِلَيْهِ حَتَّى قَالَ " صُمْ أَحَبَّ الصِّيَامِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ صَوْمَ دَاوُدَ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилиб, деди: бизга Шуъба Амр ибн Динордан, у Абул-Аббосдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Қуръонни бир ойда ўқиб чиқ,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. Мен у зотдан сўрашда давом этдим, охири у: «Беш кунда (ўқиб чиқ),» дедилар. Ва: «Ҳар ойдан уч кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. Мен у зотдан сўрашда давом этдим, охири у: «Аллаҳ азза ва жаллага рўзаларнинг энг севимлиси бўлган Довуднинг рўзасини тут: у бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар эди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَطَاءً، يَقُولُ إِنَّ أَبَا الْعَبَّاسِ الشَّاعِرَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَصُومُ أَسْرُدُ الصَّوْمَ وَأُصَلِّي اللَّيْلَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ وَلَمَّا لَقِيَهُ قَالَ " أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ وَلاَ تُفْطِرُ وَتُصَلِّي اللَّيْلَ فَلاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ لِعَيْنِكَ حَظًّا وَلِنَفْسِكَ حَظًّا وَلأَهْلِكَ حَظًّا وَصُمْ وَأَفْطِرْ وَصَلِّ وَنَمْ وَصُمْ مِنْ كُلِّ عَشْرَةِ أَيَّامٍ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ تِسْعَةٍ " . قَالَ إِنِّي أَقْوَى لِذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " صُمْ صِيَامَ دَاوُدَ إِذًا " . قَالَ وَكَيْفَ كَانَ صِيَامُ دَاوُدَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ " كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى " . قَالَ وَمَنْ لِي بِهَذَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилиб, деди: Ибн Журайж деди: мен Атони шундай деганини эшитдим: Абул-Аббос аш-Шўир унга хабар бериб айтдики, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осни шундай деганини эшитган: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га «Мен кетма-кет рўза тутаман ва тунда намоз ўқийман» (деган хабар) етиб келди. У зот унга (киши) юбордилар, ва у билан учрашганларида: «Менга сен рўза тутиб, оғиз очмайсан ва тунда намоз ўқийсан, деб хабар берилдими? Бундай қилма, чунки кўзингнинг ҳам ҳақи бор, нафсингнинг ҳам ҳақи бор, аҳлингнинг ҳам ҳақи бор. Рўза тут ва оғиз оч; намоз ўқи ва ухла. Ҳар ўн кундан бир кун рўза тут, сенга тўққиз (кун) ажри бўлади,» дедилар. У: «Мен бунга кучлироқман, эй Расулуллаҳ,» деди. У: «Ундай бўлса, Довуднинг рўзасини тут,» дедилар. У: «Довуднинг рўзаси қандай эди, эй Аллоҳнинг Набийси?» деди. У: «У бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар ва (душман билан) учрашганда қочмас эди,» дедилар. У: «Бунга ким етади мен учун, эй Аллоҳнинг Набийси?» деди.
