حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ " إِنَّ بَنِي هِشَامِ بْنِ الْمُغِيرَةِ اسْتَأْذَنُونِي فِي أَنْ يُنْكِحُوا ابْنَتَهُمْ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَلاَ آذَنُ ثُمَّ لاَ آذَنُ ثُمَّ لاَ آذَنُ إِلاَّ أَنْ يُرِيدَ ابْنُ أَبِي طَالِبٍ أَنْ يُطَلِّقَ ابْنَتِي وَيَنْكِحَ ابْنَتَهُمْ فَإِنَّهَا بَضْعَةٌ مِنِّي يَرِيبُنِي مَا رَابَهَا وَيُؤْذِينِي مَا آذَاهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ نَحْوَ حَدِيث اللَّيْث .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у ибн Абу Мулайкадан, у ал-Мисвар ибн Махрамадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида туриб: «Албатта Ҳишом ибн ал-Муғийра ўғиллари мендан қизларини Али ибн Абу Толибга никоҳлаб беришга рухсат сўрашди. Мен рухсат бермайман, кейин ҳам рухсат бермайман, кейин ҳам рухсат бермайман — магар ибн Абу Толиб қизимни талоқ қилиб, уларнинг қизини никоҳламоқчи бўлса (бошқа гап). Чунки у (Фотима) мендан бир бўлакдир; уни шубҳага солган нарса мени шубҳага солади, унга озор берган нарса менга озор беради,» деяётганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни Амр ибн Динор ҳам ибн Абу Мулайкадан, у ал-Мисвар ибн Махрамадан, ал-Лайс ҳадисига ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ جَعْفَرٍ الأَحْمَرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ أَحَبَّ النِّسَاءِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاطِمَةُ وَمِنَ الرِّجَالِ عَلِيٌّ . قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ يَعْنِي مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Иброҳим ибн Саид ал-Жавҳарий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Асвад ибн Омир ривоят қилди, у Жаъфар ал-Аҳмардан, у Абдуллаҳ ибн Атодан, у ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га аёллардан энг севимлиси Фотима эди, эркаклардан эса Али эди. Иброҳим ибн Саид деди: яъни унинг аҳли байтидан. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир; биз уни фақат шу йўл билан биламиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَلِيًّا، ذَكَرَ بِنْتَ أَبِي جَهْلٍ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّمَا فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي يُؤْذِينِي مَا آذَاهَا وَيُنْصِبُنِي مَا أَنْصَبَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . هَكَذَا قَالَ أَيُّوبُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ وَقَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَيُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا .
Бизга Аҳмад ибн Манееъ ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Улайя ривоят қилди, у Айюбдан, у ибн Абу Мулайкадан, у Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан (ривоят қилдики), Али Абу Жаҳлнинг қизини (никоҳга олишни) тилга олди. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди, шунда у: «Албатта Фотима мендан бир бўлакдир; унга озор берган нарса менга озор беради, уни машаққатга солган нарса мени машаққатга солади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шу тарзда Айюб ибн Абу Мулайкадан, у ибн аз-Зубайрдан деди; кўпчилик эса ибн Абу Мулайкадан, у ал-Мисвар ибн Махрамадан деди. Ибн Абу Мулайка иккаласидан ҳам ривоят қилган бўлиши мумкин.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ قَادِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ الْهَمْدَانِيُّ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ صُبَيْحٍ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعَلِيٍّ وَفَاطِمَةَ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ " أَنَا حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبْتُمْ وَسَلْمٌ لِمَنْ سَالَمْتُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَصُبَيْحٌ مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ .
