حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ هَنَّادٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنَازَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ وَلَمَّا يُلْحَدْ، فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ كَأَنَّمَا عَلَى رُءُوسِنَا الطَّيْرُ، وَفِي يَدِهِ عُودٌ يَنْكُتُ بِهِ فِي الأَرْضِ، فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ : " اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ هَا هُنَا - وَقَالَ : " وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ خَفْقَ نِعَالِهِمْ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ حِينَ يُقَالُ لَهُ : يَا هَذَا مَنْ رَبُّكَ وَمَا دِينُكَ وَمَنْ نَبِيُّكَ " . قَالَ هَنَّادٌ قَالَ : " وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ : رَبِّيَ اللَّهُ . فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَا دِينُكَ فَيَقُولُ : دِينِي الإِسْلاَمُ . فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ قَالَ فَيَقُولُ : هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَيَقُولاَنِ : وَمَا يُدْرِيكَ فَيَقُولُ : قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ " . زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ : " فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا } " . الآيَةَ . ثُمَّ اتَّفَقَا قَالَ : " فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ : أَنْ قَدْ صَدَقَ عَبْدِي فَأَفْرِشُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ، وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى الْجَنَّةِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ " . قَالَ : " فَيَأْتِيهِ مِنْ رَوْحِهَا وَطِيبِهَا " . قَالَ : " وَيُفْتَحُ لَهُ فِيهَا مَدَّ بَصَرِهِ " . قَالَ : " وَإِنَّ الْكَافِرَ " . فَذَكَرَ مَوْتَهُ قَالَ : " وَتُعَادُ رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولاَنِ : مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ : هَاهْ هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي . فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَا دِينُكَ فَيَقُولُ : هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي . فَيَقُولاَنِ : مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ فَيَقُولُ : هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي . فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ : أَنْ كَذَبَ فَأَفْرِشُوهُ مِنَ النَّارِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ النَّارِ، وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى النَّارِ " . قَالَ : " فَيَأْتِيهِ مِنْ حَرِّهَا وَسَمُومِهَا " . قَالَ : " وَيُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حَتَّى تَخْتَلِفَ فِيهِ أَضْلاَعُهُ " . زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ قَالَ : " ثُمَّ يُقَيَّضُ لَهُ أَعْمَى أَبْكَمُ مَعَهُ مِرْزَبَّةٌ مِنْ حَدِيدٍ، لَوْ ضُرِبَ بِهَا جَبَلٌ لَصَارَ تُرَابًا " . قَالَ : " فَيَضْرِبُهُ بِهَا ضَرْبَةً يَسْمَعُهَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ إِلاَّ الثَّقَلَيْنِ فَيَصِيرُ تُرَابًا " . قَالَ : " ثُمَّ تُعَادُ فِيهِ الرُّوحُ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Жарир ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Ҳаннод ибн Сарий ривоят қилди, бизга Абу Муъовия ривоят қилди — мана шу Ҳанноднинг лафзи — Аъмашдан, у Минҳолдан, у Зозондан, у Барў ибн Озибдан ривоят қилди. У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ансорлардан бир кишининг жанозасида чиқдик. Қабрга етиб бордик, ҳали лаҳад қазилмаган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўтирди, биз ҳам унинг атрофига, гўё бошларимизда қуш бордек (жим) ўтирдик. Унинг қўлида бир таёқча бор эди, у билан ерни чизар эди. Сўнгра бошини кўтариб: «Қабр азобидан Аллаҳдан паноҳ тиланглар», деди — икки ёки уч марта. — Жарирнинг ҳадисида бу ерда зиёда бор — ва деди: «Албатта, у (маййит) улар орқаларига ўгирилиб кетганларида уларнинг оёқ кийимлари тақиллашини эшитади, ўшанда унга: ‹Эй фалончи, Роббинг ким? Дийнинг нима? Набийнг ким?› дейилади». Ҳаннод айтди: У деди: «Унинг олдига икки малоика келиб уни ўтқазадилар-да: ‹Роббинг ким?› дейдилар. У: ‹Роббим Аллаҳ› дейди. Унга: ‹Дийнинг нима?› дейдилар. У: ‹Дийним Ислом› дейди. Унга: ‹Сизларнинг орангларда юборилган бу киши ким?› дейдилар. У: ‹У Аллаҳнинг Расули соллаллаҳу алайҳи васаллам› дейди. Улар: ‹Буни қайдан билдинг?› дейдилар. У: ‹Аллаҳнинг китобини ўқидим-да, унга иймон келтирдим ва тасдиқ қилдим› дейди». Жарирнинг ҳадисида зиёда қилди: «Бас, мана шу Аллаҳ азза ва жалланинг ‹Аллаҳ иймон келтирганларни собит қилади› деган сўзидир» — оят. Сўнгра иккиси мувофиқ бўлдилар. У деди: «Шунда осмондан бир мунодий: ‹Бандам рост сўзлади, унга жаннатдан тўшак солинг, унга жаннатга бир эшик очинг ва унга жаннатдан кийинтиринг› деб чақиради». У деди: «Шунда унга унинг (жаннатнинг) ҳузур-роҳати ва хушбўйлигидан келади». У деди: «Унга унда кўз етганча (жой) очилади». У деди: «Ва албатта, кофир» — ва у унинг ўлимини зикр қилди — деди: «Унинг руҳи жасадига қайтарилади, олдига икки малоика келиб уни ўтқазадилар-да: ‹Роббинг ким?› дейдилар. У: ‹Ҳоҳ, ҳоҳ, ҳоҳ, билмайман› дейди. Унга: ‹Дийнинг нима?› дейдилар. У: ‹Ҳоҳ, ҳоҳ, билмайман› дейди. Улар: ‹Сизларнинг орангларда юборилган бу киши ким?› дейдилар. У: ‹Ҳоҳ, ҳоҳ, билмайман› дейди. Шунда осмондан бир мунодий: ‹Ёлғон сўзлади, унга дўзахдан тўшак солинг, унга дўзахдан кийинтиринг ва унга дўзахга бир эшик очинг› деб чақиради». У деди: «Шунда унга унинг иссиғи ва жазирама шамолидан келади». У деди: «Ва қабри унга торайтирилади, ҳатто қовурғалари бир-бирига кириб кетади». Жарирнинг ҳадисида зиёда қилди: У деди: «Сўнгра унга кўр, соқов бир (малоика) тайинланади, унинг ёнида темирдан бўлган бир тўқмоқ бўлади. Агар у билан тоғ урилса, тупроқ бўлиб кетарди». У деди: «Бас, у уни шундай бир зарб билан урадики, уни машриқ билан мағриб орасидаги, икки сақалайтдан бошқа нарса эшитади-да, у тупроқ бўлиб кетади». У деди: «Сўнгра унга руҳ қайтарилади».