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، عَنْ خَالِدٍ، - وَهُوَ الْحَذَّاءُ - عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَبِيكَ زَيْدٍ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَحَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذُكِرَ لَهُ صَوْمِي فَدَخَلَ عَلَىَّ فَأَلْقَيْتُ لَهُ وِسَادَةَ أَدَمٍ رَبْعَةً حَشْوُهَا لِيفٌ فَجَلَسَ عَلَى الأَرْضِ وَصَارَتِ الْوِسَادَةُ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ قَالَ " أَمَا يَكْفِيكَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " خَمْسًا " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " سَبْعًا " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " تِسْعًا " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " إِحْدَى عَشْرَةَ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَوْمَ فَوْقَ صَوْمِ دَاوُدَ شَطْرَ الدَّهْرِ صِيَامُ يَوْمٍ وَفِطْرُ يَوْمٍ " .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар бериб, деди: бизга Ваҳб ибн Бақийя ривоят қилиб, деди: бизга Холид хабар бериб, у Холиддан — у ал-Ҳаззо эди — у Абу Қилобадан, у Абул-Малиҳдан (ривоят қилди). У деди: «Мен отанг Зайд билан бирга Абдуллоҳ ибн Амрнинг олдига кирдим. У шундай ривоят қилди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га менинг рўзам ҳақида айтилди. У менга кирдилар. Мен у зотга ичи хурмо толаси билан тўлдирилган тўртбурчак тери ёстиқ ташладим. У зот ерга ўтирдилар, ёстиқ менинг билан у зотнинг орасида қолди. У: «Сенга ҳар ойдан уч кун (рўза) кифоя қилмайдими?» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ! (яна зиёда қилинг),» дедим. У: «Беш (кун),» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ!» дедим. У: «Етти (кун),» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ!» дедим. У: «Тўққиз (кун),» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ!» дедим. У: «Ўн бир (кун),» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ!» дедим. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Довуднинг рўзасидан ортиқ рўза йўқ — йилнинг ярми: бир кун рўза тутиш ва бир кун оғиз очишдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ فَيَّاضٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عِيَاضٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُمْ مِنَ الشَّهْرِ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ يَوْمَيْنِ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " صُمْ أَرْبَعَةَ أَيَّامٍ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصَّوْمِ صَوْمُ دَاوُدَ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا " .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилиб, деди: менга Шуъба Зиёд ибн Файёздан ривоят қилди, деди: мен Абу Иёзни шундай деганини эшитдим: Абдуллоҳ ибн Амр деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Ҳар ойдан бир кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Ундай бўлса, икки кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Ундай бўлса, уч кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. У: «Тўрт кун рўза тут, қолгани учун ҳам сенга ажр бўлади,» дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроғига кучим етади,» дедим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рўзаларнинг энг афзали Довуднинг рўзасидир: у бир кун рўза тутиб, бир кун оғиз очар эди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ أَوْصَانِي حَبِيبِي صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثَةٍ لاَ أَدَعُهُنَّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى أَبَدًا أَوْصَانِي بِصَلاَةِ الضُّحَى وَبِالْوِتْرِ قَبْلَ النَّوْمِ وَبِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил ривоят қилиб, деди: бизга Муҳаммад ибн Абу Ҳармала Ато ибн Ясордан, у Абу Заррдан (ривоят қилди). У деди: «Ҳабибим (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга уч нарсани васият қилдилар — Аллоҳ таоло хоҳласа, уларни ҳеч қачон тарк этмайман: у менга Зуҳо намозини, ухлашдан олдин Витрни ва ҳар ойдан уч кун рўза тутишни васият қилдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، أَنْبَأَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثٍ بِنَوْمٍ عَلَى وِتْرٍ وَالْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَصَوْمِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Али ибн ал-Ҳасан хабар бериб, деди: мен отамни эшитдим, у деди: бизга Абу Ҳамза Осимдан, у ал-Асвад ибн Ҳилолдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга уч нарсага буюрдилар: Витр ўқиб ухлашга, жума куни ғусл қилишга ва ҳар ойдан уч кун рўза тутишга.»