Бизга Сулаймон ибн Абдул-Жаббор ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Қодим ривоят қилди, у деди: бизга Асбот ибн Наср ал-Ҳамдоний ривоят қилди, у ас-Суддийдан, у Умму Саламанинг озоди қилинган қули Субайҳдан, у Зайд ибн Арқамдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Али, Фотима, ал-Ҳасан ва ал-Ҳусайнга: «Мен сизлар уруш қилган кишига урушман, сизлар тинч бўлган кишига тинчман,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир; биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Умму Саламанинг озоди қилинган қули Субайҳ танилган эмас.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَلَّلَ عَلَى الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ وَعَلِيٍّ وَفَاطِمَةَ كِسَاءً ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلُ بَيْتِي وَخَاصَّتِي أَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا " . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَأَنَا مَعَهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " إِنَّكَ عَلَى خَيْرٍ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَأَبِي الْحَمْرَاءِ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَعَائِشَةَ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Зубайддан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Умму Саламадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ал-Ҳасан, ал-Ҳусайн, Али ва Фотима устига бир либос (киса) ёпдилар, сўнг: «Эй Аллаҳ, булар менинг аҳли байтим ва хосларимдир; улардан ифлосликни кетказ ва уларни пок-покиза қилиб тозала,» дедилар. Шунда Умму Салама: «Мен ҳам улар билан биргаман, эй Расулуллаҳ?» деди. У: «Сен яхшилик устидасан,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у шу бобда ривоят қилинган нарсаларнинг энг яхшисидир. Бу бобда Умар ибн Абу Салама, Анас ибн Молик, Абул-Ҳамро, Маъқил ибн Ясор ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَيْسَرَةَ ابْنِ حَبِيبٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَشْبَهَ سَمْتًا وَدَلاًّ وَهَدْيًا بِرَسُولِ اللَّهِ فِي قِيَامِهَا وَقُعُودِهَا مِنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ وَكَانَتْ إِذَا دَخَلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَامَ إِلَيْهَا فَقَبَّلَهَا وَأَجْلَسَهَا فِي مَجْلِسِهِ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ عَلَيْهَا قَامَتْ مِنْ مَجْلِسِهَا فَقَبَّلَتْهُ وَأَجْلَسَتْهُ فِي مَجْلِسِهَا فَلَمَّا مَرِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَتْ فَاطِمَةُ فَأَكَبَّتْ عَلَيْهِ فَقَبَّلَتْهُ ثُمَّ رَفَعَتْ رَأْسَهَا فَبَكَتْ ثُمَّ أَكَبَّتْ عَلَيْهِ ثُمَّ رَفَعَتْ رَأْسَهَا فَضَحِكَتْ فَقُلْتُ إِنْ كُنْتُ لأَظُنُّ أَنَّ هَذِهِ مِنْ أَعْقَلِ نِسَائِنَا فَإِذَا هِيَ مِنَ النِّسَاءِ فَلَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ لَهَا أَرَأَيْتِ حِيْنَ أَكْبَبْتِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعْتِ رَأْسَكِ فَبَكَيْتِ ثُمَّ أَكْبَبْتِ عَلَيْهِ فَرَفَعْتِ رَأْسَكِ فَضَحِكْتِ مَا حَمَلَكِ عَلَى ذَلِكَ قَالَتْ إِنِّي إِذًا لَبَذِرَةٌ أَخْبَرَنِي أَنَّهُ مَيِّتٌ مِنْ وَجَعِهِ هَذَا فَبَكَيْتُ ثُمَّ أَخْبَرَنِي أَنِّي أَسْرَعُ أَهْلِهِ لُحُوقًا بِهِ فَذَاكَ حِينَ ضَحِكْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Исроил хабар берди, у Майсара ибн Ҳабибдан, у ал-Минҳол ибн Амрдан, у Оиша бинт Талҳадан, у мўминлар онаси Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен ўрнидан туришида ва ўтиришида кўриниши, сулуки ва йўл-йўриғи жиҳатидан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизи Фотимадан кўра ўхшашроқ бирор кишини кўрмаганман. У деди: Фотима Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига кирса, у ўрнидан туриб уни ўпардилар ва ўз ўринларига ўтқазардилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ҳузурига кирсалар, у ўрнидан туриб уни ўпарди ва