باب ذِكْرِ الاِخْتِلاَفِ عَلَى مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ فِي الْخَبَرِ فِي صِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ قَدْ شَوَاهَا فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَأَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَأْكُلْ وَأَمَرَ الْقَوْمَ أَنْ يَأْكُلُوا وَأَمْسَكَ الأَعْرَابِيُّ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَأْكُلَ " . قَالَ إِنِّي أَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ . قَالَ " إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَصُمِ الْغُرَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар берди, у деди: бизга Ҳаббон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, Абдулмалик ибн Умайрдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига ўзи қовуриб пиширган бир қуён олиб келди ва уни уларнинг олдиларига қўйди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (қўлларини) тортиб қолдилар ва емадилар, қавмга эса ейишни буюрдилар. Бадавий ҳам (емай) қўлини тортди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сени ейишдан нима тўсиб қолди?» дедилар. У: «Мен ойнинг уч кунини рўза тутаман,» деди. У: «Агар рўза тутмоқчи бўлсанг, оқ (кунларни) тут,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ فِطْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَامٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَصُومَ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامِ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, Фитрдан, у Яҳё ибн Сомдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ойнинг оқ кунлари бўлмиш уч кунини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — рўза тутишга буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَامٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَصُومَ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامِ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Амр ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у деди: мен Яҳё ибн Сомнинг Мусо ибн Талҳадан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилганини) эшитдим, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ойнинг оқ кунлари бўлмиш уч кунини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — рўза тутишга буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَامٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، بِالرَّبَذَةِ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا صُمْتَ شَيْئًا مِنَ الشَّهْرِ فَصُمْ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Амр ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у деди: мен Яҳё ибн Сомнинг Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилганини) эшитдим, у деди: мен Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)нинг Рабазада шундай деяётганини эшитдим: Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Агар ойнинг бир қисмида рўза тутсанг, ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини тут.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ بَيَانِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ " عَلَيْكَ بِصِيَامِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ لَيْسَ مِنْ حَدِيثِ بَيَانٍ وَلَعَلَّ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنَا اثْنَانِ فَسَقَطَ الأَلِفُ فَصَارَ بَيَانٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, Суфёндан, у Баён ибн Бишрдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Ибнул-Ҳавтакийядан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишига: «Ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлари) рўза тутишни лозим тут,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Бу хато, бу Баённинг ҳадисидан эмас. Эҳтимол Суфён: «Бизга икки (киши) ривоят қилди» деган бўлса, алиф тушиб қолиб, «Баён» бўлиб қолган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا رَجُلاَنِ، مُحَمَّدٌ وَحَكِيمٌ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ رَجُلاً بِصِيَامِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга икки киши — Муҳаммад ва Ҳаким — Мусо ибн Талҳадан, у Ибнул-Ҳавтакийядан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлари) рўза тутишга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ بَكْرٍ، عَنْ عِيسَى، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، قَالَ قَالَ أُبَىٌّ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ أَرْنَبٌ قَدْ شَوَاهَا وَخُبْزٌ فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ إِنِّي وَجَدْتُهَا تَدْمَى . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " لاَ يَضُرُّ كُلُوا " . وَقَالَ لِلأَعْرَابِيِّ " كُلْ " . قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " صَوْمُ مَاذَا " . قَالَ صَوْمُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ . قَالَ " إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَعَلَيْكَ بِالْغُرِّ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصَّوَابُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَيُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ وَقَعَ مِنَ الْكُتَّابِ ذَرٌّ فَقِيلَ أُبَىٌّ .
Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳаким хабар берди, Бакрдан, у Ийсодан, у Муҳаммаддан, у ал-Ҳакамдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Ибнул-Ҳавтакийядан (ривоят қилдики), у деди: Убай деди: Бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди, у билан бирга ўзи қовуриб пиширган бир қуён ва нон бор эди. Уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига қўйди, сўнг: «Мен уни қонаётган ҳолда топдим,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларига: «Зарари йўқ, енглар,» дедилар. Бадавийга эса: «Е,» дедилар. У: «Мен рўзадорман,» деди. У: «Қанақа рўза?» дедилар. У: «Ойнинг уч кунини рўза тутаман,» деди. У: «Агар рўза тутмоқчи бўлсанг, оқ, ёруғ (кунларни) — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — лозим тут,» дедилар. Абу Абдурраҳмон деди: Тўғриси «Абу Заррдан»дир. Эҳтимол котиблардан «Зарр» (сўзи) тушиб қолиб, «Убай» дейилган бўлса керак.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَعْنٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَدَّ يَدَهُ إِلَيْهَا فَقَالَ الَّذِي جَاءَ بِهَا إِنِّي رَأَيْتُ بِهَا دَمًا . فَكَفَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ وَأَمَرَ الْقَوْمَ أَنْ يَأْكُلُوا وَكَانَ فِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مُنْتَبِذٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا لَكَ " . قَالَ إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَهَلاَّ ثَلاَثَ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Амр ибн Яҳё ибнул-Ҳорис хабар берди, у деди: бизга ал-Муофо ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга ал-Қосим ибн Маън ривоят қилди, Талҳа ибн Яҳёдан, у Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига бир қуён олиб келди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларини унга узатган эдилар, уни олиб келган киши: «Мен унда қон кўрдим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларини тортдилар ва қавмга ейишни буюрдилар. Қавм ичида бир чеккада турган киши бор эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Мен рўзадорман,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Оқ (кунларнинг) учини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчини — (тутсанг бўлмасмиди)?» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ قَدْ شَوَاهَا رَجُلٌ فَلَمَّا قَدَّمَهَا إِلَيْهِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ بِهَا دَمًا فَتَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَأْكُلْهَا وَقَالَ لِمَنْ عِنْدَهُ " كُلُوا فَإِنِّي لَوِ اشْتَهَيْتُهَا أَكَلْتُهَا " . وَرَجُلٌ جَالِسٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ادْنُ فَكُلْ مَعَ الْقَوْمِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " فَهَلاَّ صُمْتَ الْبِيضَ " . قَالَ وَمَا هُنَّ قَالَ " ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яъло ривоят қилди, у Талҳа ибн Яҳёдан, у Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилиб) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир киши қовуриб пиширган қуён келтирилди. Уни Набийга тақдим этганида: «Ё Расулуллаҳ, мен унда қон кўрдим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни қолдириб, ундан емадилар ва ёнидагиларга: «Енглар, агар мен ҳам хоҳлаган бўлганимда еган бўлардим,» дедилар. Бир киши ўтирган эди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Яқин кел, қавм билан бирга е,» дедилар. У: «Ё Расулуллаҳ, мен рўзадорман,» деди. У: «Нега оқ (кунларни) рўза тутмадинг?» дедилар. У: «Улар қайси (кунлар)?» деди. У: «Ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлар),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ عَبْدُ الْمَلِكِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ بِهَذِهِ الأَيَّامِ الثَّلاَثِ الْبِيضِ وَيَقُولُ " هُنَّ صِيَامُ الشَّهْرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у Шуъбадан, у деди: бизга Анас ибн Сирин хабар берди, у Абдулмалик деб аталган бир кишидан, у ўз отасидан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ана шу оқ уч кунни (рўза тутишга) буюрар ва: «Улар ойнинг рўзасидир (ой давомидаги рўзага тенг),» дер эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ أَبِي الْمِنْهَالِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ بِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامِ الْبِيضِ قَالَ " هِيَ صَوْمُ الشَّهْرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон хабар бериб, деди: бизга Абдуллаҳ хабар берди, у Шуъбадан, у Анас ибн Сириндан (ривоят қилиб), деди: мен Абдулмалик ибн Абил-Минҳолдан эшитдим, у ўз отасидан (ривоят қилиб) сўзлаганки, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни оқ уч кунни рўза тутишга буюриб: «Улар ойнинг рўзасидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ قُدَامَةَ بْنِ مِلْحَانَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُنَا بِصَوْمِ أَيَّامِ اللَّيَالِي الْغُرِّ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар бериб, деди: бизга Ҳаббон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, у деди: бизга Анас ибн Сирин ривоят қилди, у деди: менга Абдулмалик ибн Қудома ибн Милҳон ўз отасидан (ривоят қилиб) сўзладики, отаси деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ёруғ нурли, оқ кечаларнинг кунларини — ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунларни) рўза тутишга буюрар эдилар.