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِرَكْعَتَىِ الضُّحَى وَأَنْ لاَ أَنَامَ إِلاَّ عَلَى وِتْرٍ وَصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар бериб, деди: бизга Абу Комил ривоят қилиб, деди: бизга Абу Авона Осим ибн Баҳдаладан, у бир кишидан, у ал-Асвад ибн Ҳилолдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга Зуҳонинг икки ракатини (ўқишга), фақат Витр ўқибгина ухлашга ва ҳар ойдан уч кун рўза тутишга буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنَوْمٍ عَلَى وِتْرٍ وَالْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар бериб, бизга Абун-Назр ривоят қилиб, бизга Абу Муовия Осимдан, у ал-Асвад ибн Ҳилолдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга Витр ўқиб ухлашга, жума куни ғусл қилишга ва ҳар ойдан уч кун рўза тутишга буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " شَهْرُ الصَّبْرِ وَثَلاَثَةُ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ صَوْمُ الدَّهْرِ " .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар бериб, деди: бизга Абдул Аъло ривоят қилиб, деди: бизга Ҳаммод ибн Салама Собитдан, у Абу Усмондан (ривоят қилдики), Абу Ҳурайра деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Сабр ойи (Рамазон) ва ҳар ойдан уч кун (рўза) — бутун умрнинг рўзасидир,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ اللاَّنِيُّ، بِالْكُوفَةِ عَنْ عَبْدِ الرَّحِيمِ، - وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ - عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ فَقَدْ صَامَ الدَّهْرَ كُلَّهُ " . ثُمَّ قَالَ " صَدَقَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ { مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا } " .
Бизга Куфада Али ибн ал-Ҳасан ал-Лоний Абдурраҳимдан — у Ибн Сулаймон эди — у Осим ал-Аҳвалдан, у Абу Усмондан, у Абу Заррдан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ойдан уч кун рўза тутса, бутун умр рўза тутган бўлади,» дедилар. Сўнг: «Аллоҳ Ўз китобида рост айтди: «Ким бир яхшилик қилиб келса, унга ўшанинг ўн баравари (савоби) бордир,» (Анъом сураси, 160),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ رَجُلٍ، قَالَ أَبُو ذَرٍّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ فَقَدْ تَمَّ صَوْمُ الشَّهْرِ أَوْ فَلَهُ صَوْمُ الشَّهْرِ " . شَكَّ عَاصِمٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ Осимдан, у Абу Усмондан, у бир кишидан (ривоят қилдики), Абу Зарр деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Ким ҳар ойдан уч кун рўза тутса, ойнинг рўзаси тўлиқ бўлди,» ёки «унга ойнинг рўзаси (ажри) бўлади,» деяётганларини эшитдим. Осим шак қилди (қайси лафз айтилганида).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، أَنَّ مُطَرِّفًا، حَدَّثَهُ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " صِيَامٌ حَسَنٌ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Саид ибн Абу Ҳинддан, Мутарриф унга ривоят қилдики, Усмон ибн Абул-Ос деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ҳар ойдан уч кун рўза тутиш — яхши рўзадир,» деганларини эшитдим.»
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو مُصْعَبٍ، عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، قَالَ عُثْمَانُ بْنُ أَبِي الْعَاصِ نَحْوَهُ مُرْسَلٌ .
Бизга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Абу Мусъаб хабар берди, Муғира ибн Абдурраҳмондан, у Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абу Ҳинддан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Саид ибн Абу Ҳинддан (ривоят қилдики), Усмон ибн Абул-Ос шунга ўхшаш (ҳадис айтди) — мурсал (тарзда).
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ صَيَّاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Шарикдан, у ал-Ҳурр ибн Сайёҳдан (ривоят қилдики), у деди: мен Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар ойдан уч кун рўза тутардилар.»
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ صَيَّاحٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ مِنْ أَوَّلِ الشَّهْرِ وَالْخَمِيسَ الَّذِي يَلِيهِ ثُمَّ الْخَمِيسَ الَّذِي يَلِيهِ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Сулаймон ривоят қилди, Шарикдан, у ал-Ҳурр ибн Сайёҳдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар ойдан уч кун рўза тутардилар: ойнинг бошидаги душанба куни, ундан кейинги пайшанба, сўнг ундан кейинги пайшанба.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ تَمِيمٍ، عَنْ زُهَيْرٍ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ الصَّيَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ هُنَيْدَةَ الْخُزَاعِيَّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ سَمِعْتُهَا تَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوَّلَ اثْنَيْنِ مِنَ الشَّهْرِ ثُمَّ الْخَمِيسَ ثُمَّ الْخَمِيسَ الَّذِي يَلِيهِ .
