Сақиф ва Бану Ҳанифа ҳақида

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْرَقَتْنَا نِبَالُ ثَقِيفٍ فَادْعُ اللَّهَ عَلَيْهِمْ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ اهْدِ ثَقِيفًا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Абу Салама Яҳё ибн Халаф ривоят қилди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Усмон ибн Хусаймдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Улар: «Эй Расулуллаҳ, Сақиф (қабиласининг) ўқлари бизни ярадор қилди, уларнинг устидан Аллаҳга (қарғиш) дуо қилинг,» дедилар. У: «Аллаҳим, Сақифни ҳидоят қил,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقَاهِرِ بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ مَاتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَكْرَهُ ثَلاَثَةَ أَحْيَاءٍ ثَقِيفًا وَبَنِي حَنِيفَةَ وَبَنِي أُمَيَّةَ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Зайд ибн Ахзам ат-Тоий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулқоҳир ибн Шуайб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учта қабилани — Сақиф, Бану Ҳанифа ва Бану Умайяни — ёқтирмаган ҳолда вафот этдилар. Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўл билан биламиз.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ فِي ثَقِيفٍ كَذَّابٌ وَمُبِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَاقِدٍ أَبُو مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمٍ يُكْنَى أَبَا عُلْوَانَ وَهُوَ كُوفِيٌّ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ ‏.‏ وَشَرِيكٌ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمٍ وَإِسْرَائِيلُ يَرْوِي عَنْ هَذَا الشَّيْخِ وَيَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمَةَ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, у Шариқдан, у Абдуллаҳ ибн Усмдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сақиф (қабиласи)да бир каззоб (ёлғончи) ва бир мубир (ҳалок қилувчи золим) бўлади,» дедилар. Бизга Абдурраҳмон ибн Воқид Абу Муслим ривоят қилди, у деди: бизга Шариқ шу иснод билан шунга ўхшашини ривоят қилди. Абдуллаҳ ибн Усм Абу Улвон куняси билан аталади ва у куфаликдир. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Шариқнинг ҳадисидан биламиз. Шариқ «Абдуллаҳ ибн Усм» дейди, Исроил эса шу шайхдан ривоят қилиб, «Абдуллаҳ ибн Усма» дейди. Бу бобда Асмо бинт Абу Бакрдан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَيُّوبُ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، أَهْدَى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَكْرَةً فَعَوَّضَهُ مِنْهَا سِتَّ بَكَرَاتٍ فَتَسَخَّطَهَا فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ إِنَّ فُلاَنًا أَهْدَى إِلَىَّ نَاقَةً فَعَوَّضْتُهُ مِنْهَا سِتَّ بَكَرَاتٍ فَظَلَّ سَاخِطًا وَلَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ لاَ أَقْبَلَ هَدِيَّةً إِلاَّ مِنْ قُرَشِيٍّ أَوْ أَنْصَارِيٍّ أَوْ ثَقَفِيٍّ أَوْ دَوْسِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ يَرْوِي عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ وَهُوَ أَيُّوبُ بْنُ مِسْكِينٍ وَيُقَالُ ابْنُ أَبِي مِسْكِينٍ وَلَعَلَّ هَذَا الْحَدِيثَ الَّذِي رُوِيَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ هُوَ أَيُّوبُ أَبُو الْعَلاَءِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: менга Айюб хабар берди, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир ёш урғочи туя ҳадя қилди, У эса унга бунинг эвазига олтита ёш урғочи туя берди. Лекин у (бадавий) бундан норози бўлди. Бу хабар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди, У Аллаҳга ҳамд айтиб, Уни мақтади, сўнг: «Фалон киши менга бир туя ҳадя қилди, мен унга бунинг эвазига олтита ёш урғочи туя бердим, у эса норози бўлиб қолди. Баттоки мен фақат қурайший ёки ансорий ёки сақафий ёки давсийдан бошқасидан ҳадя қабул қилмасликни қасд қилдим,» дедилар. Бу ҳадисда бундан кўпроқ сўз (гап) бор. