حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ سُمِعَ عِنْدَ وَجْهِهِ كَدَوِيِّ النَّحْلِ فَأُنْزِلَ عَلَيْهِ يَوْمًا فَمَكَثْنَا سَاعَةً فَسُرِّيَ عَنْهُ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَقَالَ " اللَّهُمَّ زِدْنَا وَلاَ تَنْقُصْنَا وَأَكْرِمْنَا وَلاَ تُهِنَّا وَأَعْطِنَا وَلاَ تَحْرِمْنَا وَآثِرْنَا وَلاَ تُؤْثِرْ عَلَيْنَا وَأَرْضِنَا وَارْضَ عَنَّا " . ثُمَّ قَالَ صلى الله عليه وسلم " أُنْزِلَ عَلَىَّ عَشْرُ آيَاتٍ مَنْ أَقَامَهُنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . ثُمَّ قَرَأَ : ( قدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ) حَتَّى خَتَمَ عَشْرَ آيَاتٍ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ سَمِعْتُ إِسْحَاقَ بْنَ مَنْصُورٍ، يَقُولُ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، هَذَا الْحَدِيثَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَنْ سَمِعَ مِنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَدِيمًا فَإِنَّهُمْ إِنَّمَا يَذْكُرُونَ فِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَبَعْضُهُمْ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَمَنْ ذَكَرَ فِيهِ يُونُسَ بْنَ يَزِيدَ فَهُوَ أَصَحُّ وَكَانَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ رُبَّمَا ذَكَرَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يُونُسَ بْنَ يَزِيدَ وَرُبَّمَا لَمْ يَذْكُرْهُ وَإِذَا لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ يُونُسَ فَهُوَ مُرْسَلٌ .
Бизга Яҳё ибн Мусо, Абд ибн Ҳумайд ва бошқа бир неча (рови) — маъно бир хил — ривоят қилишди, улар дедилар: бизга Абдурраззоқ Юнус ибн Сулаймдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Абдурраҳмон ибн Абд ал-Қорийдан ривоят қилди. У деди: мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ваҳий нозил бўлганида, юзлари олдидан асаларининг ғўнғиллашига ўхшаш (овоз) эшитиларди. Бир куни унга (ваҳий) нозил бўлди ва биз бир муддат кутдик. Сўнгра (ваҳий ҳолати) ундан кўтарилди-да, У қиблага юзланиб, қўлларини кўтарди ва: «Эй Аллаҳ, бизни зиёда қил, камайтирма; бизни улуғла, хор қилма; бизга ато қил, маҳрум этма; бизни (бошқалардан) устун қил, (бошқаларни) биздан устун қилма; бизни рози қил ва биздан рози бўл,» дедилар. Сўнгра У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менга ўнта оят нозил қилинди, ким уларни қоим қилса (амал қилса), жаннатга киради,» дедилар. Сўнгра: «Мўминлар муҳаққақ нажот топдилар,» (деб) ўнта оятни тугатгунларича ўқидилар. Бизга Муҳаммад ибн Абон ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ Юнус ибн Сулаймдан, у Юнус ибн Язиддан, у аз-Зуҳрийдан шу иснод билан худди шунга ўхшаш, шу маънода ривоят қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу биринчи ҳадисдан кўра саҳиҳроқдир. Мен Ишоқ ибн Мансурнинг шундай деганини эшитдим: Аҳмад ибн Ҳанбал, Али ибн ал-Мадиний ва Ишоқ ибн Иброҳим бу ҳадисни Абдурраззоқдан, у Юнус ибн Сулаймдан, у Юнус ибн Язиддан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилишди. Абу Исо (Термизий) деди: Абдурраззоқдан эски (вақтда) эшитганлар уни «Юнус ибн Язиддан» (деб) зикр қиладилар, баъзилари эса унда «Юнус ибн Язиддан» (деб) зикр қилмайди. Ким унда Юнус ибн Язидни зикр қилган бўлса, у саҳиҳроқдир. Абдурраззоқ бу ҳадисда гоҳо Юнус ибн Язидни зикр қилар, гоҳо зикр қилмас эди. Қачон у унда Юнусни зикр қилмаса, у мурсалдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ الرُّبَيِّعَ بِنْتَ النَّضْرِ، أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ابْنُهَا