ўз ўрнига ўтқазарди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) касалланганларида Фотима кириб, устларига энгашиб уни ўпди, сўнг бошини кўтариб йиғлади, кейин яна устларига энгашди, сўнг бошини кўтариб кулди. Мен: «Мен буни аёлларимизнинг энг оқиласи деб ўйлар эдим, у эса (оддий) аёллардан экан,» дедим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларидан кейин мен унга: «Сен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) устига энгашиб, сўнг бошингни кўтариб йиғлаганингни, кейин яна устига энгашиб, сўнг бошингни кўтариб кулганингни кўрдим; сени бунга нима ундади?» дедим. У: «Мен сирни ошкор қилувчи бўлиб қолардим. У менга шу оғриғидан вафот этишини хабар берди, шунинг учун йиғладим. Сўнг менга аҳлидан унга энг тез етиб борувчи мен бўлишимни хабар берди, кулганим эса ўшанда эди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Оишадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَثْمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، عَنْ هَاشِمِ بْنِ هَاشِمٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ وَهْبٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا فَاطِمَةَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَنَاجَاهَا فَبَكَتْ ثُمَّ حَدَّثَهَا فَضَحِكَتْ . قَالَتْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلْتُهَا عَنْ بُكَائِهَا وَضَحِكِهَا قَالَتْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يَمُوتُ فَبَكَيْتُ ثُمَّ أَخْبَرَنِي أَنِّي سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِلاَّ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ فَضَحِكْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Холид ибн Асма ривоят қилди, у деди: менга Мусо ибн Яъқуб аз-Замъий ривоят қилди, у Ҳошим ибн Ҳошимдан (ривоят қилдики), Абдуллаҳ ибн Ваҳб унга хабар берди, Умму Салама унга хабар берганки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Макка) фатҳи куни Фотимани чақириб, унга сирли гапирдилар, шунда у йиғлади. Сўнг унга (яна) гапирдилар, шунда у кулди. (Умму Салама) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларидан кейин мен ундан йиғлаши ва кулиши ҳақида сўрадим. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ўзлари вафот этишларини хабар бердилар, шунинг учун йиғладим. Сўнг менга Имрон қизи Марямдан бошқа жаннат аҳли аёлларининг саййидаси мен эканимни хабар бердилар, шунинг учун кулдим,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ يَزِيدَ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ أَبِي الْجَحَّافِ، عَنْ جُمَيْعِ بْنِ عُمَيْرٍ التَّيْمِيِّ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ عَمَّتِي عَلَى عَائِشَةَ فَسُئِلَتْ أَىُّ النَّاسِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فَاطِمَةُ . فَقِيلَ مِنَ الرِّجَالِ قَالَتْ زَوْجُهَا إِنْ كَانَ مَا عَلِمْتُ صَوَّامًا قَوَّامًا . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو الْجَحَّافِ اسْمُهُ دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَوْفٍ وَيُرْوَى عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَحَّافِ وَكَانَ مَرْضِيًّا .
Бизга Ҳусайн ибн Язид ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Абдус-Салом ибн Ҳарб ривоят қилди, у Абул-Жаҳҳофдан, у Жумайъ ибн Умайр ат-Таймийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен аммам билан Оишанинг ҳузурига кирдим, ундан: «Одамлардан ким Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га энг севимли эди?» деб сўралди. У: «Фотима,» деди. «Эркаклардан?» дейилди. У: «Унинг эри; мен билганимча у кўп рўза тутувчи, кўп (намозда) қоим турувчи эди,» деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абул-Жаҳҳофнинг исми Довуд ибн Абу Авф. Суфён ас-Саврийдан ривоят қилинишича, у: «Бизга Абул-Жаҳҳоф ривоят қилди, у рози бўлинадиган (ишончли) киши эди,» деган.