Бизга Али ибн Муҳаммад ибн Али хабар берди, у деди: бизга Халаф ибн Тамим ривоят қилди, Зуҳайрдан, у ал-Ҳурр ибн ас-Сайёҳдан (ривоят қилдики), у деди: мен Ҳунайда ал-Хузоийнинг шундай деяётганини эшитдим: Мўминларнинг онасининг олдига кирдим ва унинг шундай деяётганини эшитдим: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар ойдан уч кун рўза тутардилар: ойнинг биринчи душанбаси, сўнг пайшанба, сўнг ундан кейинги пайшанба.»
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي النَّضْرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الأَشْجَعِيُّ، - كُوفِيٌّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ الْمُلاَئِيِّ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ الصَّيَّاحِ، عَنْ هُنَيْدَةَ بْنِ خَالِدٍ الْخُزَاعِيِّ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ أَرْبَعٌ لَمْ يَكُنْ يَدَعُهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صِيَامَ عَاشُورَاءَ وَالْعَشْرَ وَثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَرَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْغَدَاةِ .
Бизга Абу Бакр ибн Абун-Назр хабар берди, у деди: бизга Абу Ишоқ ал-Ашжаий — куфалик — ривоят қилди, Амр ибн Қайс ал-Мулоийдан, у ал-Ҳурр ибн ас-Сайёҳдан, у Ҳунайда ибн Холид ал-Хузоийдан, у Ҳафса (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Тўрт нарса борки, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни тарк этмас эдилар: Ошуро рўзаси, ўн (кун) (рўзаси), ҳар ойдан уч кун (рўза) ва бомдоддан олдин икки ракаат (намоз).
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ الصَّيَّاحِ، عَنْ هُنَيْدَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ امْرَأَتِهِ، عَنْ بَعْضِ، أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ تِسْعًا مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَيَوْمَ عَاشُورَاءَ وَثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ أَوَّلَ اثْنَيْنِ مِنَ الشَّهْرِ وَخَمِيسَيْنِ .
Менга Аҳмад ибн Яҳё хабар берди, Абу Нуаймдан, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, ал-Ҳурр ибн ас-Сайёҳдан, у Ҳунайда ибн Холиддан, у (Ҳунайданинг) аёлидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг аёлларидан биридан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зулҳижжадан тўққиз (кун), Ошуро куни ва ҳар ойдан уч кун рўза тутардилар: ойнинг биринчи душанбаси ва икки пайшанба.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي صَفْوَانَ الثَّقَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ الصَّيَّاحِ، عَنْ هُنَيْدَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ امْرَأَتِهِ، عَنْ بَعْضِ، أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ الْعَشْرَ وَثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ .
Бизга Муҳаммад ибн Усмон ибн Абу Сафвон ас-Сақафий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, ал-Ҳурр ибн ас-Сайёҳдан, у Ҳунайда ибн Холиддан, у (Ҳунайданинг) аёлидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг аёлларидан биридан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўн (кун) ва ҳар ойдан уч кун — душанба ва пайшанба — рўза тутардилар.»
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ هُنَيْدَةَ الْخُزَاعِيِّ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ بِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ أَوَّلِ خَمِيسٍ وَالاِثْنَيْنِ وَالاِثْنَيْنِ .
Бизга Иброҳим ибн Саид ал-Жавҳарий хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, ал-Ҳасан ибн Убайдуллоҳдан, у Ҳунайда ал-Хузоийдан, у онасидан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уч кун рўза тутишга буюрардилар: биринчи пайшанба, душанба ва душанба.»
أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ صِيَامُ الدَّهْرِ وَأَيَّامُ الْبِيضِ صَبِيحَةَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Махлад ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, Зайд ибн Абу Унайсадан, у Абу Ишоқдан, у Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Ҳар ойдан уч кун рўза тутиш — бутун йил рўза тутгандекдир, оқ кунлар эса ўн учинчининг тонги, ўн тўртинчи ва ўн бешинчидир.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ قَدْ شَوَاهَا فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَأَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَأْكُلْ وَأَمَرَ الْقَوْمَ أَنْ يَأْكُلُوا وَأَمْسَكَ الأَعْرَابِيُّ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَأْكُلَ " . قَالَ إِنِّي أَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ . قَالَ " إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَصُمِ الْغُرَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар берди, у деди: бизга Ҳаббон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, Абдулмалик ибн Умайрдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига ўзи қовуриб пиширган бир қуён олиб келди ва уни уларнинг олдиларига қўйди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (қўлларини) тортиб қолдилар ва емадилар, қавмга эса ейишни буюрдилар. Бадавий ҳам (емай) қўлини тортди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сени ейишдан нима тўсиб қолди?» дедилар. У: «Мен ойнинг уч кунини рўза тутаман,» деди. У: «Агар рўза тутмоқчи бўлсанг, оқ (кунларни) тут,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ فِطْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَامٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَصُومَ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامِ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, Фитрдан, у Яҳё ибн Сомдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ойнинг оқ кунлари бўлмиш уч кунини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — рўза тутишга буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَامٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَصُومَ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامِ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Амр ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у деди: мен Яҳё ибн Сомнинг Мусо ибн Талҳадан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилганини) эшитдим, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ойнинг оқ кунлари бўлмиш уч кунини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — рўза тутишга буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَامٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، بِالرَّبَذَةِ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا صُمْتَ شَيْئًا مِنَ الشَّهْرِ فَصُمْ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Амр ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у деди: мен Яҳё ибн Сомнинг Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилганини) эшитдим, у деди: мен Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)нинг Рабазада шундай деяётганини эшитдим: Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Агар ойнинг бир қисмида рўза тутсанг, ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини тут.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ بَيَانِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ " عَلَيْكَ بِصِيَامِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ لَيْسَ مِنْ حَدِيثِ بَيَانٍ وَلَعَلَّ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنَا اثْنَانِ فَسَقَطَ الأَلِفُ فَصَارَ بَيَانٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, Суфёндан, у Баён ибн Бишрдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Ибнул-Ҳавтакийядан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишига: «Ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлари) рўза тутишни лозим тут,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Бу хато, бу Баённинг ҳадисидан эмас. Эҳтимол Суфён: «Бизга икки (киши) ривоят қилди» деган бўлса, алиф тушиб қолиб, «Баён» бўлиб қолган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا رَجُلاَنِ، مُحَمَّدٌ وَحَكِيمٌ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ رَجُلاً بِصِيَامِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга икки киши — Муҳаммад ва Ҳаким — Мусо ибн Талҳадан, у Ибнул-Ҳавтакийядан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлари) рўза тутишга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ بَكْرٍ، عَنْ عِيسَى، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، قَالَ قَالَ أُبَىٌّ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ أَرْنَبٌ قَدْ شَوَاهَا وَخُبْزٌ فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ إِنِّي وَجَدْتُهَا تَدْمَى . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " لاَ يَضُرُّ كُلُوا " . وَقَالَ لِلأَعْرَابِيِّ " كُلْ " . قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " صَوْمُ مَاذَا " . قَالَ صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ . قَالَ " إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَعَلَيْكَ بِالْغُرِّ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصَّوَابُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَيُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ وَقَعَ مِنَ الْكُتَّابِ ذَرٌّ فَقِيلَ أُبَىٌّ .
Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳаким хабар берди, Бакрдан, у Ийсодан, у Муҳаммаддан, у ал-Ҳакамдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Ибнул-Ҳавтакийядан (ривоят қилдики), у деди: Убай деди: Бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди, у билан бирга ўзи қовуриб пиширган бир қуён ва нон бор эди. Уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига қўйди, сўнг: «Мен уни қонаётган ҳолда топдим,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларига: «Зарари йўқ, енглар,» дедилар. Бадавийга эса: «Е,» дедилар. У: «Мен рўзадорман,» деди. У: «Қанақа рўза?» дедилар. У: «Ойнинг уч кунини рўза тутаман,» деди. У: «Агар рўза тутмоқчи бўлсанг, оқ, ёруғ (кунларни) — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — лозим тут,» дедилар. Абу Абдурраҳмон деди: Тўғриси «Абу Заррдан»дир. Эҳтимол котиблардан «Зарр» (сўзи) тушиб қолиб, «Убай» дейилган бўлса керак.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَعْنٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَدَّ يَدَهُ إِلَيْهَا فَقَالَ الَّذِي جَاءَ بِهَا إِنِّي رَأَيْتُ بِهَا دَمًا . فَكَفَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ وَأَمَرَ الْقَوْمَ أَنْ يَأْكُلُوا وَكَانَ فِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مُنْتَبِذٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا لَكَ " . قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَهَلاَّ ثَلاَثَ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Амр ибн Яҳё ибнул-Ҳорис хабар берди, у деди: бизга ал-Муофо ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга ал-Қосим ибн Маън ривоят қилди, Талҳа ибн Яҳёдан, у Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига бир қуён олиб келди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларини унга узатган эдилар, уни олиб келган киши: «Мен унда қон кўрдим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларини тортдилар ва қавмга ейишни буюрдилар. Қавм ичида бир чеккада турган киши бор эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Мен рўзадорман,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Оқ (кунларнинг) учини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — (тутсанг бўлмасмиди)?» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ قَدْ شَوَاهَا رَجُلٌ فَلَمَّا قَدَّمَهَا إِلَيْهِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ بِهَا دَمًا فَتَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَأْكُلْهَا وَقَالَ لِمَنْ عِنْدَهُ " كُلُوا فَإِنِّي لَوِ اشْتَهَيْتُهَا أَكَلْتُهَا " . وَرَجُلٌ جَالِسٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ادْنُ فَكُلْ مَعَ الْقَوْمِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " فَهَلاَّ صُمْتَ الْبِيضَ " . قَالَ وَمَا هُنَّ قَالَ " ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яъло ривоят қилди, у Талҳа ибн Яҳёдан, у Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилиб) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир киши қовуриб пиширган қуён келтирилди. Уни Набийга тақдим этганида: «Ё Расулуллоҳ, мен унда қон кўрдим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни қолдириб, ундан емадилар ва ёнидагиларга: «Енглар, агар мен ҳам хоҳлаган бўлганимда еган бўлардим,» дедилар. Бир киши ўтирган эди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Яқин кел, қавм билан бирга е,» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен рўзадорман,» деди. У: «Нега оқ (кунларни) рўза тутмадинг?» дедилар. У: «Улар қайси (кунлар)?» деди. У: «Ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлар),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ عَبْدُ الْمَلِكِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ بِهَذِهِ الأَيَّامِ الثَّلاَثِ الْبِيضِ وَيَقُولُ " هُنَّ صِيَامُ الشَّهْرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у Шуъбадан, у деди: бизга Анас ибн Сирин хабар берди, у Абдулмалик деб аталган бир кишидан, у ўз отасидан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ана шу оқ уч кунни (рўза тутишга) буюрар ва: «Улар ойнинг рўзасидир (ой давомидаги рўзага тенг),» дер эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ أَبِي الْمِنْهَالِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ بِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامِ الْبِيضِ قَالَ " هِيَ صَوْمُ الشَّهْرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Шуъбадан, у Анас ибн Сириндан (ривоят қилиб), деди: мен Абдулмалик ибн Абил-Минҳолдан эшитдим, у ўз отасидан (ривоят қилиб) сўзлаганки, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни оқ уч кунни рўза тутишга буюриб: «Улар ойнинг рўзасидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ قُدَامَةَ بْنِ مِلْحَانَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُنَا بِصَوْمِ أَيَّامِ اللَّيَالِي الْغُرِّ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар бериб, деди: бизга Ҳаббон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, у деди: бизга Анас ибн Сирин ривоят қилди, у деди: менга Абдулмалик ибн Қудома ибн Милҳон ўз отасидан (ривоят қилиб) сўзладики, отаси деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ёруғ нурли, оқ кечаларнинг кунларини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунларни) рўза тутишга буюрар эдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَيْفُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، مِنْ خِيَارِ الْخَلْقِ قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ، عَنْ أَبِي نَوْفَلِ بْنِ أَبِي عَقْرَبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فَقَالَ " صُمْ يَوْمًا مِنَ الشَّهْرِ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ زِدْنِي زِدْنِي . قَالَ " تَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ زِدْنِي زِدْنِي يَوْمَيْنِ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ زِدْنِي زِدْنِي إِنِّي أَجِدُنِي قَوِيًّا . فَقَالَ " زِدْنِي زِدْنِي أَجِدُنِي قَوِيًّا " . فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ لَيَرُدُّنِي قَالَ " صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: менга Сайф ибн Убайдуллоҳ — халқнинг яхшиларидан бири — ривоят қилиб, деди: бизга ал-Асвад ибн Шайбон ривоят қилди, у Абу Навфал ибн Аби Ақрабдан, у ўз отасидан (ривоят қилиб), деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан рўза ҳақида сўрадим. У: «Ойда бир кун рўза тут,» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга яна қўш, яна қўш,» дедим. У: «"Ё Расулуллоҳ, яна қўш, яна қўш" дейсанми — ҳар ойда икки кун (рўза тут),» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга яна қўш, яна қўш, мен ўзимни кучли ҳис қиляпман,» дедим. У: «"Яна қўш, яна қўш, мен ўзимни кучли ҳис қиляпман" (дейсан),» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жим қолдилар, ҳатто мен у мени рад қиладилар деб ўйладим. (Сўнг) У: «Ҳар ойда уч кун рўза тут,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ، عَنْ أَبِي نَوْفَلِ بْنِ أَبِي عَقْرَبٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فَقَالَ " صُمْ يَوْمًا مِنْ كُلِّ شَهْرٍ " . وَاسْتَزَادَهُ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَجِدُنِي قَوِيًّا فَزَادَهُ قَالَ " صُمْ يَوْمَيْنِ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ " . فَقَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُنِي قَوِيًّا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي أَجِدُنِي قَوِيًّا إِنِّي أَجِدُنِي قَوِيًّا " . فَمَا كَادَ أَنْ يَزِيدَهُ فَلَمَّا أَلَحَّ عَلَيْهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ " .
Бизга Абдураҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар бериб, деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга ал-Асвад ибн Шайбон хабар берди, у Абу Навфал ибн Аби Ақрабдан, у ўз отасидан (ривоят қилиб): Отаси Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан рўза ҳақида сўради. У: «Ҳар ойда бир кун рўза тут,» дедилар. У яна кўпайтиришни сўраб: «Отам-онам сенга фидо бўлсин, мен ўзимни кучли ҳис қиляпман,» деди. Шунда У кўпайтириб: «Ҳар ойда икки кун рўза тут,» дедилар. У: «Отам-онам сенга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, мен ўзимни кучли ҳис қиляпман,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен ўзимни кучли ҳис қиляпман, мен ўзимни кучли ҳис қиляпман (дейсан),» дедилар ва кўпайтиргилари келмади. У қистаб сўраганида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар ойда уч кун рўза тут,» дедилар. Шайхнинг рўза ҳақидаги (боби) шу ерда тугади. Оламларнинг Робби бўлмиш Аллаҳга ҳамдлар бўлсин.