حَارِثَةُ بْنُ سُرَاقَةَ أُصِيبَ يَوْمَ بَدْرٍ أَصَابَهُ سَهْمٌ غَرَبٌ فَأَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ أَخْبِرْنِي عَنْ حَارِثَةَ لَئِنْ كَانَ أَصَابَ خَيْرًا احْتَسَبْتُ وَصَبَرْتُ وَإِنْ لَمْ يُصِبِ الْخَيْرَ اجْتَهَدْتُ فِي الدُّعَاءِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا أُمَّ حَارِثَةَ إِنَّهَا جِنَانٌ فِي جَنَّةٍ وَإِنَّ ابْنَكِ أَصَابَ الْفِرْدَوْسَ الأَعْلَى وَالْفِرْدَوْسُ رَبْوَةُ الْجَنَّةِ وَأَوْسَطُهَا وَأَفْضَلُهَا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Равҳ ибн Убода Саиддан, у Қатодадан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Рубаййиъ бинти ан-Назр Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келди. Унинг ўғли Ҳориса ибн Суроқа Бадр куни адашиб учган ўқ текканидан ҳалок бўлган эди. У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келиб: «Менга Ҳориса ҳақида хабар беринг. Агар у яхшиликка эришган бўлса, сабр қилиб (савобини Аллаҳдан) умид қиламан; агар яхшиликка эришмаган бўлса, у ҳақида кўп дуа қиламан,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Ҳорисанинг онаси, албатта жаннатда кўплаб боғлар бордир ва албатта ўғлинг Фирдавси аълога эришди. Фирдавс эса жаннатнинг энг юқори, энг ўрта ва энг афзал жойидир,» дедилар. У (Термизий) деди: бу Анаснинг ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ الْهَمْدَانِيِّ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ هَذِهِ الآيَةِ : ( والَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوْا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ ) قَالَتْ عَائِشَةُ أَهُمُ الَّذِينَ يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ وَيَسْرِقُونَ قَالَ " لاَ يَا بِنْتَ الصِّدِّيقِ وَلَكِنَّهُمُ الَّذِينَ يَصُومُونَ وَيُصَلُّونَ وَيَتَصَدَّقُونَ وَهُمْ يَخَافُونَ أَنْ لاَ يُقْبَلَ مِنْهُمْ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَهُمْ لَهَا سَابِقُونَ " . قَالَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Молик ибн Миғвал Абдурраҳмон ибн Саид ибн Ваҳб ал-Ҳамдонийдан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ушбу оят: «Ва берадиган нарсаларини, қалблари қўрқувга тўла ҳолда берадиганлар,» (ҳақида) сўрадим. Оиша (розияллаҳу анҳо): «Улар хамр ичиб, ўғрилик қиладиган кишиларми?» деди. У: «Йўқ, эй Сиддиқнинг қизи! Балки улар рўза тутадиган, намоз ўқийдиган ва садақа берадиган, аммо (амаллари) ўзларидан қабул қилинмаслигидан қўрқадиган кишилардир. Ана ўшалар яхшиликларга шошилурлар ва улар шу (яхшиликлар)га (бошқалардан) ўзиб кетувчилардир,» дедилар. У (Термизий) деди: бу ҳадис Абдурраҳмон ибн Саиддан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш (тарзда) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي شُجَاعٍ، عَنْ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (وهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ ) قَالَ " تَشْوِيهِ النَّارُ فَتَقَلَّصُ شَفَتُهُ الْعُلْيَا حَتَّى تَبْلُغَ وَسَطَ رَأْسِهِ وَتَسْتَرْخِي شَفَتُهُ السُّفْلَى حَتَّى تَضْرِبَ سُرَّتَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак Саид ибн Язид Абу Шужўдан, у Абус-Самҳдан, у Абул-Ҳайсамдан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар берди. У: «Ва улар у (дўзах)да юзлари буришган ҳолда бўлурлар,» (ояти ҳақида) деди: «Олов уларни қовуради, шунда унинг юқори лаби бошининг ўртасига етгунча қисқаради ва пастки лаби киндигига уриладиган даражада осилиб тушади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.