حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ. فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا. فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ. وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ". قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا. فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ. وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ. فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ. فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ. فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ " ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ " وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ". يَا أَبَا هُرَيْرَةَ. قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ " ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ " ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ.
Абу Ҳурайра (ривоят қилди): Одамлар: "Эй Расулуллаҳ, биз қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?" дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Тўлин ой кечасидаги ойни (кўришда) бир-бирингизга ҳалал берасизми (зохмат тортасизми)?" деди. Улар: "Йўқ, эй Расулуллаҳ" дедилар. У: "Қуёшни — унинг олдида булут бўлмаган пайтда — (кўришда) зохмат тортасизми?" деди. Улар: "Йўқ, эй Расулуллаҳ" дедилар. У: "Албатта сиз Уни шундай кўрасиз. Аллаҳ одамларни қиёмат куни жам қилади ва: ‹Ким бир нарсага ибодат қилган бўлса, унга эргашсин› дейди. Қуёшга ибодат қилган(лар) қуёшга, ойга ибодат қилган(лар) ойга, тоғутларга ибодат қилган(лар) тоғутларга эргашади. Бу уммат — ичида шафоатчилари (ёки: мунофиқлари — Иброҳим шак қилди) билан — қолади. Уларга Аллаҳ келиб: ‹Мен сизнинг Роббингизман› дейди. Улар: ‹Бу — бизнинг жойимиз, то бизга Роббимиз келгунча› дейдилар. Роббимиз бизга келса, биз Уни таниймиз. Аллаҳ уларга — улар танийдиган суратда — келиб: ‹Мен сизнинг Роббингизман› дейди. Улар: ‹Сен — бизнинг Роббимизсан› дейдилар. Улар Унга эргашадилар, ва Сирот жаҳаннамнинг икки ёни орасига тортилади. Мен ва умматим уни биринчи бўлиб кечиб ўтувчимиз. Ўша куни Расуллардан бошқа ҳеч ким гапирмайди; ўша куни Расулларнинг дуъоси: ‹Аллаҳумма, саломат қил, саломат қил›дир. Жаҳаннамда саъдон тикан(бута)и каби илмоқлар бор — саъдонни кўрганмисиз?" деди. Улар: "Ҳа, эй Расулуллаҳ" дедилар. У: "У саъдон тикани кабидир, фақат унинг катталиги (азимлиги)ни Аллаҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. У одамларни амаллари билан илиб (тутиб) олади. Улардан баъзилари амали билан ҳалок бўлиб (дўзахда) қолади, баъзилари майдаланиб (парчаланиб) — ёки: жазоланиб — кейин халос бўлиб қутулади. Аллаҳ бандалар орасида ҳукмни тугатиб, дўзах аҳлидан Ўз раҳмати билан кимни хоҳласа, чиқаришни истаганида, малоикаларга — Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиганлардан, ‹Ла илаҳа иллаллаҳ›га гувоҳлик берганлардан, Аллаҳ раҳм қилишни истаганларни — дўзахдан чиқаришни буюради. Малоикалар уларни дўзахда сажда излари билан танийдилар. Дўзах Одам (бола)сини ейди — сажда изидан бошқа; Аллаҳ дўзахга сажда изини еишни ҳаром қилди. Улар дўзахдан — куйган ҳолда — чиқадилар, уларнинг устига ҳаёт суви қуйилади, улар унинг остида — сел оқизиги (тошқин келтирган лойқа)да уруғ ўсиб чиқгандек — ўсиб чиқадилар. Кейин Аллаҳ бандалар орасида ҳукмни тугатади, ва бир киши — юзини дўзахга қаратган ҳолда — қолади; у жаннатга энг охири кирувчи дўзах аҳлидир. У: ‹Эй Роббим, юзимни дўзахдан бур, чунки унинг ҳиди мени заҳарлади ва унинг ловиллаши мени куйдирди› дейди. У — Аллаҳга, қанча хоҳласа — дуъо қилади. Кейин Аллаҳ: ‹Агар сенга бу (сўралган) берилса, бошқасини сўрайсанми?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатинг билан (қасамки), Сендан бошқасини сўрамайман› дейди ва Роббига — қанча хоҳласа — аҳд ва мисоқлар беради. Аллаҳ унинг юзини дўзахдан буради. У жаннатга юзланиб, уни кўргач, Аллаҳ хоҳлаганча жим туради, кейин: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир› дейди. Аллаҳ унга: ‹Сен — сенга берилган(нарса)дан бошқасини ҳеч қачон сўрамасликка аҳд ва мисоқларингни берган эмасмидинг? Ҳолингга вой, эй Одам (бола)си, қанчалар ғаддор(аҳдбузар)сансан!› дейди. У: ‹Эй Роббим› дейди ва Аллаҳга — то У: ‹Агар сенга бу берилса, бошқасини сўрайсанми?› дегунча — дуъо қилади. У: ‹Йўқ, иззатинг билан (қасамки), Сендан бошқасини сўрамайман› дейди ва — қанча хоҳласа — аҳд ва мисоқлар беради. Аллаҳ уни жаннат эшигига яқинлаштиради. У жаннат эшигига тургач, жаннат унга очилади, у ундаги неъмат ва сурур(қувонч)ни кўради. Кейин Аллаҳ хоҳлаганча жим туради, кейин: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киргиз› дейди. Аллаҳ: ‹Сен — сенга берилган(нарса)дан бошқасини сўрамасликка аҳд ва мисоқларингни берган эмасмидинг?› дейди ва: ‹Ҳолингга вой, эй Одам (бола)си, қанчалар ғаддорсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим, мен Сенинг энг бахтсиз махлуқинг бўлиб қолмай› дейди ва — то Аллаҳ ундан кулгунча — дуъо қилаверади. Аллаҳ ундан кулса, унга: ‹Жаннатга кир› дейди. У жаннатга киргач, Аллаҳ унга: ‹Орзу қил› дейди. У Роббидан сўрайди ва орзу қилади, ҳатто Аллаҳ унга (орзуларни) эслатади: ‹фалон-фалон ҳам (сўра)› дейди, то орзулар ундан узилгунча. Аллаҳ: ‹Бу — сенга, ва у билан бирга унинг мисли ҳам (бор)› дейди." Ато ибн Язид: Абу Саъид ал-Худрий Абу Ҳурайра билан бирга (ўтирган) эди, унинг ҳадисидан ҳеч нарсани рад этмас эди, то Абу Ҳурайра: Аллаҳ табарака ва таоло: "Бу — сенга, ва у билан бирга унинг мисли ҳам" деди, деганида, Абу Саъид ал-Худрий: "Ва у билан бирга унинг ўн баравари ҳам, эй Абу Ҳурайра" деди. Абу Ҳурайра: "Мен фақат унинг: ‹Бу — сенга, ва у билан бирга унинг мисли ҳам› деган сўзини ёдлади" деди. Абу Саъид ал-Худрий: "Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан унинг: ‹Бу — сенга, ва унинг ўн баравари ҳам› деган сўзини ёдлади" деди. Абу Ҳурайра: "Ўша киши — жаннатга энг охири кирувчи жаннат аҳлидир" деди.