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Язид ибн Ҳорун Айюб Абул-Аладан ривоят қилади — у эса Айюб ибн Мискин бўлиб, «Ибн Абу Мискин» ҳам дейилади. Эҳтимол, Айюбдан, у Саид ал-Мақбурийдан ривоят қилган бу ҳадис айнан Айюб Абул-Аладир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْحِمْصِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ ابْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَهْدَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي فَزَارَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَاقَةً مِنْ إِبِلِهِ الَّتِي كَانُوا أَصَابُوا بِالْغَابَةِ فَعَوَّضَهُ مِنْهَا بَعْضَ الْعِوَضِ فَتَسَخَّطَهُ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّ رِجَالاً مِنَ الْعَرَبِ يُهْدِي أَحَدُهُمُ الْهَدِيَّةَ فَأُعَوِّضُهُ مِنْهَا بِقَدْرِ مَا عِنْدِي ثُمَّ يَتَسَخَّطُهُ فَيَظَلُّ يَتَسَخَّطُ فِيهِ عَلَىَّ وَايْمُ اللَّهِ لاَ أَقْبَلُ بَعْدَ مَقَامِي هَذَا مِنْ رَجُلٍ مِنَ الْعَرَبِ هَدِيَّةً إِلاَّ مِنْ قُرَشِيٍّ أَوْ أَنْصَارِيٍّ أَوْ ثَقَفِيٍّ أَوْ دَوْسِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ هَارُونَ عَنْ أَيُّوبَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Аҳмад ибн Холид ал-Ҳимсий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ишоқ ривоят қилди, у Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурийдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Бану Фазорадан бўлган бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га улар Ғоба (деган жой)да ўлжа олган туяларидан бир туяни ҳадя қилди. У эса унга бунинг эвазига бироз бадал (алмаштирма) берди, у (киши) эса бундан норози бўлди. Шунда мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шу минбар устида шундай деганини эшитдим: «Араблардан бўлган кишилар бордир, улардан бири менга ҳадя қилади, мен унга ўзимда борининг миқдорича бадал бераман, сўнг у бундан норози бўлади ва менга нисбатан норозилигини давом эттиради. Аллаҳга қасамки, мен шу туришимдан кейин араблардан бўлган бирон кишидан ҳадя қабул қилмайман — фақат қурайший ёки ансорий ёки сақафий ёки давсийдан бошқа,» дедилар. Бу ҳадис ҳасандир ва у Язид ибн Ҳоруннинг Айюбдан ривоят қилган ҳадисидан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَلاَذٍ، يُحَدِّثُ عَنْ نُمَيْرِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مَسْرُوحٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نِعْمَ الْحَىُّ الأَسْدُ وَالأَشْعَرُونَ لاَ يَفِرُّونَ فِي الْقِتَالِ وَلاَ يَغُلُّونَ هُمْ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ بِذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ لَيْسَ هَكَذَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ هُمْ مِنِّي وَإِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لَيْسَ هَكَذَا حَدَّثَنِي أَبِي وَلَكِنَّهُ حَدَّثَنِي قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ هُمْ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَنْتَ أَعْلَمُ بِحَدِيثِ أَبِيكَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ وَهْبِ بْنِ جَرِيرٍ ‏.‏ وَيُقَالُ الأَسْدُ هُمُ الأَزْدُ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ва бошқа бир неча киши ривоят қилди, улар дедилар: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: мен Абдуллаҳ ибн Малознинг Нумайр ибн Авсдан ривоят қилиб гапираётганини эшитдим, у Молик ибн Масруҳдан, у Омир ибн Абу Омир ал-Ашъарийдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Азд ва Ашъарийлар қандай яхши қабиладир! Улар жангда қочмайдилар ва ўлжага хиёнат қилмайдилар. Улар мендан ва мен уларданман,» дедилар. У (Омир) деди: Мен буни Муовияга айтиб бердим. У: «Расулуллаҳ бундай демаган, балки: ‹Улар мендан ва менга (мансубдир),› деган,» деди. Мен: «Отам менга бундай ривоят қилмади, балки у менга шундай ривоят қилди, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Улар мендан ва мен уларданман,› деганини эшитдим,» дедим. У: «Ундай бўлса, отангнинг ҳадисини сен яхшироқ биласан,» деди. У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Ваҳб ибн Жарирнинг ҳадисидан биламиз. Ал-Асд — бу Азд, дейилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَأَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Аслам — Аллаҳ уларни омон қилсин, Ғифор — Аллаҳ уларни мағфират қилсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Зарр, Абу Барза ал-Асламий, Бурайда ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، نَحْوَ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَزَادَ فِيهِ ‏ "‏ وَعُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муаммал ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Динордан Шуъбанинг ҳадисига ўхшаш (ривоят қилди) ва унга шуни қўшди: «Усайя эса Аллаҳга ва Унинг Расулига итоатсизлик қилди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.